Bệnh sán dây lợn (lợn gạo) và thói quen sinh hoạt, ăn uống chủ quan, không hợp vệ sinh của nhiều người dân

Bệnh sán dây lợn rất nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời

Những người bị nhiễm bệnh sán dây lợn thường là do ăn phải thực phẩm hoặc uống nước chứa trứng sán lợn như: rau sống có chứa mầm bệnh, các thực phẩm sống như thịt lợn, nem chua, thịt lợn tái, tiết canh lợn,… có chưa trứng ấu trùng sán lợn. Trứng của sán dây lợn mà con người ăn phải có thể xuất phát từ trong phân của người bị nhiễm sán trưởng thành, hoặc do ăn phải nang sán trong thịt lợn nấu không chín.

Bệnh sán dây lợn hay còn gọi là bệnh sán dây, lợn gạo phân bố ở nhiều nơi trên thế giới có liên quan trực tiếp đến tập quán ăn thịt lợn chưa nấu chín hoặc các nguồn khác liên quan. Tại Việt Nam, theo số liệu được báo cáo qua các nghiên cứu và qua các cơ sở điều trị đến nay có ít nhất 55 tỉnh, thành có ca bệnh sán dây lợn. Như vậy, có thể thấy rằng, bệnh sán dây lợn đã có mặt ở hầu hết các tỉnh thành trong nước, nên nếu không có biện pháp khoanh vùng, khống chế kịp thời, bệnh này rất dễ xảy ra trở thành một loại bệnh lây lan trên diện rộng. Điều này một phần do sự thiếu hiểu biết của người dân về loại bệnh này, một phần do thói quen sinh hoạt, ăn uống có phần chủ quan, không hợp vệ sinh của phần đông người dân Việt Nam hiện nay.

Trong thời gian gần đây, qua công tác giám sát, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TP. HCM, đơn vị phòng chống và điều trị bệnh ký sinh trùng (giun, sán, nấm, đơn bào) ở khu vực phía Nam đã phát hiện ổ bệnh sán dây lợn từ những con lợn ở thôn Bù Gia Phúc I, xã Phú Nghĩa, huyện Bù Gia Mập, tỉnh Bình Phước và một số địa bàn lân cận.

Mẫu sán dây thu hồi tại Phòng khám bệnh chuyên khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TP. HCM.

Sau khi xét nghiệm những con lợn nghi ngờ bị nhiễm ấu trùng sán dây lợn tại đây, kết quả đã phát hiện thấy các mẫu thịt lợn bị nhiễm ấu trùng sán với mật độ rất cao (50 - 70 nang ấu trùng/kg thịt). Các bộ phận của lợn như cơ, não, lưỡi đều nhiễm nang ấu trùng.

Sau khi có kết quả xét nghiệm thấy lợn bị nhiễm ấu trùng sán dây lợn, từ ngày 02 - 10/4/2018, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TP. HCM đã kết hợp với Trung tâm Y học dự phòng Quân đội phía Nam thuộc Bộ Quốc phòng và các đơn vị y tế địa phương tiến hành điều tra xét nghiệm máu, chuẩn đoán huyết thanh bệnh ấu trùng sán dây lợn cho người dân tại các xã của khu vực: xã Phú Nghĩa, xã Đak Ơ và xã Bù Gia Mập của huyện Bù Gia Mập, tỉnh Bình Phước.

Kết quả cho thấy: có 108/904 mẫu máu nhiễm ấu trùng sán dây lợn, chiếm tỷ lệ 11,95 %. Trong đó: xã Phú Nghĩa chiếm 9,19 % (26/283 mẫu xét nghiệm); xã Đăk Ơ 14,9 % (48/322 mẫu xét nghiệm); xã Bù Gia Mập chiếm 11,37 % (34/299 mẫu xét nghiệm). Đây là một tình trạng nhiễm bệnh rất cao, khả năng lây lan rất lớn do tập quán chăn nuôi lợn thả rong, ăn uống, sinh hoạt chưa đạt chuẩn vệ sinh của người dân trong khu vực này.

Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TP. HCM đã thông báo cho y tế địa phương về tình trạng nói trên để phối hợp tổ chức phòng chống dịch bệnh cho người dân. Tuy nhiên, đến nay việc điều trị cho những người nhiễm bệnh chỉ được thực hiện một số rất ít, có thể do ở cơ sở y tế địa phương thiếu thuốc điều trị, các biện pháp tuyên truyền vệ sinh ăn uống, vệ sinh môi trường chưa được giải quyết triệt để. Điều rất đáng quan tâm là tình trạng nhiễm bệnh này có thể xảy ra ở nhiều địa phương có phong tục, tập quán và tình trạng chăn nuôi lợn thả rông tương tự như ở các xã của huyện Bù Gia Mập mà chưa được phát hiện.

