Nghịch lý chuyển đổi đất ở tại Móng Cái (Quảng Ninh): Cùng một mặt bằng quy hoạch, hai số phận khác nhau

Tiếp tục thực hiện việc Khảo sát, thu thập thông tin phục vụ chuyên đề “Bảo đảm môi trường sống, quyền lợi của người dân trong công tác thực thi Luật Đất đai năm 2024: Góc nhìn từ việc thực hiện các thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất của cơ quan nhà nước cho người dân đúng quy định của pháp luật”. Tạp chí Sức khoẻ và Môi trường phát hiện những bất thường trong cách áp dụng pháp luật của UBND phường Móng Cái 1: Lộ rõ sự máy móc khi ép một thửa đất hiện trạng là ao bùn vào diện "cần bảo vệ như đất lúa", thì bước sang hành trình điều tra tiếp theo, bản chất của vụ việc. Đó không chỉ đơn thuần là có dấu hiệu "chọn mặt gửi vàng", nhũng nhiễu công dân tại cơ quan hành chính cấp cơ sở, mà nghiêm trọng hơn, những căn cứ khiên cưỡng, trái luật ấy lại đang được "khoác áo" bởi một bản án tài phán hành chính sơ thẩm có dấu hiệu làm sai lệch hồ sơ, dồn người dân vào thế bế tắc.

Mặt bằng quy hoạch A1 và cơ chế "xin - cho" bất nhất

Theo Luật sư Nguyễn Thế Trung, Công ty Luật TNHH TDLaw, Đoàn Luật sư TP Hà Nội nhận định: “Khoản 5 Điều 116 Luật Đất đai năm 2024 quy định rất rõ ràng và tường minh: Căn cứ cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp là "phù hợp quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu...". Về mặt văn phong và kỹ thuật lập pháp, từ liên kết "hoặc" thể hiện nguyên tắc lựa chọn thay thế - nghĩa là hồ sơ của người dân chỉ cần đáp ứng, phù hợp với một trong các loại quy hoạch đã phê duyệt là đủ điều kiện pháp lý để xem xét”. Tinh thần này đã được Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khẳng định bằng một văn bản pháp lý tại Công văn số 1779/QLĐĐ-QHGĐ: "Căn cứ... là một trong các quy hoạch... không phải là tất cả các quy hoạch được liệt kê".

Kết quả đối chiếu và kiểm chứng thực tế trên cùng một mặt bằng Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 (Khu A1) đã phản ánh một nghịch lý. Toàn bộ hai thửa đất số 192 và 499 của vợ chồng ông Nguyễn Thành Huy đều nằm trong quy hoạch đất ở đô thị/đất đơn vị ở mới. Bất chấp hành lang pháp lý thông thoáng đó, UBND phường Móng Cái 1 lại liên tiếp ban hành các văn bản từ chối với lý do "vướng quy hoạch dự án đô thị mới" và "cần bảo vệ đất lúa". Thế nhưng, cũng tại vị trí này, cùng một mặt bằng pháp lý và tọa độ không gian, một kịch bản hoàn toàn trái ngược lại diễn ra cho các hộ gia đình khác.

Chỉ nửa tháng sau khi từ chối hồ sơ của ông Huy, ngày 30/8/2025, chính ông Nguyễn Thanh Hải – Phó Chủ tịch UBND phường Móng Cái 1 – đã ký Quyết định số 304/QĐ-UBND cho phép hộ ông Ngô Tuấn Lưu và bà Cao Thị Thu Hiền chuyển đổi 100 m² đất LUC sang đất ở đô thị (ODT) tại thửa đất số 108, tờ bản đồ số 53. Danh sách "ưu ái" tiếp tục nối dài khi chính quyền phường ban hành Quyết định số 575/QĐ-UBND ngày 10/10/2025 cho phép hộ bà Phạm Thị Tấm chuyển đổi 200 m² đất chuyên trồng lúa nước (LUC), và Quyết định số 1836/QĐ-UBND ngày 31/12/2025 cho phép hộ ông Nguyễn Văn Thảo chuyển đổi 120 m² đất trồng lúa nước còn lại (LUK) – loại đất có cùng tính chất gốc với đất ông Huy.

Đặc biệt, ngày 26/5/2025, UBND thành phố Móng Cái đã ban hành Quyết định số 2300/QĐ-UBND cho phép chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở đối với vị trí nằm ngay cạnh hai thửa đất của ông Huy. Trong bối cảnh Luật Đất đai không thay đổi, Quy hoạch phân khu Khu A1 phê duyệt theo Quyết định 2966/QĐ-UBND ngày 13/10/2022 của UBND tỉnh Quảng Ninh vẫn nguyên hiệu lực, thứ duy nhất thay đổi ở đây chính là thái độ ứng xử của người cầm cân nảy mực. Nghịch lý này đẩy chính quyền địa phương vào thế kẹt: Nếu công văn từ chối yêu cầu xin chuyển mục đích sử dụng đất của ông Huy là đúng, thì phải chăng các quyết định cho phép hàng loạt hộ dân chung quanh chuyển đổi đều là trái pháp luật và phải thu hồi? Ngược lại, nếu các quyết định kia đúng luật, thì việc gây khó dễ cho gia đình ông Huy rõ ràng là có dấu hiệu của sự tùy tiện, nhũng nhiễu theo cơ chế "xin - cho"?

