Những trở ngại trong việc chế vaccine phòng dịch Covid-19

Khi các nhà khoa học Trung Quốc công bố trình tự lây lan của virus corona và khi công ty công nghệ sinh học Moderna của Mỹ gởi vaccine đến Viện Quốc gia về Dị ứng và Bệnh Truyền nhiễm của Mỹ để bắt đầu thử nghiệm chỉ cách có 6 tuần. Đây là một khoảng thời gian ngắn kỷ lục đối với việc chế tạo vaccine.

Bên cạnh các biện pháp phòng ngừa, các nước chạy đua với thời gian để tìm ra phương thuốc điều trị, vaccine phòng ngừa sự lây lan của dịch.

Tuy nhiên thử nghiệm một vaccine về độ an toàn và hiệu quả sẽ mất từ 12 đến 18 tháng hay hơn nữa. Dù sản phẩm qua được thử nghiệm nhưng sẽ phải đối mặt với rào cản khác nữa: chế tạo và phân phối đủ vaccine để đáp ứng như cầu của một cơn đại dịch toàn cầu.

Cho tới nay tất cả các vaccine đều chứa đựng những phần của virus. Chúng báo động hệ thống miễn nhiễm của bệnh nhân để tìm ra virus.

Vaccine gần đây nhất của Moderna chỉ chứa đựng những chỉ dẫn về gen đối với những phần này. Cơ thể của bệnh nhân chuyển những chỉ dẫn vào các phần của virus báo động hệ thống miễn nhiễm. Loại vaccine dùng gen này được sản xuất nhanh chóng hơn là vaccine truyền thống. Điều tất cả các khoa học gia cần biết là mã số gen của virus, đã có đối với virus corona trong vòng vài tuần lễ khi được phát hiện. Đó là lý do tại sao Moderna có thể có được vaccine để thử nghiệm lâm sàng trong một thời gian kỷ lục.

Tuy nhiên công ty công nghệ sinh học có trụ sở tại Massachusetts này, chỉ mới thành lập cách đây 10 năm, trước đây chưa bao giờ đưa một vaccine ra thị trường. Nếu vaccine của công ty chứng tỏ an toàn và hiệu nghiệm, mức cầu trên toàn thế giới có thể lên đến hàng trăm triệu ngay cả nhiều tỷ liều. Công ty không trả lời câu hỏi về khả năng sản xuất của công ty.

Hai công ty công nghệ sinh học nhỏ khác là Inovio, có trụ sở tại Mỹ và CureVac, có trụ sở tại Đức cũng đang làm việc về vaccine căn cứ vào gen.

Các nhà tài trợ đang “làm việc để nhận ra được một số lớn các nhà sản xuất tiềm năng để liên kết với những nhà phát triển vaccine của chúng tôi,” theo Liên minh Sáng kiến Sẵn sàng cho Dịch bệnh (CEPI), một đối tác công-tư quốc tế, được thành lập vào năm 2017 để thúc đẩy phát triển vaccine cho các bệnh khẩn cấp. Tất cả 3 công ty công nghệ sinh học đều nhận tài trợ từ CEPI.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết tới nay đã có 5 ứng cử viên vaccine đã đạt đến giai đoạn tiền lâm sàng, bao gồm nuôi cấy tế bào và thử nghiệm trên động vật. Hãng dược Moderna của Mỹ có kế hoạch thử nghiệm vaccine trên người vào tháng 4/2020 trong khi nhóm nghiên cứu tại Imperial College London (Anh) hy vọng có thể thử nghiệm trên người vào hè năm nay. Trung Quốc ngày 21/2 cũng tuyên bố hướng đến việc tiến hành các thử nghiệm lâm sàng trên người vào giữa hoặc cuối tháng 4.

Đối với những công ty có kinh nghiệm, sản xuất vaccine khẩn cấp là một rủi ro về kinh doanh không được hoan nghênh. Họ không biết khi nào dịch bị chặn lại và ai sẽ mua vaccine nay cũng như số lượng là bao nhiêu.

Các nhà khoa học đánh giá tốc độ phát triển vaccine COVID-19 là chưa từng có; tuy nhiên, để có thể sản xuất vaccine vẫn còn cả chặng đường dài trước mắt.

WHO cho rằng quá trình này có thể mất đến 18 tháng. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng con số trên là quá tham vọng. Bởi sản xuất vaccine là quá trình phức tạp, gồm ba bước bắt buộc là tìm kiếm các thành phần phù hợp cho vaccine, tiến hành các thử nghiệm trên động vật, thử nghiệm trên người và cuối cùng mới là sản xuất đại trà. Đó là còn chưa tính đến thời gian để xin cấp phép từ cơ quan chức năng.

Các Chính phủ và các đối tác công-tư đã mua vaccine trong một số lần bùng phát trước, nhưng mỗi trường hợp đều khác nhau và không phải kịch bản nào cũng kết thúc tốt đẹp.

Thực tế, một vài công ty thiệt hại về tài chánh khi phát triển vaccine chống Ebola trong thời kỳ dịch bệnh bùng phát vào những năm 2013 và 2016 tại Tây Phi.

Công ty sản xuất vaccine Sanofi cũng quay lưng với việc phát triển vaccine Zika.

Hiện nay, vấn đề ai cũng có thể mua được đã được đưa ra đối với vaccine cho Covid-19. Mới đây, đề cập vấn đề nay, Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ, Alex Azar nói với Quốc hội: “Chúng tôi muốn đảm bảo là chúng tôi làm việc để vaccine có thể tiếp cận với mọi người, nhưng chúng tôi không thể kiểm soát giá cả vì chúng tôi cần đầu tư của lãnh vực tư”.

Ngay cả khi các công ty và chính phủ Mỹ đồng ý về giá cả, câu hỏi kế tiếp là khi nào và liệu thế giới có tiếp cận được không.

Hiện tại, trong số những công ty sản xuất vaccine lớn trên thế giới, chỉ có Sanofi và Johnson & Johnson có trụ sở tại Mỹ là theo đuổi vaccine virus corona. Công ty dược GSK của Anh đang đóng góp một chất tăng cường miễn nhiễm cho một công ty vaccine Trung Quốc.

Hiện còn quá sớm để nói làm thế nào để đưa vaccine đến cho những người cần. Cuộc chạy đua để vaccine được thử nghiệm lâm sàng chỉ mới bắt đầu, và việc chế tạo phải mất một năm nữa.

Linh Đức