Theo PGS.TS Lê Thành Đồng - Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng, TP. HCM: “Bệnh ấu trùng sán lợn nếu người ăn phải trứng sán dây lợn nhiễm trong thức ăn, sau khi ăn hay nuốt phải trứng sán, trứng vào dạ dày, nở ra ấu trùng, đến ruột non, ấu trùng xuyên qua thành ống tiêu hóa vào máu và di chuyển đến ký sinh tại các cơ vân, não, mắt,… trường hợp này là nhiễm từ môi trường bên ngoài cơ thể thì có thể thấy ít ấu trùng ở các mô. Trong trường hợp người bệnh có con sán trưởng thành trong ruột, thì khi đốt sán già rụng, có thể đốt sán bị trào ngược lên dạ dày do phản ứng của nhu động ruột, như vậy sẽ tương tự như ăn phải đốt sán mới, do đó số lượng ấu trùng sẽ rất lớn. Ấu trùng sán theo máu đến các cơ, mắt hay não của người và sẽ hóa nang”.

Về biểu hiện lâm sàng của bệnh này, ông Đồng cho biết: “Tùy thuộc vào vị trí ký sinh của nang sán mà có những biểu hiện khác nhau. Nếu nang sán nằm trong cơ sẽ thấy có những u nhỏ, chắc, kích thước khoảng 1 - 2 cm hoặc bằng hạt đỗ, hạt lạc, di động dễ, không ngứa, không đau, nằm ở vị trí cơ vân, không ở trên đường đi của hạch bạch huyết; nếu nang sán nằm trong não, người bệnh có thể bị động kinh, liệt tay, chân hay liệt nửa người, nói ngọng, rối loạn trí nhớ hoặc đau đầu dữ dội; nếu nang sán nằm trong mắt hoặc có thể tăng nhãn áp, giảm thị lực hoặc mù”.

“Sán dây trưởng thành phát triển dần bằng cách nẩy chồi, sinh đốt mới từ cổ, tạo ra hàng ngàn đốt sán mới, mỗi đốt có khoảng 50,000 trứng, kéo dài chiều dài của sán trưởng thành lên tới 2 đến 12 mét, chúng ký sinh trong ruột non nhiều năm. Bệnh sán dây trưởng thành thường không biểu hiện triêu chứng rõ rêt, chủ yếu gây triệu chứng đau bụng, rối loạn tiêu hóa nhẹ. Triệu chứng chủ yếu là người bị bệnh thường xuyên có những cảm giác khó chịu, bứt rứt, có những đốt sán tự rụng theo phân ra ngoài, đốt sán là những đoạn nhỏ, dẹt, trắng ngà như xơ mít, đầu sán phẳng, một số trường hợp phát hiện thấy có trứng sán trong phân” – ông Đồng giải thích thêm.

Nuôi lợn thả rông cũng là một nguồn lây bệnh rất lớn (hình minh họa)

Việc điều trị bệnh sán dây và ấu trùng sán dây lợn phải được thực hiện tốt nhất theo nguyên tắc: phát hiện, chuẩn đoán sớm và điều trị kịp thời ngay khi phát hiện có đốt sán để tránh bị bệnh ấu trùng sán lợn tại các cơ sở y tế với trang bị phương tiện cấp cứu và phải được theo dõi. Thuốc điều trị bệnh và ấu trùng bệnh sán dây lợn là praziquantel, niclosamide và albendazole.

Để phòng bệnh sán dây và ấu trùng sán dây lợn, người dân tuyệt đối không ăn các thực phẩm sống như thịt lợn nghi nhiễm bệnh, nem chua, thịt lợn tái (nguy cơ nhiễm sán dây trưởng thành), rau sống (nguy cơ bệnh ấu trùng sán lợn), tiết canh lợn,... trong vùng có dịch bệnh và trong vùng có nguy cơ nhiễm bệnh cao. Đồng thời phải tích cực giữa gìn vệ sinh, môi trường quanh khu vực sinh sống như: không nuôi lợn thả rông, sử dụng nhà vệ sinh hợp vệ sinh, đặc biệt là ở những vùng có người nhiễm sán dây lợn trưởng thành trong ruột. Bên cạnh đó việc quản lý chặt chẽ tiêu chuẩn vệ sinh các lò mổ cũng là một trong những biện pháp quan trong phòng ngừa và ngăn chặn sự lây lan của căn bệnh này./.

Phương Nam