Trâu Việt - Biểu tượng của nền văn minh lúa nước

  • XÃ HỘI
  • 13:37 12/02/2021

(SK&MT) - Dân gian ta có câu: “Con trâu là đầu cơ nghiệp”. Trâu gắn liền với cuộc sống của những người nông dân vùng quê cùng hình tượng “con trâu đi trước, cái cày theo sau”. Với bản chất hiền lành, chăm chỉ, cần cù, hòa đồng, con trâu trở nên gần gũi, thân thuộc với tất cả mọi người, từ già trẻ, lớn bé ở các vùng làng quê.

Con trâu – Bạn đồng hành của người nông dân

Hình tượng con trâu đã đi vào thơ ca, xuất hiện trong những câu tục ngữ, thành ngữ, những câu ca dao, bài hát đồng dao của các em nhỏ, trở thành nguồn cảm hứng để các tác giả sáng tác nên những bài hát về con trâu như: “tậu trâu cưới vợ, làm nhà…”, “Trâu ơi ta bảo trâu này/ Trâu ra ngoài ruộng cấy cày với ta/ Cấy cày vốn nghiệp nông gia/ Ta đây trâu đấy ai mà quản công/ Bao giờ cây lúa còn bông/ Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn”,...

Trâu Việt - Biểu tượng của nền văn minh lúa nước

Chính quá trình lao động, cùng những nét tương đồng về số phận, tính cách giữa người nông dân và con trâu mới là yếu tố quan trọng khiến cho trâu và người trở thành đôi bạn thân thiết, thủy chung. Trâu hiền lành, chăm chỉ, cần cù, vất vả một nắng hai sương như người nông dân. Trâu thật thà, chất phác, hay chịu thiệt thòi. Trâu cũng rất mạnh mẽ, khỏe mạnh, vững chãi, khi cần sẽ trở nên dũng mãnh, thiện chiến, không dễ bắt nạt. Có lẽ, chỉ ở nước ta, một vùng có nền văn minh nông nghiệp lúa nước lâu đời mới có những phong tục, lễ hội như chọi trâu, thi trâu, tạ ơn trâu… Và như một lẽ tự nhiên con trâu đã đi vào nghệ thuật, trở thành đề tài, nguồn cảm hứng phong phú của văn học, hội họa, điêu khắc, âm nhạc…

Trâu Việt - Biểu tượng của nền văn minh lúa nước

Năm 2003, con trâu vàng được chọn làm linh vật của SEA Games 22 tổ chức tại Việt Nam. Ban tổ chức đã thuyết minh về linh vật như sau: “Biểu tượng vui của SEA Games 22 được đặt tên là Trâu Vàng. Với bản chất hiền lành, hoà đồng và chăm chỉ, hình ảnh con trâu gần gũi, thân mật với người dân trong nền văn minh lúa nước của Việt Nam và các nước Đông Nam Á. Trâu Vàng (còn gọi là Kim Ngưu) gắn với sự tích Hồ Tây của Thủ đô Hà Nội. Trâu Vàng tượng trưng cho ước vọng về mùa màng tốt đẹp, ấm no, hạnh phúc, sức mạnh và tinh thần thượng võ của người Việt”.

Đón Tân Sửu, phát huy tinh thần “trâu Vàng”

Ngày nay, người nông dân vùng Đồng bằng Bắc Bộ không còn dùng trâu làm sức kéo, hỗ trợ công việc đồng áng như trước đây nữa. Thay vào đó là thiết bị máy móc tân tiến, giúp tiết kiệm thời gian, sức lực, cũng như tăng năng suất lao động. Người ta không còn bắt gặp nhiều hình ảnh “con trâu đi trước cái cày theo sau” như trước đây, nhưng đâu đó tại các vùng nông thôn dân tộc thiểu số, con trâu vẫn là người bạn thân đồng hành với bà con trên đồng ruộng, cũng như trong đời sống tinh thần. Những ngày trời trở rét, bà con vẫn tìm vải quấn cho trâu, họ sợ trâu bệnh, và với họ, trâu vẫn là tài sản vô cùng quý giá.

Có người cho rằng, trong thời đại khoa học công nghệ hiện đại chiếm lĩnh gần như mọi mặt của đời sống, hình ảnh con trâu kềnh càng, chậm chạp không còn phù hợp. Thời đại mới, tất cả đều nhanh chóng, "siêu tốc", "phi mã", gọn nhẹ, tinh xảo hơn… Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển nóng, của quá trình "mở cửa" thiếu kiểm soát chặt chẽ, chạy theo những giá trị vật chất trước mắt đã dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về văn hóa - xã hội, môi trường… đe dọa sự phát triển bền vững, thậm chí dự báo những thảm họa. Vì vậy, hơn lúc nào hết, chúng ta cần chú trọng chiến lược giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, những giá trị đạo lý truyền thống tốt đẹp đã được vun đắp ngàn đời đến nay.

Biểu tượng con Trâu rất thích hợp với xu hướng phát triển "chậm mà chắc", với xu hướng coi trọng những giá trị tinh thần làm nền tảng của đạo đức xã hội như: hiền lành, hài hòa, chất phác, chăm chỉ, cần cù lao động, tình nghĩa thủy chung, kiên cường. Gốc có bền, cây mới vươn cao, nền móng có chắc chắn thì ngôi nhà mới vững chãi được. 

Trâu Việt - Biểu tượng của nền văn minh lúa nước

Năm Canh Tý 2020 khép lại với nhiều khó khăn, thử thách, nhưng cũng mở ra hy vọng một năm Tân Sửu 2021 với tinh thần "trâu Vàng", những phẩm chất tốt đẹp của đạo lý truyền thống dân tộc sẽ được phục hưng, ra sức phấn đấu xây dựng cuộc sống thêm ý nghĩa, nhân văn, đời sống người dân ấm no, hạnh phúc. 

NGUYỄN ĐẠI

Gửi bình luận của bạn