Đại dịch COVID-19 đẩy lùi những tiến bộ về bình đẳng giới

Đại dịch đã tạo thêm những rào cản mới, làm trầm trọng thêm những bất bình đẳng về kinh tế - xã hội, ngoài những rào cản xã hội và hệ thống đã có từ lâu. Phụ nữ ở nhiều nơi đang phải đối mặt với những mảng tối của bất bình đẳng giới khi bạo lực gia đình gia tăng, phải thực hiện nghĩa vụ chăm sóc mà không được trả lương, mất việc làm và nghèo đói. Phụ nữ đang chiếm phần lớn ở tuyến đầu chống đại dịch, nhưng chưa được đại diện một cách tương xứng ở những vị trí liên quan đến chính sách COVID-19 ở trong nước và trên toàn cầu. Khi COVID-19 đang khiến nữ giới có nguy cơ bị bỏ lại phía sau, xây dựng một tương lai bình đẳng mang tính bền vững trở thành trách nhiệm toàn cầu.

Trước đó, trong báo cáo đưa ra tháng 12/2019, thời điểm trước khi xảy ra đại dịch COVID-19, WEF cho rằng bình đẳng giới tính tại nhiều khu vực có thể đạt được sau 99,5 năm nữa. Tuy nhiên, báo cáo năm nay cho thấy thế giới đang đi không đúng hướng trong việc thu hẹp khoảng cách giới tính ước tính phải mất 135,6 năm nữa mới đạt được.

Theo dõi sự chênh lệch giữa giới tính ở 156 quốc gia trên 4 lĩnh vực giáo dục, y tế, cơ hội kinh tế và quyền chính trị, báo cáo hàng năm của tổ chức có trụ sở tại Geneva (Thụy Sĩ) khẳng định: "Một thế hệ phụ nữ khác sẽ phải chờ đợi sự bình đẳng giới".

Ở khía cạnh tích cực, phụ nữ dường như đang dần thu hẹp khoảng cách giới trong các lĩnh vực như y tế và giáo dục. Tuy nhiên, bất bình đẳng lại đang xảy ra tại nơi làm việc và dự đoán tình trạng này sẽ vẫn không thể xóa bỏ trong 267,6 năm nữa. WEF đã chỉ ra một nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc (ILO) cho thấy phụ nữ có nhiều khả năng bị mất việc làm hơn trong đại dịch COVID-19, một phần do tỷ lệ lao động nữ không cân đối so với nam trong những lĩnh vực bị tác động trực tiếp khi các chính phủ trên thế giới áp đặt lệnh phong tỏa.

Một số cuộc khảo sát khác cũng chỉ ra rằng phụ nữ phải gánh vác công việc gia đình và chăm sóc con cái nhiều hơn trong thời gian cách ly chống dịch, càng làm gia tăng căng thẳng và giảm năng suất lao động. Tỷ lệ phụ nữ được tiếp nhận trở lại cũng thấp hơn nhiều so với nam giới khi nơi làm việc mở cửa trở lại.

Giám đốc điều hành WEF Saadia Zahidi khẳng định: "Đại dịch COVID-19 đã tác động sâu sắc đến bình đẳng giới tại cả nơi làm việc và gia đình, kéo lùi lại nhiều năm những tiến bộ đạt được trước đó. Nếu chúng ta muốn có một nền kinh tế năng động trong tương lai, việc phụ nữ đại diện trong nhiều vị trí việc làm là hết sức quan trọng".

Ngay trong mỗi gia đình, những đợt phong tỏa cũng làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng.

Mỗi cặp vợ chồng trải qua cuộc khủng hoảng theo một cách khác nhau. Song nhiều việc hơn, căng thẳng hơn, mệt mỏi hơn, đó cùng là vấn đề mà các bà mẹ đều phải đương đầu. Trong một số trường hợp, điều này thúc đẩy đối thoại giữa hai vợ chồng. Nhưng trong nhiều trường hợp khác, bạo lực gia đình gia tăng do thiếu sự thông hiểu. Chuyên gia về nữ quyền Camille Froidevaux-Metterie nhận xét: "Nếu chúng ta hy vọng rằng đàn ông đồng ý chia sẻ nhiều hơn gánh nặng việc gia đình, thì các cuộc khảo sát đầu tiên về chủ đề này đã chỉ ra rằng nhận thức đó không thực sự diễn ra".

