Thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao: Cách mạng lúa gạo không thể thiếu vai trò của nông dân

Nông dân TP Cần Thơ vui mừng khi được mùa trúng giá khi tham gia sản xuất lúa theo Đề án

*Những kết quả ấn tượng khởi đầu

Tại hội nghị, Bộ NN-PTNT và lãnh đạo các địa phương như TP Cần Thơ, Sóc Trăng, Kiên Giang, An Giang, Hậu Giang, Đồng Tháp… đã đánh giá những kết quả ban đầu và những khó khăn vướng mắc trong quá trình thực hiện thí điểm Đề án. Các ý kiến tại hội nghị đã đánh giá cao những kết quả ban đầu đạt được từ những ruộng lúa thí điểm tại ĐBSCL.

Theo Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Trần Thanh Nam, Bộ NN-PTNT cùng 12 tỉnh rà soát vùng thực hiện Đề án, đảm bảo phù hợp với quy hoạch của vùng ĐBSCL; rà soát toàn bộ hiện trạng hạ tầng sản xuất vùng dự án, nhất là hạ tầng thủy lợi nhằm đáp ứng yêu cầu tưới tiêu chủ động, hạ tầng hỗ trợ vận chuyển, cơ giới hóa đồng bộ tạo điều kiện thuận lợi cho áp dụng quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Bộ đã cùng các địa phương và Viện nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) tổ chức triển khai 7 mô hình thí điểm trên địa bàn 5 tỉnh thành gồm: Cần Thơ, Đồng Tháp, Kiên Giang, Trà Vinh, Sóc Trăng. Hiện 4/7 mô hình thí điểm vụ Hè – Thu năm 2024 đã ghi nhận kết quả đạt rất tích cực. Cụ thể: giảm chi phí 20-30% (giảm trên 50% lượng giống, giảm trên 30% lượng phân bón đạm, giảm 2-3 lần phun thuốc, giảm khoảng 30-40% lượng nước tưới); tăng năng suất 10% (năng suất trong mô hình đạt 6,3-6,6 tấn/ha so với đối chứng đạt 5,7-6 tấn/ha); tăng thu nhập cho nông dân thêm 20-25% (lợi nhuận tăng thêm từ 4-7,6 triệu đồng/ha so với đối chứng), giảm trung bình 5-6 tấn CO2 tương đương trên 1ha và tất cả sản lượng lúa thu hoạch đều được các doanh nghiệp đăng ký bao tiêu với giá mua cao hơn 200-300 đồng/kg thóc. Kết quả đạt được các mô hình thí điểm đã tạo khích lệ lớn cho các hộ nông dân và HTX tin tưởng và tiếp tục tích cực tham gia Đề án.

Trên cơ sở triển khai các mô hình thí điểm, Bộ NN-PTNT đã phối hợp với các địa phương và chuyên gia của Ngân hàng Thế giới (WB), IRRI xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định phát thải phù hợp với các quy chuẩn quốc tế, để có cơ sở khoa học, áp dụng đo đạc cho toàn diện tích tham gia Đề án. Kết quả bước đầu khả quan của các mô hình thí điểm, với sự phấn khởi và đồng tình ủng hộ của nhiều hộ nông dân, hợp tác xã trồng lúa trong khu vực, Bộ NN-PTNT thống nhất chủ trương với các địa phương tiếp tục nhân rộng các mô hình canh tác bền vững, giảm phát thải trên toàn bộ 12 tỉnh và áp dụng ngay trong vụ Thu - Đông 2024 và Đông - Xuân 2024-2025.

Bộ NN-PTNT đã ban hành Kế hoạch nâng cao năng lực cho các đối tác, với khoảng 620 HTX nông nghiệp phát triển liên kết chuỗi giá trị và gần 200.000 hộ nông dân trong vùng thực hiện Đề án. Đã phối hợp với các địa phương tổ chức các lớp tập huấn giáo viên về quy trình canh tác bền vững, giảm phát thải, phương pháp tính toán MRV, xử lý phụ phẩm theo hướng kinh tế tuần hoàn, kết nối thị trường, sản xuất kinh doanh lúa gạo gắn với bình đẳng giới, tăng trưởng xanh với sự hỗ trợ kỹ thuật của một số tổ chức quốc tế.

Đây là Đề án có ý nghĩa quan trọng trong định hướng chuyển đổi phương thức canh tác lúa bền vững ở ĐBSCL nhằm gia tăng giá trị ngành hàng lúa gạo Việt Nam, nâng cao thu nhập và đời sống cho người nông dân, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính, góp phần thực hiện các cam kết của Việt Nam với quốc tế. Cụ thể Đề án chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 (2024-2025): Tập trung vào 200.000 ha có điều kiện về hạ tầng sản xuất và năng lực của các hợp tác xã trong sản xuất và liên kết tiêu thụ với các doanh nghiệp nhằm đạt tiêu chí lúa chất lượng cao, phát thải thấp; giai đoạn 2 (2026-2030), tập trung đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng và tiếp tục nâng cao năng lực của cả hệ thống để mở rộng thêm 800.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Máy cuộn rơm được xem là giải pháp hữu hiệu để loại bỏ tình trạng nông dân đốt rơm trên đồng sau khi thu hoạch lúa

