TRUNG TƯỚNG, PGS.TS. NGUYỄN ĐỨC HẢI – DẤU ẤN CỦA MỘT NGƯỜI GIỮ LỬA LỊCH SỬ

Trung tướng, PGS.TS. Nguyễn Đức Hải

Trung tướng, PGS.TS. Nguyễn Đức Hải là một trong những con người như thế – một người lính đi qua chiến tranh bằng ý chí thép, một nhà nghiên cứu chiến lược quốc phòng tận tụy, một vị tướng mang phong thái điềm đạm mà sâu sắc, đồng thời là một tâm hồn yêu thi ca, giàu xúc cảm với đất nước và con người Việt Nam. Ở Trung tướng Nguyễn Đức Hải, người ta cảm nhận được sự giao thoa giữa bản lĩnh của một vị tướng nơi trận mạc và chiều sâu của một nhà tư duy chiến lược. Ông không chỉ là người trực tiếp trải qua nhiều giai đoạn khó khăn của quân đội, mà còn là một cán bộ lãnh đạo quân sự để lại dấu ấn ở nhiều cương vị công tác quan trọng, đặc biệt là khi giữ trọng trách Tư lệnh Quân đoàn 3 – Binh đoàn Tây Nguyên, một trong những quân đoàn chủ lực cơ động nổi tiếng về tinh thần chiến đấu, tính tổ chức và kỷ luật nghiêm minh trong hàng ngũ Quân đội nhân dân Việt Nam.

Dấu ấn Tư lệnh Quân đoàn 3

Trong vai trò người đứng đầu đơn vị, Trung tướng Nguyễn Đức Hải đã cùng tập thể lãnh đạo xây dựng một tinh thần quân đoàn vững mạnh, lấy yếu tố con người làm nền tảng, lấy kỷ luật làm sức mạnh và lấy lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc làm kim chỉ nam hành động. Những người từng có dịp làm việc cùng ông thường nhắc đến phong thái của một người chỉ huy sâu sát, nguyên tắc nhưng gần gũi; nghiêm minh trong công việc nhưng đầy trách nhiệm với cán bộ, chiến sĩ. Với ông, kỷ luật không chỉ là mệnh lệnh mà còn là phẩm chất đạo đức của người quân nhân – bởi chỉ khi có kỷ luật mới hình thành nên sức mạnh tập thể, mới đủ bản lĩnh đứng vững trước những thử thách của thời đại. Dấu ấn của người tư lệnh không nằm ở những lời phát biểu hoa mỹ mà hiện diện trong từng quyết sách về huấn luyện, giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng bản lĩnh quân nhân, giữ gìn phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ và nâng cao tinh thần sẵn sàng chiến đấu.

Ở bất kỳ thời kỳ nào, ông cũng luôn đề cao tinh thần học tập, tư duy đổi mới, sự chủ động thích ứng trước những chuyển biến của môi trường chiến lược quốc phòng – an ninh. Nhìn lại hành trình của ông, người ta dễ dàng nhận thấy một điểm nhất quán: từ chiến trường đến giảng đường, từ doanh trại đến các diễn đàn khoa học quân sự, từ cương vị chỉ huy đến nghiên cứu chiến lược – ở đâu cũng hiện lên hình ảnh một con người dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Tư duy chiến lược của một vị tướng

Sau những năm tháng trực tiếp trải qua môi trường quân đội đầy thử thách, Trung tướng, PGS.TS. Nguyễn Đức Hải tiếp tục để lại dấu ấn ở lĩnh vực nghiên cứu chiến lược quân sự, quốc phòng – nơi không còn tiếng súng nhưng đòi hỏi sự tỉnh táo, chiều sâu học thuật và khả năng dự báo sắc bén trước những biến động của thời đại. Trong bối cảnh mới, khi an ninh khu vực và thế giới luôn vận động khó lường, yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, bảo vệ chủ quyền, giữ vững ổn định quốc gia ngày càng đòi hỏi những tư duy mới, cách tiếp cận mới và tầm nhìn chiến lược dài hạn. Ở lĩnh vực này, kinh nghiệm thực tiễn của một người từng trực tiếp chỉ huy lực lượng chủ lực cơ động kết hợp với nền tảng học thuật của một Phó Giáo sư, Tiến sĩ đã giúp Trung tướng Nguyễn Đức Hải đóng góp đáng kể trong hoạt động nghiên cứu, tổng kết thực tiễn quân sự và tham gia tư vấn chiến lược quốc phòng. Điều làm nên giá trị của một nhà nghiên cứu quân sự không nằm ở việc nói những điều cao siêu, mà ở khả năng chuyển hóa kinh nghiệm thành tư duy, biến bài học lịch sử thành bài học của hiện tại và nhìn thấy tương lai từ những quy luật của quá khứ. Những ai từng tiếp xúc với ông thường cảm nhận rõ một phong thái điềm đạm nhưng sâu sắc, nói ít nhưng chắt lọc, luôn đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên trên hết. Trong các câu chuyện về chiến tranh, ông không kể bằng sự hào nhoáng hay tô vẽ chiến công, mà kể bằng tinh thần trách nhiệm, sự hy sinh, bằng những bài học của lòng yêu nước, của tính tổ chức, của niềm tin và sự đoàn kết dân tộc. Có lẽ chính vì vậy mà ở ông luôn hiện diện hình ảnh của một “người giữ lửa ký ức” – một cây cầu nối giữa lịch sử và hiện tại.

