Trên thực tế, tình trạng đổ phế thải xây dựng trái phép vẫn đang diễn biến phức tạp tại nhiều địa bàn của Hà Nội, với nhiều bất cập trong công tác quản lý và xử lý.
Hiện nay, không khó để bắt gặp nhiều khu đất nông nghiệp, đất dự án, hay các bãi đất trống bị biến thành nơi tập kết phế thải xây dựng trái phép. Phế thải, rác thải sinh hoạt bị đổ trộm ngày đêm, lấn chiếm ruộng đồng, ao hồ, thậm chí cả những khu đất đang chờ triển khai dự án.
Các hành vi vi phạm thường diễn ra theo kiểu “đánh nhanh, rút gọn”, lợi dụng thời điểm ban đêm, ngày nghỉ hoặc lúc vắng lực lượng kiểm tra để đổ trộm, gây khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý của chính quyền địa phương.
Không chỉ dừng lại ở vi phạm môi trường, thực tế cho thấy, việc đổ trộm phế thải xây dựng còn kéo theo nguy cơ vi phạm pháp luật đất đai, khi các loại xà bần, trạc thải bị sử dụng để san lấp, lấn chiếm hoặc sử dụng đất sai mục đích.
Điển hình, ngày 27/1/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án “Gây ô nhiễm môi trường” liên quan đến hành vi đổ và san lấp phế thải xây dựng trái phép tại Bát Tràng. Đây được xem là một trong những trường hợp xử lý hình sự điển hình, là lời cảnh tỉnh đối với các tổ chức, cá nhân cố tình vi phạm.
Thế nhưng, bất chấp những cảnh báo và bài học từ thực tế, tình trạng này vẫn tiếp tục tái diễn.
Ghi nhận của phóng viên Tạp chí Sức khỏe Môi trường trong nhiều ngày qua tại khu vực đầu ngõ 541 Bát Khối, phường Long Biên cho thấy một thực trạng đáng lo ngại: hoạt động đổ phế thải xây dựng đang diễn ra công khai, với quy mô lớn và có dấu hiệu kéo dài.
Từng đoàn xe tải chở đầy xà bần, trạc thải liên tục ra vào khu đất. Sắt thép, bê tông vụn, gạch vỡ, thậm chí cả vải, xốp… được đổ trực tiếp xuống mặt bằng. Ngay sau đó, máy móc được huy động để san gạt, rồi nhanh chóng phủ lên một lớp đất màu nhằm che lấp toàn bộ lượng phế thải phía dưới.
Chỉ trong thời gian ngắn, khu đất rộng hàng nghìn mét vuông đã được san lấp gần như hoàn chỉnh. Tuy nhiên, phía dưới lớp đất phủ ấy là một khối lượng lớn chất thải xây dựng chưa qua xử lý, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến chất lượng đất, nguồn nước và độ ổn định của nền công trình trong tương lai.
Theo lãnh đạo UBND phường Long Biên cho biết, khu vực này được quy hoạch làm bãi đỗ xe do địa phương đang thiếu nghiêm trọng điểm trông giữ phương tiện. Tuy nhiên, quy hoạch là một chuyện, còn vật liệu sử dụng để san lấp lại là vấn đề hoàn toàn khác, cần được kiểm soát chặt chẽ theo quy định pháp luật.
Luật Bảo vệ môi trường và Luật Xây dựng quy định rõ: phế thải xây dựng phải được thu gom riêng, vận chuyển bằng phương tiện chuyên dụng và chỉ được đổ tại các điểm tập kết, bãi xử lý đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, có hợp đồng xử lý đầy đủ. Nghiêm cấm việc đổ trộm, chôn lấp trái phép tại các khu đất trống, đặc biệt trong khu dân cư.
Tại Hà Nội, hệ thống bãi đổ thải xây dựng đã được quy hoạch và quản lý cụ thể. Việc tự ý sử dụng xà bần, trạc thải để san lấp mặt bằng khi chưa được cơ quan chức năng cho phép, chưa có đánh giá tác động môi trường là hành vi vi phạm pháp luật.
Thực tế tại khu vực đầu ngõ 541 Bát Khối cho thấy, phế thải không được đưa đến nơi xử lý theo quy định, mà đang bị tận dụng làm vật liệu san lấp ngay tại chỗ. Điều này không chỉ làm sai lệch mục đích xử lý chất thải, mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy lâu dài.
Đáng chú ý, hoạt động đổ thải diễn ra liên tục trong nhiều ngày, với tần suất dày đặc, nhưng chưa được phát hiện, ngăn chặn kịp thời. Điều này đặt ra câu hỏi về vai trò quản lý địa bàn và trách nhiệm của các lực lượng chức năng liên quan.
Liệu việc san lấp bằng trạc thải tại khu vực này đã được cấp phép hay chưa? Nếu chưa, vì sao hoạt động này lại có thể diễn ra công khai trong thời gian dài như vậy?
Khi quy định đã rõ ràng, chế tài đã có, thì việc để xảy ra tình trạng đổ thải, san lấp trái phép trên diện rộng không thể chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở, mà cần được kiểm tra, làm rõ trách nhiệm và xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật.
Tạp chí Sức khỏe Môi trường sẽ tiếp tục ghi nhận, làm rõ các dấu hiệu vi phạm, đồng thời chuyển thông tin tới các cơ quan chức năng để kịp thời vào cuộc, đảm bảo kỷ cương pháp luật và bảo vệ môi trường sống của người dân.

Trần Thanh