Thủ tướng: Nền văn hóa luôn là sức mạnh trường tồn của dân tộc

Tối 28/2, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã dự Chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề "Đề cương văn hóa Việt Nam-Những dấu ấn lịch sử" diễn ra tại Nhà hát lớn Hà Nội.

Thủ tướng Phạm Minh Chính trình bày diễn văn Kỷ niệm 80 năm Đề cương về Văn hóa Việt Nam. (Nguồn: PV/Vietnam+)

Đến dự còn có Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa; các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đại diện các Ban, Bộ, ngành Trung ương và địa phương.

Chương trình do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, Ban Tuyên giáo Trung ương, Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp thực hiện nhân kỷ niệm 80 năm ra đời "Đề cương về Văn hóa Việt Nam" (1943-2023); được tường thuật trực tiếp trên sóng VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam.

Phát biểu chào mừng tại chương trình, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cho rằng văn hóa luôn là một dòng chảy liên tục, không ngừng nghỉ qua những thăng trầm lịch sử của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia và cả nhân loại. Văn hóa là hồn cốt của mỗi dân tộc, là những giá trị vật chất, tinh thần mà dân tộc đó sáng tạo ra trong lịch sử.

Theo Thủ tướng, 80 năm trước, trong bối cảnh chế độ thực dân nửa phong kiến đang suy thoái trầm trọng, Đề cương về Văn hóa Việt Nam do Tổng Bí thư Trường Chinh khởi thảo, được Ban Thường vụ Trung ương Đảng thông qua vào tháng 2/1943, là Văn kiện chính thức đầu tiên của Đảng ta về văn hóa. Đề cương thể hiện tầm vóc tư tưởng chính trị của Đảng trong việc xác định vị trí đặc biệt quan trọng của văn hóa trong cuộc đấu tranh “phản đế,” “phản phong”, đẩy mạnh cách mạng giải phóng dân tộc, lật đổ chế độ phát xít, thực dân, phong kiến tay sai, xóa bỏ mọi áp bức bất công, giành chính quyền về tay nhân dân.

Những tư tưởng lớn, dân tộc, khoa học, đại chúng, với tinh thần cách mạng mạnh mẽ, đột phá, tính nhân văn sâu sắc trong Đề cương đã thổi một luồng gió mới có tác dụng thức tỉnh, thu hút, tập hợp đội ngũ các nhà văn hóa, trí thức, văn nghệ sỹ và đông đảo quần chúng nhân dân.

80 năm qua, như sợi chỉ đỏ xuyên suốt, với ba nguyên tắc “dân tộc”, “đại chúng,” “khoa học,” Đề cương về văn hóa Việt Nam tiếp tục được Đảng ta vận dụng linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn Việt Nam để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tư tưởng lý luận của Đề cương được thể hiện xuyên suốt trong các Văn kiện của Đảng; đặc biệt là trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

Trên cơ sở đó, Nhà nước đã cụ thể hóa, ban hành và triển khai hiệu quả nhiều văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách để phát triển văn hóa, phục vụ thiết thực công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế.

Thủ tướng Phạm Minh Chính trình bày diễn văn Kỷ niệm 80 năm Đề cương về Văn hóa Việt Nam. (Ảnh: Dương Giang/TTXVN)

“80 năm qua, đặc biệt trong gần 40 năm đổi mới, chúng ta có quyền tự hào về phát triển văn hóa dân tộc và những đóng góp to lớn của lĩnh vực văn hóa, văn nghệ vào công cuộc cứu quốc và kiến quốc. Nhận thức về văn hóa ngày càng toàn diện và sâu sắc hơn,” Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ văn hóa Việt Nam có sự thống nhất trong đa dạng, là sự hòa quyện, kết tinh giữa bản sắc văn hóa các dân tộc anh em; ngày càng phát triển mạnh mẽ, gắn với mọi mặt của đời sống, hướng tới phục vụ nhu cầu chính đáng của nhân dân; được bảo tồn, phát huy; từng bước trở thành động lực, nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Truyền thống văn hóa như suối nguồn nuôi dưỡng tạo nên nét đẹp, cốt cách của con người Việt Nam, là tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc; sự hội tụ của lòng yêu nước, nhân ái, sẻ chia; tính cầu thị, khiêm tốn, lắng nghe, chịu thương, chịu khó và khả năng sáng tạo, ứng phó, vượt qua mọi khó khăn, thách thức trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Văn hóa, văn học, nghệ thuật nước nhà đã trở thành vũ khí đấu tranh sắc bén trên mặt trận tư tưởng, như danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Đình Chiểu đã viết: “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm - Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.”

