Nghề Luật sư và sự thay đổi để thích ứng, hội nhập

Luật sư Việt Nam thích ứng và hội nhập, sẵn sàng cho sứ mệnh cao quý

Ở Việt Nam, quyền bào chữa của công dân và vai trò của luật sư ngày càng được nâng cao. Sau ngày độc lập, thống nhất đất nước, nhiều văn bản quy phạm pháp luật đã lần lượt xác định quyền bào chữa và nghề luật sư. Hiến pháp năm 1980, Điều 133 quy định: “Quyền bào chữa của bị cáo được bảo đảm. Tổ chức luật sư được thành lập để giúp bị cáo và các đương sự khác về mặt pháp lý”.

Ngày 10/10/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 46/SL tổ chức đoàn thể của Luật sư. Sắc lệnh 46/SL ngày 10/10/1945 đã trở thành dấu mốc quan trọng của nghề Luật sư Việt Nam. Đến ngày 14/01/2013, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định số 149/QĐ-TTg, chính thức lấy ngày 10/10 hàng năm là Ngày Truyền thống Luật sư Việt Nam, đây là dấu mốc đáng tự hào về nghề Luật sư.

Qua từng giai đoạn lịch sử Đảng, Nhà nước ta đã rất quan tâm đến việc hoàn thiện và nâng cao chất lượng hoạt động của nghề Luật sư, thể hiện qua việc rất nhiều các văn bản như Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị nêu rõ: “Các cơ quan tư pháp có trách nhiệm tạo điều kiện để Luật sư tham gia vào quá trình tố tụng, tham gia hỏi cung bị can, nghiên cứu hồ sơ vụ án, tranh luận dân chủ tại phiên tòa”, trong hoạt động tư pháp, hoạt động xét xử, đề cao vai trò tranh tụng của Luật sư, xem đây là khâu trọng tâm để cải cách tư pháp. Đến Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Pháp lệnh Tổ chức Luật sư năm 1987, Pháp lệnh Tổ chức Luật sư năm 2001 và Luật Luật sư năm 2006, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Luật sư năm 2012... đã tạo hành lang pháp lý quan trọng đặt nền móng và thúc đẩy nghề Luật sư phát triển chuyên nghiệp. Với những thuận lợi trên, số lượng Luật sư phát triển nhanh, chất lượng đội ngũ Luật sư đã từng bước được nâng cao và đáp ứng hiệu quả hơn yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế. Đội ngũ Luật sư thường xuyên được bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng hành nghề, đạo đức và ứng xử nghề nghiệp Luật sư.

Chỉ 38 ngày sau khi đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thấy rõ sự cần thiết phải thay thế tổ chức luật sư cũ do Pháp thiết lập từ năm 1864 ở nước ta và sửa đổi cho phù hợp với yêu cầu mới của Cách mạng Việt Nam, Người ký Sắc lệnh số 46/SL ngày 10-10-1945 quy định cho duy trì các tổ chức đoàn thể luật sư. Sắc lệnh 46/SL nêu rõ: “Cách tổ chức các đoàn thể luật sư trong nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vẫn tạm giữ như cũ. Sắc lệnh ngày 25-5-1930 quy định tổ chức ấy vẫn tạm thi hành với các điều sửa đổi sau này. Các luật sư có quyền bào chữa ở trước tất cả các tòa án (...)” (Điều thứ 1 và 2). Điều này có nghĩa là Người đã đánh giá cao quyền bào chữa, nghề luật sư và vận dụng nó thích nghi, phù hợp trong điều kiện cụ thể của Cách mạng Việt Nam.

Nhà nước ta lần lượt thể chế hóa, nâng cao vai trò của luật sư qua các văn bản quy phạm pháp luật từ thấp đến cao: Pháp lệnh Tổ chức luật sư ngày 18-12-1987 và Quy chế Đoàn Luật sư ban hành kèm theo Nghị định số 15/HĐBT ngày 12-2-1989 của Hội đồng Bộ trưởng đánh dấu sự đổi mới về tư duy pháp lý đối với nghề luật sư theo tinh thần Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986). Để tiếp tục hoàn thiện chế định luật sư, mười hai năm sau một pháp lệnh mới về luật sư được ban hành.