Người gìn giữ ký ức chiến tranh để nuôi dưỡng khát vọng hòa bình

Ở Trung tướng Nguyễn Đức Hải, người ta nhìn thấy một sự đau đáu rất đặc biệt là làm sao để thế hệ hôm nay hiểu rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có; làm sao để lớp trẻ biết trân quý những mất mát của cha ông và nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm đối với đất nước trong thời đại mới. Ông nhiều lần chia sẻ, điều quý giá nhất mà những người lính đi trước muốn trao lại cho thế hệ trẻ không chỉ là ký ức chiến tranh, mà là tinh thần vượt khó, ý chí sống có lý tưởng, biết đặt lợi ích cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân, biết yêu quê hương bằng hành động cụ thể. Chính vì thế, sau khi nghỉ hưu, thay vì chọn một cuộc sống khép kín, an nhàn, ông vẫn tiếp tục hiện diện trong nhiều hoạt động gặp gỡ, giao lưu, giáo dục truyền thống, chia sẻ lịch sử với cộng đồng, với thế hệ trẻ và những người quan tâm đến giá trị của dân tộc. Ở ông, người ta thấy một điều rất đẹp: người lính có thể nghỉ hưu, nhưng trách nhiệm công dân, tình yêu Tổ quốc và tinh thần người lính thì chưa bao giờ nghỉ.

Khi một vị tướng chọn đồng hành cùng thế hệ sinh viên

Sự xuất hiện của những nhân chứng lịch sử trong đời sống tinh thần của người trẻ càng trở nên quý giá. Xuất phát từ tinh thần ấy, trong quá trình làm việc và trao đổi cùng Ban Tổ chức cuộc thi “Tình ca sinh viên 2026”, Trung tướng Nguyễn Đức Hải đã dành sự quan tâm đặc biệt tới định hướng xây dựng một sân chơi nghệ thuật gắn với giá trị truyền thống, lòng biết ơn và tinh thần yêu nước trong thế hệ sinh viên.

Với trách nhiệm của một người từng đi qua chiến tranh và luôn trăn trở về giáo dục lịch sử cho thế hệ mai sau, với vai trò cố vấn nội dung lịch sử – truyền thống, ông tham gia những buổi tọa đàm, gặp gỡ sinh viên để kể lại những câu chuyện chân thực về chiến tranh, về lý tưởng sống, về sự hy sinh của các thế hệ cha anh vì nền độc lập, hòa bình hôm nay.

Gìn giữ lịch sử bằng thơ ca và âm nhạc

Ở Trung tướng, PGS.TS. Nguyễn Đức Hải, phía sau phong thái điềm tĩnh của một vị tướng từng trải là một tâm hồn giàu xúc cảm, yêu văn chương, đam mê thi ca và dành nhiều tâm huyết cho đời sống tinh thần của người lính. Trong suốt hành trình công tác và cả khi đã rời vị trí chỉ huy, Trung tướng Nguyễn Đức Hải vẫn dành cho thơ ca một tình yêu đặc biệt. Những sáng tác gắn với ký ức cách mạng, với đồng đội, quê hương, biên cương, với hình ảnh người lính và tình yêu đất nước. Không quá cầu kỳ trong ngôn từ, không phô diễn kỹ thuật văn chương, điều khiến những sáng tác ấy tạo nên sự đồng cảm chính là tính chân thực của một người từng đi qua những thời khắc khốc liệt nhất của dân tộc. Có thể nói, ở ông tồn tại một sự giao thoa đẹp giữa “chất thép” và “chất thơ”. Nếu người lính trong ông đại diện cho ý chí, bản lĩnh và tinh thần kỷ luật, thì người nghệ sĩ trong ông lại là phần giữ cho ký ức không trở nên khô cứng; giữ cho lịch sử bước ra khỏi sách vở để sống động hơn trong trái tim con người.

Nhìn lại hành trình của Trung tướng Nguyễn Đức Hải, người ta không chỉ thấy một vị tướng từng đi qua chiến tranh, một người chỉ huy từng giữ trọng trách lớn, một nhà nghiên cứu chiến lược quân sự hay một người yêu thơ nhạc...mà hơn hết, người ta còn thấy ông là một người vẫn đang lặng lẽ chọn cách sống đẹp nhất của người lính sau chiến tranh: Tiếp tục phụng sự đất nước bằng ký ức, tri thức và niềm tin.