Nông dân TP Cần Thơ thu hoạch lúa tại ruộng lúa thực hiện Đề án

*Thổi hồn cho thương hiệu lúa gạo

Kiên Giang là địa phương có diện tích lúa, sản lượng lúa lớn nhất ĐBSCL đã cam kết sẽ thực hiện 100.000 ha lúa chất lượng cao trong năm 2025 và sẽ về đích sớm hơn 1 năm để đạt diện tích 200.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án. Trong khi đó, ông Trần Việt Trường, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ mong các cơ quan chức năng sớm xây dựng, ban hành và tổ chức triển khai các quy định về cơ chế quản lý về tín chỉ các bon để người dân sớm tiếp cận và áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến. Ngoài ra, cũng có ý kiến cho rằng, kết cấu hạ tầng, đặc biệt hạ tầng cho tưới tiêu chủ động, cơ giới hóa đồng bộ phục vụ sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp chưa được đảm bảo đồng bộ trên quy mô vùng. Chính vì vậy rất cần nguồn lực về vốn để đầu tư đúng mức cho đề án. Lãnh đạo tỉnh An Giang, Hậu Giang cho rằng: Nếu thực hiện tốt Đề án, kết quả mang lại hiệu quả cao sẽ là hấp lực để nông dân tham gia đề án. Trong khi đó, lãnh đạo tỉnh Sóc Trăng cho biết, tỉnh này đã và đang tập trung nguồn lực xây dựng thương hiệu và vùng nguyên liệu cho thương hiệu gạo thơm ST25.

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu chỉ đạo tại hội nghị

Phát biểu kết luận hội nghị, Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá cao những nỗ lực vượt khó và đóng góp quan trọng của ĐBSCL trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và toàn cầu. Đây cũng là dấu ấn nhiều quốc gia đánh giá cao vai trò, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Thủ tướng nhấn mạnh, những kết quả đạt được ban đầu trong thực hiện Đề án là rất đáng ghi nhận. ĐBSCL cần tăng tốc chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Thực hiện Đề án cần phân công rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm. Nói đi đôi với làm, nói ít làm nhiều, có kết quả tốt, dân sẽ tin làm theo. “Trong thời đại ngày nay, với xu thế "ăn ngon, ăn sạch", cạnh tranh lại rất lớn, chúng ta phải "thổi hồn", thổi sức sống mới vào ngành nông nghiệp lớn nhất của đất nước, ngành lúa gạo tại ĐBSCL phải có thương hiệu”, Thủ tướng nhấn mạnh. Thủ tướng chỉ đạo: Phải tạo cuộc cách mạng về cây lúa. Huy động nguồn lực (đa dạng hoá) để thực hiện; sử dụng khoa học hiệu quả (xoá bỏ cơ chế xin cho, thủ tục rườm rà). Nguồn lực phải đến địa phương, người dân. Phát huy tính tự lực tự cường của địa phương, sức mạnh của người dân. Phải tăng tốc bức phá hơn cho đề án này để đạt sớm hơn 1 triệu ha, 14-15 triệu tấn lúa, 9-10 triệu tấn gạo ở phân khúc gạo cao cấp. Cụ thể phải quy hoạch vùng nguyên liệu ổn định, lâu dài để sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp; phải thực hiện xong trong năm 2025. Ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao, phân khúc cao ở khu vực và thế giới gắn với xây dựng cơ chế chính sách ưu đãi. Huy động nguồn vốn, sớm có gói tín dụng ưu đãi cho ngành lúa gạo. Vay vốn các đối tác phát triển, giao Bộ NN-PTNT lập quỹ hỗ trợ chương trình. Trong đó, cần lưu ý kêu gọi các tổ chức quốc tế, đối tác tham gia như WB đồng hành cùng Đế án.

Thủ tướng nhấn mạnh cần thực hiện Đề án với tinh thần "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm, rõ kết quả; đã nói là làm, đã cam kết phải thực hiện, mang lại sản phẩm, hiệu quả cụ thể, cân đong đo đếm được” . Cụ thể các cơ quan chức năng và lãnh đạo địa phương phải có trách nhiệm kết nối doanh nghiệp, nông dân, cơ sở sản xuất kinh doanh để sản xuất, tiêu thụ lúa gạo; đa dạng hoá dây chuyền sản xuất, sản phẩm, hoàn thiện chuỗi sản xuất ngành lúa gạo. Thủ tướng lưu ý, cần huy động, tập hợp lực lượng phát huy sức mạnh của nông dân tham gia. Cách mạng lúa gạo không thể thiếu vai trò nông dân. Chứng minh hiệu quả, lợi ích cho nông dân tích cực tham gia. các bộ ngành và địa phương cần tạo điều kiện thúc đẩy mối liên kết các nhà khoa học, nhà nông, nhà nước tham gia hiệu quả vào đề án.