Quản lý khoáng sản chiến lược như đất hiếm, vonfram – Cần chính sách đặc thù

Chiều 5/11, thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Địa chất và khoáng sản, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao việc chuẩn bị báo cáo tiếp thu, giải trình của Ủy ban Thường vụ, thống nhất với nhiều nội dung của dự thảo luật; đồng thời tham gia nhiều ý kiến để hoàn thiện luật nhằm bảo đảm tính khả thi, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

Cho ý kiến về việc phân nhóm khoáng sản, đại biểu Trương Trọng Nghĩa (Đoàn TP HCM) cho biết, dự thảo luật đang phân loại khoáng sản thành 4 nhóm theo công dụng và mục đích quản lý. Trong nhóm I hiện nay (nhóm kim loại và năng lượng) có những loại khoáng sản cực kỳ quan trọng, có trữ lượng lớn như đất hiếm, vonfram, uranium, titan… Ngoài ra, Việt Nam còn có trữ lượng băng cháy lớn ở thềm lục địa chưa thấy được đưa vào.

Theo đại biểu Trương Trọng Nghĩa, những loại khoáng sản này có tầm chiến lược quan trọng, không thể đánh đồng với những loại khoáng sản khác trong nhóm I.

Do đó, đại biểu đề nghị cần có một danh mục riêng đối với khoáng sản chiến lược quan trọng, đặc biệt quan trọng và giao thẩm quyền cấp phép thăm dò, khai thác cho Thủ tướng thay vì giao Bộ TN&MT, UBND cấp tỉnh như hiện nay.

Bộ trưởng Bộ TN&MT Đỗ Đức Duy giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Phát biểu giải trình, làm rõ về việc phân nhóm khoáng sản, Bộ trưởng Bộ TN&MT Đỗ Đức Duy cho biết, đây là nội dung từ kỳ họp trước đã có nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội tham gia, hiện nay trong dự thảo luật đưa ra quy định phân nhóm khoáng sản dựa trên công dụng và mục đích quản lý. Đây là một cách phân loại phù hợp với thông lệ quốc tế.

"Tùy theo yêu cầu quản lý, sử dụng trong từng giai đoạn, hôm nay có thể là khoáng sản thông thường nhưng ngày mai lại trở thành khoáng sản chiến lược, như vậy, sẽ dẫn đến khó điều chỉnh về phân nhóm, phân loại này, cho nên Chính phủ đã đề xuất trong luật quy định giao cho Chính phủ quy định phân loại chi tiết", Bộ trưởng giải thích và mong các đại biểu Quốc hội đồng thuận với quan điểm này, để bảo đảm linh hoạt, có thể điều chỉnh, bổ sung kịp thời.

Bộ trưởng Bộ TN&MT cũng cho biết thêm, đối với các khoáng sản chiến lược như đất hiếm hay vonfram không chỉ có các quy định trong dự thảo luật này mà hiện nay cấp có thẩm quyền đã có chủ trương cần phải xây dựng chiến lược để quản lý.

Hiện nay, Bộ TN&MT theo chỉ đạo của Chính phủ cũng đang nghiên cứu để xây dựng, hướng tới đưa ra những khung chính sách riêng, đặc thù và chiến lược để quản lý các loại khoáng sản này.

Liên quan đến quy hoạch bôxít hiện nay, Bộ trưởng chia sẻ với khó khăn của các địa phương đang gặp phải vướng mắc. Điều này cho thấy rằng đối với các loại khoáng sản đặc thù như bôxít, titan diện phân bố rất rộng, chiều sâu không lớn, chúng ta cần phải đánh giá thận trọng, cân nhắc kỹ lưỡng, nhất là các yếu tố tác động khi tổ chức lập quy hoạch để tránh khi quy hoạch được phê duyệt rồi lại có vướng mắc liên quan đến các hoạt động kinh tế - xã hội.

Hiện nay, quy hoạch bôxít nằm trong quy hoạch khoáng sản Việt Nam được phê duyệt năm 2023, Bộ Công Thương được Chính phủ giao chủ trì lập quy hoạch này.

Đối với vấn đề liên quan đến tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, Bộ trưởng Bộ TN&MT cho rằng, bản chất của tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, đó là khi khoáng sản nằm trong lòng đất là tài nguyên quốc gia, là sở hữu toàn dân và khi đưa ra khỏi vị trí trong lòng đất để đưa sang các hoạt động chế biến, kinh doanh, như vậy chúng ta chuyển từ sở hữu toàn dân thành sở hữu của tổ chức, cá nhân, là sở hữu riêng.

Thông lệ quốc tế, tiền cấp quyền chính là khoản tiền tổ chức, cá nhân phải đóng góp cho Nhà nước để chuyển dịch quyền sở hữu này. Còn theo pháp luật về thuế và thực tế thực hiện từ năm 2016 đến nay cũng không có vướng mắc.

Hơn nữa, tiền cấp quyền chính là cơ sở để quyết định việc đấu giá, quyền khai thác khoáng sản chính là dữ liệu đầu vào để thực hiện. Cho nên, việc duy trì thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản như hiện nay là phù hợp và tránh các tình trạng đầu cơ, khi được cấp lại găm ở đó.

Ngoài ra, liên quan đến thủ tục hành chính, Bộ trưởng Đỗ Đức Duy cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ báo cáo với Chính phủ để tiếp tục cải cách thủ tục hành chính trong thực hiện việc thu thuế tài nguyên cũng như thu tiền cấp quyền để đơn giản nhất về mặt thủ tục, không làm phiền hà đến tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản.