Tiềm lực, tiềm năng to lớn của trí thức người Việt Nam ở nước ngoài

TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Đó là một trong số những nội dung được đề cập tại Hội thảo “Trí thức người Việt Nam ở nước ngoài tham gia xây dựng và phát triển đất nước” do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (UBTW MTTQVN) và Ủy ban Nhà nước về Người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) - Bộ Ngoại giao - tổ chức vào chiều nay (23/03) tại Hà Nội. Đây là sự kiện được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 40 năm thành lập VUSTA (1983 – 2023).

Vai trò to lớn của Trí thức người Việt Nam ở nước ngoài.

Hội thảo này nhằm tiếp tục quán triệt và thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 36-NQ/TW, Chỉ thị số 45-CT/TW và Kết luận số 12-KL/TW của Bộ Chính trị về công tác Người Việt Nam ở nước ngoài. Qua đó, đánh giá lại công tác tập hợp, đoàn kết và phát huy đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong và ngoài nước xây dựng và phát triển đất nước nói chung và VUSTA nói riêng.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Tiến sỹ Khoa học Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết, ngày nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, đội ngũ trí thức trở thành nguồn lực đặc biệt quan trọng, tạo nên sức mạnh và vị thế của mỗi quốc gia, mỗi một dân tộc. Trí thức Việt Nam là lực lượng lao động sáng tạo đặc biệt quan trọng trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, xây dựng kinh tế tri thức, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

“Trí thức Việt Nam ở nước ngoài là lực lượng quan trọng không tách rời với dân tộc với đất nước. Trí thức Việt Nam ở nước ngoài có đóng góp quan trọng vào xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, luôn được Đảng ta và Nhà nước ghi nhận, biểu dương và đánh giá cao.” – TSKT. Phan Xuân Dũng nhấn mạnh.

Trong bài phát biểu của mình, ông Mai Phan Dũng - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về Người Việt Nam ở nước ngoài - nhấn mạnh đến khả năng đóng góp lớn nhất, quan trọng nhất của người Việt Nam ở nước ngoài vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trước hết phải nhắc đến là chất xám, trong đó, chất xám về tri thức khoa học và tri thức quản lý hiện đại là nguồn lực đất nước đang rất cần. Cộng đồng người Việt Nam nói chung và trí thức người Việt Nam ở nước ngoài nói riêng, nhìn chung là cộng đồng trẻ, năng động, nhanh chóng hòa nhập và đa số có xu hướng định cư lâu dài ở nước sở tại Tiềm lực, tiềm năng của trí thức người Việt Nam ở nước ngoài rõ ràng là rất to lớn, cần được được khơi thông, khơi nguồn để dòng chảy đó góp phần xây dựng quê hương, đất nước.

Trong suốt chặng đường 40 năm xây dựng và phát triển, dưới sự lãnh đạo của Đảng Công sản Việt Nam, Liên hiệp Hội KHKT Việt Nam đã trở thành tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn, đại diện cho đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam, tập hợp, đoàn kết, phát huy trí tuệ, sức sáng tạo của trí thức người Việt Nam trong và ngoài nước, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước. Các hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam trải dài trên các lĩnh vực như: phổ biến kiến thức, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, tôn vinh trí thức, tổ chức các giải thưởng sáng tạo khoa học và kỹ thuật, tư vấn, phản biện và giám định xã hội… Trong tất cả các hoạt động đó, luôn có sự tham gia, đóng góp trí tuệ và tâm sức của một bộ phận không nhỏ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN).

Quang cảnh Hội thảo

Liên hiệp Hội KHKTViệt Nam ở trung ương hiện có hơn 600 tổ chức KH&CN trực thuộc, các tổ chức này được cho phép thành lập theo Luật KH&CN, Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn Luật, Bộ KH&CN ban hành các thông tư hướng dẫn liên quan để hướng dẫn thành lập, quản lý các tổ chức KH&CN. Liên hiệp Hội Việt Nam ban hành các quyết định để quản lý các tổ chức này.

