Tìm giải pháp thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo trong tình hình mới

Ngày 24/3, tại TP Cần Thơ, Bộ Công Thương phối hợp với UBND TP. Cần Thơ đã tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026. Tham dự hội nghị có lãnh đạo Bộ Công thương, Bộ NN-MT, Hiệp Hội lương thực Việt Nam và hơn 100 thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo. Đây là việc làm thiết thực để đảm bảo việc điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo theo tinh thần Công điện số 21/CĐ-TTg ngày 11 tháng 3 năm 2026 về việc điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong tình hình mới do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Nông dân TP. Cần Thơ thu hoạch lúa Đông Xuân

Tại hội nghị, Bộ Công thương, Bộ NN-MT… đã đánh giá kết quả sản xuất, thu hoạch vụ Đông Xuân 2025 - 2026 và dự báo vụ Hè Thu 2026 (quy mô, sản lượng, chủng loại...); tình hình thu mua, diễn biến giá thóc, gạo và xuất, nhập khẩu gạo của doanh nghiệp trên địa bàn. Ngoài ra, các tham luận cũng đã cung cấp các thông tin cần thiết liên quan đến các cam kết tạo thuận lợi thương mại đối với mặt hàng lúa gạo trong các FTA Việt Nam đã ký kết, đặc biệt là về tình hình biến động địa chính trị quốc tế ảnh hưởng đến thị trường xuất khẩu, tiêu thụ mặt hàng gạo tại các khu vực.

Theo Cục Xuất Nhập khẩu (Bộ Công Thương), từ đầu năm đến giữa tháng 3/2026, xuất khẩu gạo Việt Nam đạt khoảng 1,74 triệu tấn, trị giá đạt khoảng 826,2 triệu USD, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2025, tăng 2,3% về lượng, giảm 8,7% về trị giá, giá gạo xuất khẩu bình quân giảm 10,7%. Các thị trường xuất khẩu chủ yếu là Philippines chiếm tỷ trọng 55,86% tổng lượng gạo xuất khẩu của cả nước, đạt 711.264 tấn, tăng 30% so với cùng kỳ năm 2025. Kế đến là thị trường Trung Quốc, chiếm khoảng 14% tổng xuất khẩu gạo của Việt Nam, đạt 178.165 tấn, tăng 143,7% so với cùng kỳ năm 2025… Chủng loại gạo xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là gạo trắng vẫn tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn, đạt gần 60,4% (trong đó: gạo 5% là 55,76%, còn lại chủng loại gạo khác); tiếp đến chủng loại gạo thơm chiếm 25,98% tổng lượng xuất khẩu; đứng thứ 3 là gạo nếp chiếm 4,57% tổng lượng xuất khẩu.

Quang cảnh hội nghị

Theo Bộ Công thương, sự quay trở lại của thị trường Philippines sau khi nước này dỡ bỏ lệnh tạm ngừng nhập khẩu gạo, nhu cầu nhập khẩu gạo từ Trung Quốc tăng cao để phục vụ nhu cầu trong dịp Tết nguyên đán… là yếu tố hỗ trợ, giúp tăng lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam cũng như giảm tải phần nào áp lực đối với giá gạo Việt Nam thời gian qua. Tuy nhiên, xuất khẩu gạo những tháng đầu năm 2026 ghi nhận sự sụt giảm từ khu vực thị trường châu Phi sau khi đạt được sự tăng trưởng ấn tượng trong năm 2025 như: thị trường Bờ Biển Ngà giảm 68,5%, thị trường Ghana giảm 22,7%. Cơ cấu thị trường dần chuyển dịch tích cực, đa dạng hóa theo định hướng đề ra tại Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam đến năm 2030. Bên cạnh các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Philippines, cũng đã mở rộng sang các thị trường “khó tính” như Nhật Bản, châu Âu… với giá trị cao (tuy khối lượng chưa lớn). Điều này cho thấy chất lượng gạo của Việt Nam ngày càng gia tăng và đáp ứng được yêu cầu khắt khe từ các thị trường khó tính đồng thời cho thấy sự tận dụng tốt ưu đãi của các Hiệp định.