EIGE thống kê rằng 87,4% phụ nữ Pháp trong các gia đình có trẻ nhỏ dành ít nhất một giờ mỗi ngày để nấu nướng và dọn dẹp, so với chỉ 25,5% nam giới. Đối với những bà mẹ chuyển sang làm việc từ xa, cuộc sống hằng ngày trở thành một cuộc đua marathon siêu tính giờ. Trong trường hợp này, một lần nữa, việc con cái phải nghỉ học vì lệnh phong tỏa làm gia tăng tình trạng bất bình đẳng vốn có. Theo EIGE, 43,4% phụ nữ ít học dành ít nhất một giờ mỗi ngày cho việc chăm sóc con cái, so với 25,6% đàn ông ít học. Tỷ lệ này lần lượt tăng lên 51,8% và 28,7% ở các cặp vợ chồng có trình độ học vấn cao.

Làm việc từ xa cũng là một thách thức rất lớn. Nhà xã hội học Christine Castelain-Meunier phân tích: “Đó vừa là đòn bẩy vừa là phanh hãm đối với bình đẳng giới trong việc làm”. Đối với một số người, làm việc từ xa đem đến sự linh hoạt đáng hoan nghênh. Chloé, trợ lý hành chính ở vùng Auvergne-Rhône-Alpes, tỏ ra vui mừng khi tiết kiệm được hai giờ mỗi ngày cho việc đi lại, và dành thời gian "quý giá" đó cho con cái và hạnh phúc lứa đôi.

Đối với những người khác, làm việc từ xa trở thành một cái bẫy. Natacha, một giám đốc truyền thông ở Paris, cho biết chủ công ty yêu cầu cô làm việc nhiều hơn, nhưng khi tắt máy tính để chăm sóc hai con gái 2 và 6 tuổi, thì “chồng tôi không nhúc nhích, vì cho rằng tôi làm việc đó tốt hơn. Kết quả là tôi cảm thấy chỉ làm mọi việc được nửa chừng và thấy rất có lỗi".

Theo nhà xã hội học Yvonne Lott thuộc quỹ nghiên cứu Hans-Böckler-Stiftung, làm việc từ xa, vì có giờ giấc linh hoạt, có xu hướng củng cố sự phân chia nhiệm vụ cổ điển trong các cặp vợ chồng. Nam giới chủ yếu sử dụng tính linh hoạt này để làm việc nhiều hơn, trong khi phụ nữ sử dụng nó để kết hợp tốt hơn giữa chuyên môn và việc gia đình. Điều này có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách về tiền lương.

Tài chính luôn là một trong những mấu chốt của vấn đề bình đẳng giới. Theo Cơ quan Thống kê quốc gia Pháp, thu nhập của nam giới cao hơn nữ giới trong 3/4 số cặp vợ chồng. Kết quả là khi phải lựa chọn, các hộ gia đình thường tìm cách bảo tồn nguồn tài chính cao hơn. Sandrine, nhân viên bán hàng ở vùng Ile-de-France, tâm sự: “Cả hai chúng tôi đều làm việc, nhưng chồng tôi kiếm tiền nhiều hơn một chút. Vì vậy tôi tự giảm làm việc để chăm sóc ba đứa con phải nghỉ học”. Song cô đã không tưởng tượng được rằng tình hình bệnh dịch lại kéo dài đến vậy. Ban đêm, Sandrine ngủ rất ít, lo lắng vì công việc sắp tới sẽ rất khó khăn. Cô kết luận: "Cuộc suy thoái chỉ mới bắt đầu và sẽ rất nghiêm trọng. Tôi sợ rằng sự mất cân bằng tài chính kéo dài sẽ gây ra những hậu quả tiêu cực cho mối quan hệ giữa hai vợ chồng".

Linh Đức