Bí mật về loại cây thảo dược giải độc mát gan được người dân tộc sử dụng nhiều đời nay

  • By: Admin
  • Ngày đăng: 13/11/2017

SK&MT - Người dân tộc Tày, Nùng ở một số tỉnh phía Bắc đã sử dụng cây mạ mân để chữa các bệnh về gan, vàng da, lợi mật, lợi tiểu… từ bao đời nay.

Thảo dược giải độc giải độc, mát gan, lợi tiểu…

Quá trình tìm hiểu về thảo dược quý hiếm, chúng tôi phát hiện cây mạ mân đang được cộng đồng người dân tộc Tày, Nùng… ở một số tỉnh phía Bắc (Lạng Sơn, Cao Bằng, Thái Nguyên, Hà Giang, Bắc Kạn, Phú Thọ... ) dùng như một loại thảo dược bảo vệ sức khỏe cực kỳ tốt.

 

Cây mạ mân là được coi là cây thuốc quý được người dân tộc tại một số tỉnh phía Bắc sử dụng lâu đời.

Lương y Lã Thị Mai, thôn Nà Phai, xã Bắc Lãng, huyện Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn cho biết, cây mạ mân được người dân địa phương sử dụng làm thuốc chữa các triệu chứng về gan như: nóng gan, xơ gan, viêm gan… Đây là thành phần chính trong các bài thuốc chữa bệnh của người dân tộc Tày.

Cây mạ mân thuộc dạng thân gỗ nhỏ, cao tới 8m, nhánh non không lông. Lá to, lá chét xoan rộng, dài đến 16cm, rộng 8cm, không lông, gân bên 5-6 đôi, cuống phụ đến 1cm. Chùy hoa ở nách lá. Quả dẹp dài đến 10cm, rộng 4cm, có 2 cánh rộng đến 8mm, mài nâu đỏ, hạt 1-2.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, người dân không chỉ sử dụng riêng cây mạ mân để làm thuốc chữa bệnh mà dùng nó để đun nước uống hằng ngày để bảo vệ sức khỏe. “Người dân địa phương có thói quen đun nước thuốc uống hằng ngày. Đặc biệt là những cây thuốc có tác dụng tốt cho gan, hỗ trợ bảo vệ sức khỏe. Chính vì thế mà người dân địa phương rất ít khi bị bệnh tật”, bà Mai nói.

 

Cây mạ mân có tác dụng mát gan, lợi tiểu, lợi mật và chữa vàng da.

Theo kinh nghiệm của người Mường ở Kim Bôi (Hòa Bình), cây mạ mân còn là một vị khá quan trọng trong bài thuốc chữa bệnh trĩ và sa tử cung.

Tương tự, ở một số tỉnh phía Bắc khác cũng thường xuyên sử dụng loại cây này. Người ta thu hái từ trên rừng về rồi chặt ta phơi khô, đóng bao sử dụng dần. Hiện, một số thầy thuốc còn chưng cất thành cao lỏng hoặc cao cứng để dùng dần. Người dân coi đó như một loại thảo dược giúp bảo vệ sức khỏe của người thân trước độc hại từ thực phẩm, môi trường.

Được biết, nhiều người dưới xuôi lên miền núi, thấy người dân sử dụng tốt đã mua về xuôi dùng. Nhiều người dùng thấy tốt đã giới thiệu nhau dùng. Do nhu cầu thị trường, nhiều người thấy tốt liền tìm mua. Thương nhân thấy loại cây này có tiềm năng nên tìm đến các vùng núi mua về bán cho người tiêu dùng.

Bên cạnh những khía cạnh thuộc về kinh nghiệm dân gian, chúng tôi cũng phát hiện một số tài liệu khoa học nghiên cứu về tác dụng của loại cây này.

Khoa học đã nghiên cứu

Theo một số tài liệu, từ những năm 80 của thế kỷ 20, các nhà khoa học đã quan tâm nghiên cứu về cây mạ mân.

Theo đó, cây mạ mân có tên khoa học là Aganope balansae (Gagnep.). Đây là một loại cây thuộc họ Đậu. Người ta thường sử dụng gỗ, thân, rễ để làm thuốc.

Khoa học nghiên cứu thấy thân cây có 5 dược chất là” alkaloid, flavonoid. Acid hữu cơ, tannin, polysacarid, đường. Trong rễ có thêm saponin và flavonoid.

Từ những năm 1980, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lạng Sơn đã dùng nước sắc thân và rễ cây mạ mân để điều trì một số bệnh nhân bị viêm gan, vàng da và một số triệu chứng khác liên quan đến bệnh gan, mật.

Năm 1986, Trạm nghiên cứu Dược liệu tỉnh Lạng Sơn đã nghiên cứu dưới dạng cao lỏng. Tuy nhiên, loại cao này chỉ được phổ biến ở phạm vi hẹp, chỉ một số thầy lang biết sử dụng.

Một nhóm nghiên cứu của Viện Dược liệu đã kết hợp với Trạm nghiên cứu Dược liệu tỉnh Lạng Sơn, nghiên cứu các tác dụng chống viêm gan trên in vitro, kết quả khá tốt. Nhóm đã thử độc tính được chiết từ nước thân và rễ cây mạ mân và thấy khá hiệu quả. Tuy nhiên, những tài liệu này vẫn chưa được công bố rộng rãi.

Mãi đến năm 2003, quá trình thực hiện dự án “Bảo tồn và phát triển các cây thuốc cổ truyền”, nhóm nghiên cứu do PGS. TS. Nguyễn Duy Thuần làm chủ Dự án cấp Bộ y tế này mới đánh giá đây là cây thuốc có tiềm năng, cần nghiên cứu một cách bài bản.

Năm 2006, nghiên cứu sinh Trần Quốc Toản đã được PGS. TS Nguyễn Duy Thuần hướng dẫn, đã bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ với đề tài: “Nghiên cứu thành phần hoá học và một số tác dụng dược lý của cây Mạ mân (Aganope balansae (Gagnep.) Phan Ke Loc, Fabaceae)”.

 

Tác dụng của cây mạ mân đã được khoa học nghiên cứu.

Nghiên cứu chứng minh rằng, thân rễ cây mạ mân có tác dụng bảo vệ gan, chống viêm và lợi mật rất tốt, sử dụng rất an toàn.

Qua đó, có thể thấy đây là một loại thảo dược quý đã được người dân tộc sử dụng lâu đời, có kết quả tốt đã được công nhân. Do đó, cần phổ biến rộng về loại dược liệu quý để nhiều người biết và sử dụng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Thế Hoàng

Gửi bình luận của bạn