Khi cơ quan tài phán "sửa kịch bản": Thêm chứng cứ sai, bớt chứng cứ đúng

Không dừng lại ở sự bất nhất của cơ quan hành chính, khi quá trình thu thập thông tin của nhóm phóng viên tiếp tục phát hiện một nghịch lý khi tranh chấp được đưa ra ánh sáng công lý tại Tòa án. Khởi kiện quyết định hành chính của UBND phường Móng Cái 1, ông Nguyễn Thành Huy hy vọng TAND khu vực 6, tỉnh Quảng Ninh sẽ là chỗ dựa công minh. Thế nhưng, Bản án hành chính sơ thẩm số 02/2026/HC-ST ngày 29/6/2026 do Thẩm phán Nguyễn Chí Mạnh làm Chủ tọa phiên tòa tuyên bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của công dân lại tiếp tục nối dài những uẩn khúc pháp lý.

Hồ sơ vụ án thụ lý số 07/2025/TLST-HC thể hiện một sự thiếu công minh. Để hợp thức hóa cho cái sai của chính quyền địa phương, tại trang 11 của Bản án, Hội đồng xét xử (HĐXX) đã viện dẫn Công văn số 6716/SNN&MT-QHBĐ ngày 06/8/2025 của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh làm căn cứ cốt lõi để buộc hồ sơ của ông Huy phải "phù hợp đồng bộ tất cả các quy hoạch".

Luật sư Trung cho biết: Công văn 6716 vốn dĩ là văn bản cá biệt mà Sở NN&MT dùng để trả lời riêng cho đơn phản ánh của một cá nhân hoàn toàn xa lạ tên là Đinh Văn Công (Mã phản ánh: 1753270765559). Văn bản này hoàn toàn không liên quan đến nhân thân ông Huy, không gắn với thửa đất 192 hay 499, và về mặt nguyên tắc tố tụng, không thể xem là quy phạm pháp luật áp dụng chung cho mọi công dân.

Chưa dừng lại ở đó, chính Thẩm phán Nguyễn Chí Mạnh là người ký Công văn số 03/2026/CV-TA ngày 31/3/2026 gửi UBND tỉnh Quảng Ninh để xác minh pháp luật. Quá trình thu thập chứng cứ đã mang về cho hồ sơ vụ án hai văn bản "thép": Công văn 1779/QLĐĐ-QHGĐ của Cục Quản lý đất đai và Công văn 5081/SNN&MT-QHBĐ ngày 21/4/2026 của Sở NN&MT tỉnh Quảng Ninh (phúc đáp trực tiếp cho TAND khu vực 6). Cả hai văn bản chuyên ngành này đều khẳng định nguyên tắc chuẩn xác của Khoản 5 Điều 116 Luật Đất đai 2024: Chỉ cần phù hợp một trong các quy hoạch.

Nắm trong tay đầy đủ chứng cứ chuẩn xác do chính mình thu thập, HĐXX lại cố tình "bỏ quên", loại bỏ hoàn toàn Công văn 1779 và Công văn 5081 ra khỏi phần nhận định của bản án! Thay vào đó, Thẩm phán lại dùng văn bản "râu ông nọ cằm bà kia" (Công văn 6716) để bác đơn của công dân. Hành vi cố ý "thêm" văn bản sai đối tượng và "bớt" văn bản hướng dẫn đúng luật có dấu hiệu vi phạm trực tiếp Điều 375 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về "Tội làm sai lệch hồ sơ vụ án, vụ việc".

Sự bế tắc phía sau câu trả lời "Chờ Phúc thẩm"

Để bảo đảm tính đa chiều và minh bạch thông tin, ngày 14/7/2026, phóng viên Tạp chí Sức khỏe và Môi trường đã có buổi làm việc trực tiếp với Thẩm phán Nguyễn Chí Mạnh. Tuy nhiên, trước những câu hỏi trực diện của phóng viên về căn cứ pháp lý nào cho phép HĐXX dùng một công văn trả lời cá nhân khác để áp dụng cho trường hợp của ông Nguyễn Thành Huy, cũng như vì sao lại gạt bỏ các hướng dẫn chính thức của Cục Quản lý đất đai, vị Chủ tọa phiên tòa đã chọn cách thoái thác trách nhiệm: "Hiện tại ông Huy đang có đơn kháng cáo, chúng ta chờ kết quả của phiên phúc thẩm rồi sẽ trao đổi tiếp".

Sự né tránh ấy không chỉ thể hiện sự bế tắc trong lập luận pháp lý, mà còn là một sự lẩn tránh trách nhiệm cá nhân đối với phán quyết khi nhân danh Nhà nước. Cần phải khẳng định rằng, Thẩm phán phải độc lập xét xử và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về bản án do mình ký ban hành. Cấp Phúc thẩm có chức năng xét xử lại vụ án, chứ hoàn toàn không phải là "chiếc phao cứu sinh" cho những hành vi có dấu hiệu làm sai lệch chứng cứ, ra bản án trái pháp luật đã hoàn thành ở cấp sơ thẩm. Trước những diễn biến bất thường và có dấu hiệu vi phạm pháp luật tố tụng tại TAND khu vực 6, tỉnh Quảng Ninh, công dân Nguyễn Thành Huy đã chính thức nộp Đơn tố giác tội phạm gửi đến Cơ quan Điều tra – Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao.