Mở rộng không gian phát triển nấm dược liệu: Từ mô hình khởi nghiệp đến định hướng hợp tác xã bền vững

Sản phẩm Đông trùng hạ thảo của Hợp tác xã Dược thảo Minh Đức được vinh danh nhận giải Mai An Tiêm 2026.

Nền tảng kỹ thuật tương đối vững chắc được tích luỹ từ những năm anh Bằng làm việc trong một doanh nghiệp nuôi cấy nấm tại Hàn Quốc.Anh đã tự mở mang kiến thức tìm hiểu chuyên sâu, chuẩn bị cho kế hoạch trở về nước khởi nghiệp với nấm Đông trùng hạ thảo - một loại dược liệu có giá trị kinh tế cao, đồng thời được quan tâm trong chăm sóc sức khỏe.

Hướng tới phát triển theo mô hình hợp tác xã bền vững anh Bằng đã trở về quê hương với số vốn vay mượn khoảng 1,5 tỷ đồng để đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất với hệ thống phòng lạnh, trang thiết bị phục vụ nuôi cấy và lấy tên là Hợp tác xã (HTX) dược thảo Minh Đức. Từ sự khác biệt về điều kiện khí hậu, nguồn giống và quy trình kỹ thuật giữa Việt Nam và Hàn Quốc đã khiến cho những tháng đầu triển khai không ít khó khăn, sản phẩm không đạt yêu cầu, thiệt hại lên tới khoảng 70% vốn đầu tư.

Nguyên nhân được xác định đến không lựa chọn bỏ cuộc, anh Bằng tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh quy trình sản xuất, đồng thời lựa chọn giống chất lượng cao từ Nhật Bản. Sau thời gian cải tiến, sản phẩm dần đạt chất lượng ổn định hơn. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy dược tính của nấm Đông trùng hạ thảo nuôi cấy tại cơ sở đạt mức cao, tiệm cận với sản phẩm tự nhiên. Từ năm 2020 sản phẩm được công nhận OCOP của tỉnh Hà Nam (nay là Ninh Bình) đánh dấu bước phát triển ban đầu trong quá trình xây dựng thương hiệu và đang từng bước đặt ra mục tiêu mở rộng quy mô, đa dạng hóa sản phẩm.

Năm 2021, anh được vinh danh là “Nông dân Việt Nam xuất sắc”, ghi nhận những nỗ lực trong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp. Đây cũng là cơ sở để mô hình HTX từng bước hướng tới phát triển theo chuỗi giá trị, nâng cao tính cạnh tranh. Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, việc tiếp cận thị trường cũng được ông chủ HTX chú trọng bằng cách tham gia các hội chợ, triển lãm, đồng thời đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử nhằm mở rộng kênh phân phối. Quá trình này diễn ra từng bước, tập trung vào việc tạo dựng niềm tin thông qua chất lượng và thông tin rõ ràng về sản phẩm.

Giám đốc Hợp tác xã dược thảo Minh Đức - Đỗ Thị Phương đang kiểm tra sự phát triển của Đông trùng hạ thảo tại phòng nuôi.

Một điểm đáng chú ý trong quá trình vận hành là việc chuyển giao hoạt động sản xuất cho chị Nguyễn Thị Phương - vợ anh Bằng, người từng theo học Đại học Sư phạm. Sau khi tiếp nhận, chị Phương đã nhanh chóng tiếp cận kỹ thuật, tổ chức lại sản xuất theo hướng bài bản hơn. Dưới sự điều hành của chị, cơ sở duy trì ổn định chất lượng sản phẩm, đồng thời mở rộng quy mô, tạo việc làm thường xuyên cho gần chục lao động địa phương với mức thu nhập khoảng 10-11 triệu đồng/người/tháng.

Việc chuyển giao này không chỉ mang ý nghĩa nội bộ gia đình mà còn cho thấy xu hướng chuyên môn hóa trong quản lý sản xuất nông nghiệp. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn và phương thức quản lý có hệ thống đã giúp mô hình vận hành ổn định hơn trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Sản phẩm nấm dược liệu của HTX được vinh danh tại Giải thưởng “Mai An Tiêm” trong khuôn khổ Lễ trao giải “Ngôi sao Hợp tác xã” và “Mai An Tiêm” đầu năm 2026 vừa qua. Giải thưởng do Liên minh Hợp tác xã Việt Nam khởi xướng, nhằm tôn vinh các sản phẩm có tính sáng tạo, khả năng cạnh tranh và giá trị thị trường. Đây là sự ghi nhận đối với quá trình phát triển dựa trên nền tảng công nghệ và định hướng thị trường của mô hình.

Từ nền tảng này, cơ sở nuôi cấy nấm dược liệu tại xã Nam Xang đang định hướng mở rộng quỹ đất sản xuất trong thời gian tới. Mục tiêu không chỉ là tăng sản lượng mà còn đa dạng hóa các dòng sản phẩm từ nấm dược liệu, đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của người tiêu dùng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng.

Theo định hướng phát triển, việc mở rộng quy mô sẽ gắn với xây dựng mô hình hợp tác xã hoặc liên kết sản xuất, nhằm tận dụng nguồn lực địa phương, đồng thời tạo điều kiện cho người dân tham gia chuỗi giá trị. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp bền vững, trong đó các hộ sản xuất được kết nối với doanh nghiệp, nhà khoa học và hệ thống phân phối.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cơ sở cũng bày tỏ mong muốn nhận được sự hỗ trợ từ phía hợp tác xã và chính quyền địa phương, đặc biệt trong việc quy hoạch quỹ đất, tiếp cận nguồn vốn và đào tạo nguồn nhân lực. Việc có thêm diện tích sản xuất ổn định sẽ giúp chủ động hơn trong kế hoạch dài hạn, đồng thời tạo điều kiện để áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật.

Sản phẩm đông trùng hạ thảo sinh khối tươi.

Đánh giá về mô hình, ông Đỗ Xuân Trường - Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Ninh Bình cho rằng, sản phẩm nấm dược liệu của gia đình anh Nguyễn Trọng Bằng - chị Đỗ Thị Phương là minh chứng cho hướng đi phù hợp trong phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gắn với xây dựng thương hiệu. Sản phẩm không chỉ đảm bảo chất lượng và truy xuất nguồn gốc mà còn thể hiện rõ định hướng thị trường, từng bước nâng cao giá trị gia tăng.

Từ góc độ phát triển bền vững, mô hình này cũng cho thấy tiềm năng nhân rộng trong khu vực kinh tế tập thể. Việc hình thành các sản phẩm chủ lực có khả năng cạnh tranh sẽ góp phần nâng cao vị thế của nông sản Việt Nam trên thị trường, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người lao động địa phương.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe ngày càng tăng, nấm dược liệu được xem là một trong những lĩnh vực cần có dư địa phát triển. Từ một mô hình khởi nghiệp với nhiều thử thách, cơ sở nuôi cấy nấm Đông trùng hạ thảo tại xã Nam Xang đang từng bước chuyển mình theo hướng bài bản hơn. Việc hướng tới mở rộng quỹ đất, phát triển theo mô hình hợp tác xã và đa dạng hóa sản phẩm không chỉ là bước đi tiếp theo trong hành trình phát triển, mà còn là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu của thị trường và mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững hiện nay.