Văn hóa góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên quyết đấu tranh với cái xấu, cái ác, lấy cái đẹp dẹp cái xấu, lấy cái tích cực đẩy lùi tiêu cực; truyền cảm hứng, cổ vũ, lan tỏa các giá trị cao đẹp của dân tộc, của con người trong xã hội.

Văn hóa Việt Nam đang dần vươn ra thế giới với nhiều sản phẩm, giá trị độc đáo được bạn bè quốc tế trân trọng và đón nhận.

“Những thành tựu to lớn đó là nhờ có sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, sự quản lý sát sao của Nhà nước, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành, ủng hộ, chia sẻ của cộng đồng doanh nghiệp và quảng đại quần chúng nhân dân, mà trực tiếp, nòng cốt là đội ngũ các nhà văn hóa, trí thức, văn nghệ sỹ, nghệ nhân trên cơ sở kế thừa, vận dụng, phát triển sáng tạo, hiệu quả Đề cương về Văn hóa Việt Nam trong các giai đoạn cách mạng khác nhau," Thủ tướng khẳng định.

Người đứng đầu Chính phủ chỉ rõ giai đoạn phát triển mới với tình hình thế giới biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường, mang lại những cơ hội, vận hội mới nhưng cũng không ít thử thách đối với công tác bảo tồn, phát triển văn hóa, văn nghệ. Những biểu hiện phi văn hóa, phản văn hóa đang diễn biến hết sức phức tạp. Cạnh tranh trong lĩnh vực văn hóa trở nên khốc liệt hơn; việc bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức mới khó khăn hơn.

Trong dòng chảy của xã hội, đã chứng kiến biết bao tấm gương cao đẹp, cống hiến cho cộng đồng, xã hội với khát vọng đóng góp xây dựng đất nước ngày càng tốt đẹp hơn. Nhưng cũng trăn trở, băn khoăn khi những “luồng khí độc” văn hóa tác động tiêu cực đến xã hội, nhất là đối với thế hệ trẻ. Giải pháp nào để “gạn đục, khơi trong” trong bối cảnh công nghệ, các nền tảng mạng xã hội phát triển và hội nhập sâu rộng như hiện nay là thách thức và trách nhiệm của mỗi người.

Theo Thủ tướng, để vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội, đảm bảo vững chắc quốc phòng, an ninh, chúng ta cần chung sức, đồng lòng với quyết tâm cao, nỗ lực lớn, triển khai quyết liệt, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp đã đề ra.

Thủ tướng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ những định hướng lớn, quan điểm xuyên suốt, đồng thời phát triển, bổ sung, làm phong phú, sâu sắc hơn nữa những nội dung trong Đề cương về văn hóa Việt Nam; quán triệt, triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị văn hóa toàn quốc: “Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”; “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là sức mạnh nội sinh, động lực quan trọng để phát triển đất nước.”

Cũng theo Thủ tướng, cần nâng cao hơn nữa nhận thức và hành động để văn hóa thực sự thẩm thấu sâu sắc vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; tăng cường huy động, phát huy tối đa hiệu quả các nguồn lực nhà nước và xã hội để phát triển toàn diện văn hóa, để văn hóa, con người thực sự là sức mạnh nội sinh của dân tộc; tiếp tục đổi mới toàn diện nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước về văn hóa; đầu tư thích đáng cả nguồn lực con người, vật chất cho phát triển văn hóa theo chiều sâu, nhanh, bền vững; tập trung nghiên cứu, xác định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới.

Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh phục vụ nhân dân, môi trường văn hóa số phù hợp với nền kinh tế số, xã hội số, công dân số trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả các loại hình văn hóa, văn nghệ, văn học nghệ thuật; bảo tồn và phát huy các giá trị độc đáo, khác biệt của văn hóa dân tộc; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để phát triển công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí có trọng tâm, trọng điểm và phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh Việt Nam.