Đội ngũ Luật sư Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, thích ứng, phát triển, luôn sẵn sàng thực hiện sứ mệnh cao quý của mình, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ công lý, công bằng trong bối cảnh mới của thời đại. Nếu như trước đây, những vấn đề khúc mắc về doanh nghiệp chỉ có thể giải quyết được ở các văn phòng Luật sư nước ngoài, thì nay Luật sư trong nước hoàn toàn có khả năng thực hiện những vấn đề này. sự trưởng thành về lực lượng và trình độ của đội ngũ Luật sư trong nước không chỉ góp phần giúp đỡ cho các doanh nghiệp Việt Nam mà còn tạo ra sự thuận lợi hơn trong việc chọn lựa về nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp kinh doanh pháp lý trong nước.

Từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đến nay, nhiều thay đổi trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ của Quốc hội đã được thực hiện đem lại hiệu quả tốt, được cử tri và nhân dân đánh giá cao. Một trong số những thay đổi nổi bật là thay đổi trong định hướng chương trình xây dựng pháp luật nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, cụ thể là “bảo đảm phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong quá trình tổng kết, xây dựng chính sách, soạn thảo, lấy ý kiến, tiếp thu, chỉnh lý và thông qua luật. Tăng cường thu hút chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ hoạt động thực tiễn có kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn sâu, công tâm, khách quan, vì lợi ích quốc gia, dân tộc tham gia xây dựng pháp luật”. Luật sư với tư cách là những chuyên gia, những người hoạt động thực tiễn, có kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn sâu là đối tượng thích hợp để tham gia đóng góp ý kiến xây dựng pháp luật.

Đối với hoạt động hoàn thiện và xây dựng pháp luật, đội ngũ Luật sư đã có nhiều đóng góp đặc biệt, quan trọng. Đây cũng là một trong những sứ mệnh cao quý của Luật sư trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế. Đội ngũ Luật sư Việt Nam đã đóng góp nhiều ý kiến, đề xuất quý báu để xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người dân làm trung tâm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm yêu cầu phát triển bền vững kinh tế - xã hội và quốc phòng, an ninh.

Trong hơn 06 năm qua, liên đoàn đã có ý kiến đóng góp 139 dự thảo văn bản quy phạm pháp luật theo yêu cầu của các cơ quan, trong đó có nhiều văn bản pháp luật quan trọng như: Các dự thảo luật Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tố tụng hành chính, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Đấu giá tài sản, Luật Trợ giúp pháp lý, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự 2015... Các Đoàn Luật sư cũng triển khai nhiều hoạt động trong công tác tham gia xây dựng các đạo luật và các văn bản quy phạm pháp luật tại địa phương.

Cùng với sự phát triển của Luật sư trong cả nước, công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật của giới Luật sư ngày càng phong phú và đa dạng. Hiện nay, việc lấy ý kiến dự thảo văn bản pháp luật được thực hiện dưới các hình thức đăng tải toàn văn dự thảo văn bản và tờ trình trên cổng thông tin điện tử để nhân dân góp ý, thông qua hình thức lấy ý kiến trực tiếp, gửi dự thảo đề nghị góp ý kiến, tổ chức hội thảo, tọa đàm, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng. Trong đó, giới Luật sư tham gia công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật chủ yếu dưới hình thức góp ý dự thảo văn bản pháp luật thông qua các buổi hội thảo, hội nghị, tọa đàm do Liên đoàn Luật sư Việt Nam hoặc các Đoàn Luật sư tổ chức. Ngoài hình thức góp ý dự thảo văn bản pháp luật, Luật sư còn tham gia xây dựng và hoàn thiện pháp luật dưới hình thức viết bài nghiên cứu về pháp luật đăng trên các tạp chí chuyên ngành.

Trải qua 77 năm hình thành, hoạt động với sứ mệnh bảo vệ công lý, góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ngày nay đội ngũ luật sư Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng, cung cấp các dịch vụ pháp lý cho cộng đồng xã hội ngày càng chất lượng, trở thành một trong những yếu tố không thể thiếu được của việc phát triển kinh tế tri thức và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Với những đóng góp lớn về số lượng cũng như về chất lượng đôi với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, đội ngũ Luật sư Việt Nam đang không ngừng nâng cao vị thế, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trong việc xây dựng nền tư pháp mang đậm tính nhân dân như tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đáp ứng lòng mong mỏi của người dân cả nước.

Phương Dung