Theo Bộ NN-MT, diện tích gieo trồng lúa năm 2026 ước đạt 7.09 triệu ha, giảm 36,1 nghìn ha; sản lượng ước đạt 43,55 triệu tấn, tăng 12.000 tấn so với năm 2025. Các tháng có sản lượng thu hoạch lớn gồm các tháng: 1, 3, 4, 7, 8 và tháng 9 trong năm 2026. Trong đó, lượng lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu năm 2026 khoảng 15,46 triệu tấn tương đương 7,73 triệu tấn gạo hàng hóa. Hiện chất lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam ngày càng được nâng cao gia tăng khả năng cạnh tranh gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Nông dân ĐBSCL lo lắng khi vào vụ thu hoạch giá lúa lại giảm

Dự báo từ tháng 3-2026, xuất khẩu gạo Việt Nam sang các thị trường sẽ bị ảnh hưởng bởi: Xung đột tại khu vực Trung Đông ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo Việt Nam sang các thị trường do chi phí logistics quốc tế (bảo hiểm tăng, thời gian vận chuyển kéo dài), nguồn cung đầu vào bị siết chặt, tăng chi phí (phân bón, giá dầu) đồng thời chi phí vận chuyển trong nước tăng 20.000 – 30.000 đồng/tấn gạo là các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu gạo Việt Nam thời gian tới…

Một số thương nhân gặp khó khăn trong việc thực hiện hợp đồng do phải điều chỉnh tiến độ giao hàng, kéo dài thời gian thanh toán hoặc phát sinh chi phí bảo quản hàng hóa. Các giao dịch mua bán với khách hàng tại khu vực Trung Đông và châu Phi cũng bị ảnh hưởng và một số khách hàng tại thị trường châu Á như Philippines cũng đang gặp khó khăn do giá cước vận tải biển và các chi phí liên quan tăng cao. Với mức giá giao dịch trước đây, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ phát sinh lỗ. Điều này khiến doanh nghiệp tạm hoãn một số đơn hàng, chờ phản hồi từ phía khách hàng và thận trọng hơn trong việc ký kết hợp đồng mới trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.

Máy cuộn rơm được xem là giải pháp hữu hiệu để loại bỏ tình trạng nông dân đốt rơm trên đồng sau khi thu hoạch lúa

Theo ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ, hiện thành phố có 35 doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia xuất khẩu gạo trực tiếp. Bên cạnh đó, còn có các doanh nghiệp gia công chế biến gạo cung ứng xuất khẩu. Đã xuất khẩu các chủng loại gạo có giá trị cao, phù hợp với nhu cầu thị trường. Sự phối hợp của các Sở, ngành, chính quyền địa phương các cấp, thực hiện tốt cải cách hành chính, thủ tục hải quan,... hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu. Cần Thơ đã tích cực phối hợp với các bộ, ngành và địa phương liên quan để tổ chức triển khai thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030. Thành phố tập trung rà soát, lựa chọn các vùng sản xuất lúa phù hợp để tham gia đề án; củng cố và phát triển các hợp tác xã, tổ hợp tác; tăng cường liên kết giữa người nông dân với doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ lúa gạo. Đồng thời, thành phố cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng vùng nguyên liệu, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm, đầu tư vào khâu chế biến và xuất khẩu, nhằm hình thành chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trước những diễn biến có thể tác động mạnh đến tình hình xuất khẩu gạo, Bộ Công thương đã đưa ra các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu gạo trong thời gian tới. Cụ thể, ngày 19/3/2026, Bộ Công Thương đã có Chỉ thị số 08/CT-BCT về tăng cường thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo trong tình hình mới. Đề nghị các đơn vị chức năng thuộc Bộ Công Thương, Sở Công Thương các tỉnh/thành phố, Hiệp hội Lương thực Việt Nam, Hiệp hội ngành hàng Lúa gạo Việt Nam và các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo triển khai thực hiện Chỉ thị này, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền, các cơ quan, đơn vị, thương nhân chủ động, kịp thời báo cáo Bộ Công Thương (qua Cục Xuất nhập khẩu) để xem xét, hướng dẫn, giải quyết.