Thủ tướng cũng đề nghị đẩy mạnh truyền thông, quảng bá về văn hóa, các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể đặc thù, đặc trưng của Việt Nam có sức cạnh tranh quốc tế như Vịnh Hạ Long, phố cổ Hội An, Cao nguyên đá Đồng Văn, Phong Nha, Kẻ Bàng, Nhã nhạc Cung đình Huế, Dân ca quan họ Bắc Ninh, hát Xoan Phú Thọ, hát Then, Xòe Thái, Tín ngưỡng thờ Mẫu, Đờn ca tài tử Nam Bộ…

“Nền văn hóa của dân tộc Việt Nam - với lịch sử hàng nghìn năm - đã và sẽ là sức mạnh trường tồn của dân tộc; như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: Văn hóa soi đường cho quốc dân đi," Thủ tướng nhắc lại.

Thủ tướng Chính phủ xúc động mỗi người dân Việt Nam dù ở bất cứ nơi đâu cũng luôn tự hào về truyền thống và các giá trị văn hóa Việt Nam, về các danh nhân văn hóa như Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nguyễn Trãi, Chu Văn An, Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu, Hồ Xuân Hương… Do đó, có nghĩa vụ, trách nhiệm, vinh dự được gìn giữ, bảo tồn và phát triển nền văn hóa dân tộc bền vững, phù hợp với xu thế thời đại; xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, vì Độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội, tất cả vì con người và vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng; Nhân dân được ấm no, hạnh phúc.

Sau phát biểu của Thủ tướng là chương trình nghệ thuật đặc biệt "Đề cương văn hóa Việt Nam-Những dấu ấn lịch sử."

Bằng ngôn ngữ nghệ thuật, với nhiều bài hát nổi tiếng, màn hát múa, các hoạt cảnh... do các nghệ sỹ nổi tiếng biểu diễn, chương trình đã góp phần làm nổi bật, khẳng định giá trị, vai trò, sức lan tỏa của Đề cương về văn hóa trong suốt chặng đường 80 năm qua. Đồng thời phản ánh những thành tựu mà văn hóa Việt Nam đã đạt được dưới ánh sáng của bản Đề cương và đường lối văn hóa của Đảng.

Chương trình gồm 3 phần. Phần một với tựa đề “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” gồm các ca khúc “Cờ Việt minh”; liên khúc “Ngọn đuốc soi đường,” “Bình minh,” “Lá cờ Đảng,” “Đoàn Lữ nhạc”... tái hiện bối cảnh lịch sử trước khi ra đời Đề cương về văn hóa Việt Nam; khẳng định tầm quan trọng của văn hóa trong giáo dục thế hệ trẻ, xây dựng con người Việt Nam yêu nước, độc lập, tự cường, tự chủ.

Màn nghệ thuật chào mừng "Huyền thoại Việt Nam bay lên" biểu diễn bởi hợp ca và đoàn múa Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam. (Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN)

Phần hai có tựa đề "Văn hóa kháng chiến, kháng chiến văn hóa," với các ca khúc như “Biết ơn Cụ Hồ Chí Minh,” “Người Hà Nội,” “Trường ca Sông Lô,” “Hò kéo pháo,” “Giải phóng Điện Biên,” “Câu hò bên bến Hiền Lương”, “Bước chân trên giải Trường Sơn,” “Tiến về Sài Gòn,” “Đất nước trọn niềm vui”... Phần này đã tái hiện tinh thần "Văn hóa kháng chiến, kháng chiến văn hóa" của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đây là động lực để huy động mọi nguồn lực dưới sự lãnh đạo của Đảng trong thời kỳ 1940-1975, phát huy vai trò của văn hóa Việt Nam thực hiện vừa kiến quốc, vừa kháng chiến, trong hai cuộc kháng chiến tạo nên chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 và đại thắng mùa xuân năm 1975, thống nhất đất nước.

Phần ba có tên gọi "Văn hóa còn thì dân tộc còn", khán giả được xem lại phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 24/11/2021, như lời khẳng định 80 năm qua, những tư tưởng của Đề cương về văn hóa Việt Nam vẫn còn nguyên giá trị.

Khép lại chương trình nghệ thuật là những tiết mục được dàn dựng công phu như Liên khúc “Ta tự hào đi lên ôi Việt Nam”; “Bay qua biển Đông”; “Xuân và tuổi trẻ”; Liên khúc “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”- “Việt Nam ơi, ta bước tiếp”...

Chương trình là một trong những điểm nhấn thiết thực kỷ niệm 80 năm Đề cương về văn hóa Việt Nam với hình thức nghệ thuật phong phú, sinh động, giúp công chúng hiểu rõ hơn ý nghĩa và giá trị lịch sử của Đề cương về văn hóa Việt Nam, tiếp tục lan tỏa hơn nữa những quan điểm, định hướng của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Theo TTXVN