Nguyên nhân hàng đầu của vi khuẩn kháng thuốc là do thủy sản?

(SK&MT) - Tuần san Bloomberg Businessweek, số ra cuối cùng của năm 2016, có đăng phóng sự điều tra công phu có tựa đề “Hải sản nhiễm kháng sinh từ Trung Quốc kết thúc trên bàn ăn của bạn như thế nào ?” cho thấy hải sản độc hại, chứa đầy kháng sinh, từ Trung Quốc, đe dọa nguy cơ bùng phát “đại dịch” vi khuẩn kháng thuốc toàn cầu.

Bài phóng sự đưa độc giả đến với vùng châu thổ sông Châu Giang, tỉnh Quảng Đông, trung tâm của ngành công nghiệp nuôi trồng thủy sản lớn nhất thế giới. Từ trên không nhìn xuống, có thể thấy hàng chục nghìn ao nuôi tôm cá lớn nhỏ, chiếm lĩnh không gian giữa các đô thị và đường xá. Tại một trang trại nuôi hải sản, phóng viên chứng kiến cảnh nước rửa chuồng nuôi heo và ngỗng được trút thẳng xuống ao, nơi đàn cá quẫy, nhảy tưng bừng trong bữa ăn chiều.

Từ hàng ngàn năm nay, người nông dân khu vực này đã quen với nền kinh tế liên hoàn vườn-ao-chuồng. Tuy nhiên, việc sử dụng nhiều loại thuốc kháng sinh cực mạnh trong chăn nuôi, gắn liền với một nền sản xuất chạy đua nâng cao sản lượng, với bất cứ giá nào, đã phá vỡ thế cân bằng sinh thái, và trở thành một mối đe dọa đối với nền y tế toàn cầu. Tháng 11/2016, Trung Quốc mới ra lệnh cấm sử dụng kháng sinh Colistin, một loại kháng sinh đặc biệt chỉ được sử dụng trong trường hợp bất khả kháng. Colistin đã được dùng rộng rãi, như một thành phần phổ biến trong thức ăn cho vật nuôi. Tại một trại nuôi thủy sản ở Châu Giang, phóng viên phát hiện gần mười loại kháng sinh được dùng trong thức ăn chăn nuôi, trong đó có nhiều loại bị Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) coi là “nguy hiểm cho sức khỏe con người”.

Theo các nhà nghiên cứu, 90% kháng sinh được dùng cho heo, sẽ được thải qua đường phân và nước tiểu sau đó, và tác động trực tiếp đến môi trường nuôi thủy sản. Một năm ước tính có đến hơn 200 tấn kháng sinh được thải ra cửa sông Châu Giang.

Việc sử dụng thuốc kháng sinh bừa bãi trong chăn nuôi là nguyên nhân trực tiếp của tình trạng vi khuẩn kháng thuốc gia tăng đột biến. Một cuộc điều tra trên toàn Trung Quốc cho thấy khoảng từ 42% đến 83% dân cư khỏe mạnh có các vi khuẩn đường ruột ESBL, tức có khả năng kháng lại thuốc peniciline và nhiều biến thể của kháng sinh này.

Theo phóng sự điều tra của phóng viên tuần san Bloomberg Businessweek, trong một thời gian dài, người ta cho rằng nguyên nhân của vi khuẩn kháng thuốc gắn liền với việc lây nhiễm qua con đường du lịch. Nhưng vào năm 2015, nhà vi sinh học Michael Mulvey, thuộc Phòng thí nghiệm quốc gia vi sinh tại Manitoba, bang miền Tây Canada, là người đầu tiên nhấn mạnh đến nguyên nhân hàng đầu của vi khuẩn kháng thuốc là do thủy sản, sau một loạt xét nghiệm, điều tra.

Theo một số nghiên cứu y tế, hàng năm có khoảng 700.000 người chết vì vi khuẩn kháng thuốc. Với đà hiện nay, các nhà khoa học cảnh báo, chỉ trong vài thập niên nữa, số người thiệt mạng vì nguyên nhân trên có thể lên đến hơn 10 triệu người, tức tương đương với số người tử vong do ung thư hiện nay.

Trung Quốc là quốc gia xuất khẩu thủy sản đứng đầu thế giới, chiếm khoảng 60% thủy sản nuôi trên đất liền xuất khẩu toàn cầu, với doanh số 90 tỷ USD/năm. Nạn thủy sản nhiễm độc tại Trung Quốc (và những nơi có cách làm ăn tương tự) đang treo lơ lửng trên đầu nhân loại nguy cơ bùng phát “đại dịch” vi khuẩn kháng thuốc toàn cầu.

Phóng viên Bloomberg ghi nhận một thực tế là, trước năm 2011, 75% lượng tôm nhiễm kháng sinh nặng vào Mỹ có nguồn gốc Trung Quốc, chỉ có 6% là từ Malaysia. Tuy nhiên, trong năm 2015, 77% tôm nhập vào Mỹ bị phát hiện nhiễm kháng sinh là từ Malaysia. Như vậy, liệu có thể nói hiện tại Trung Quốc không còn là trung tâm duy nhất xuất khẩu tôm độc ?

Đối chiếu lượng tôm sản xuất một năm tại Malaysia khoảng 32.000 tấn, trong đó phần lớn tiêu thụ tại chỗ (18.000 tấn) và xuất sang Singapore (12.000 tấn), thế nhưng với lượng tôm (được coi là của) Malaysia xuất trực tiếp sang Mỹ (trung bình 20.000 tấn/năm), Bloomberg nhận xét: Lượng chênh lệch là quá lớn ! (gần 20.000 tấn tôm chênh lệch ắt hẳn phải đến từ một nước thứ ba).

Nhiều thông tin từ các nhà điều tra Mỹ cho thấy doanh nghiệp Trung Quốc đã sử dụng Malaysia làm địa điểm trung chuyển chính, để xuất tôm nhiễm độc kháng sinh sang Mỹ. Sau khi con đường trung chuyển qua Malaysia bị phát hiện, có dấu hiệu cho thấy, trong năm 2016, doanh nghiệp Trung Quốc lại sử dụng ngả đường Ecuador, một quốc gia Nam Mỹ (1).

Cơ quan an toàn thực phẩm và dược phẩm Trung Quốc đã công nhận càng ngày thức ăn và dược phẩm của Trung Quốc càng mất vệ sinh và kém chất lượng.

Theo nhận định của Cơ quan an toàn thực phẩm và dược phẩm Trung Quốc, tình trạng này đã kéo dài nhiều năm và sẽ tăng thêm trong tương lai.

Linh Đức