Nhân lực làm việc trong các tổ chức là các chuyên gia, các nhà khoa học có nhiều kinh nghiệm thực tiễn đồng thời các tổ chức KH&CN này đã thu hút nhiều trí thức trẻ được đào tạo ở trong nước và nước ngoài, những năm gần đây có nhiều trí thức được đào tạo từ các nước tiên tiến phát triển như Mỹ, Nhật bản, Hàn quốc, Canada, Oxtralia, các nước Châu âu như Anh, Pháp, Italia, Đức, Hà Lan và các nước Liên xô trước đây nay là Nga, và các nước ở Đông âu, một số nước như Singapore, Malaysia, đã tham gia sáng lập các tổ chức trực thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam.

Trong những năm qua, chỉ riêng tại TP Hồ Chí Minh đã có hơn 400 chuyên gia, trí thức kiều bào về làm việc dài hạn và gần 200 trí thức hợp tác trực tiếp với các trường đại học, Khu Công nghệ cao, các bệnh viện..

Nhờ chính sách thu hút nguồn lực trí thức, khoa học, TP. Hồ Chí Minh đã hình thành được đội ngũ nhân sự có chuyên môn kỹ thuật cao. Với sự hướng dẫn của các chuyên gia quốc tế, chỉ riêng lĩnh vực vi cơ điện tử của Trung tâm R&D thuộc Khu công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh (SHTP) đã có gần 20 nghiên cứu sinh được đào tạo chuyển giao, làm chủ công nghệ tiên tiến, vận hành được những thiết bị hiện đại của Trung tâm, tiếp cận công nghệ mới để nhanh chóng phát triển những sản phẩm khoa học công nghệ đáp ứng nhu cầu hình thành Smart City của Thành phố.

Đánh giá phát huy nguồn lực trí thức người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới, ông Phạm Việt Hùng, Vụ trưởng Vụ Quan hệ kinh tế khoa học và công nghệ, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao cho biết, thời gian gần đây, số chuyên gia, trí thức kiều bào tham gia hoạt động khoa học và công nghệ ở Việt Nam duy trì ở mức khoảng 300 lượt người/năm. Trí thức kiều bào ngày càng tham gia trực tiếp và sâu rộng vào các quá trình hợp tác, cùng đồng hành tích cực với Chính phủ nhằm thực hiện mục tiêu xây dựng Chính phủ kiến tạo phát triển, phục vụ người dân và doanh nghiệp, đi vào những vấn đề phù hợp với xu thế chung của thế giới và nhu cầu của Việt Nam như, khởi nghiệp sáng tạo, các vấn đề về Cách mạng công nghiệp lần thứ tư...

Làm cách nào để thu hút chất xám trí thức người Việt nam ở nước ngoài?

Mặc dù đã có nhiều chính sách để thu hút lực lượng trí thức kiều bào, tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề bất cập. Góp ý về vấn đề này, GS. TS Nguyễn Văn Phước - Chủ tịch Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Tp. HCM cho rằng: Chính sách đưa ra nhiều nhưng chưa đủ mạnh để khuyến khích các nhà khoa học, trí thức Việt Nam về nước, đóng góp nhiều hơn, như liên quan đến đãi ngộ đối với gia đình các nhà khoa học còn nhiều hạn chế; môi trường nghiên cứu, học thuật chưa được thuận lợi, chưa chuyên nghiệp

“Điều quan trọng hơn cả là cần đánh giá đúng tiềm lực, cũng như vị trí, vai trò của các chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài để có thể đưa ra những cơ chế chính sách cụ thể, khuyến khích được những chuyên gia, trí thức đó đóng góp cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước”, GS.TS Nguyễn Văn Phước nhấn mạnh.

Ông Phạm Việt Hùng, Vụ trưởng Vụ Quan hệ Kinh tế KH&CN, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài cho biết, bên cạnh các kết quả đạt được, không thể phủ nhận còn tồn tại nhiều bất cấp trong việc việc triển khai các cơ chế, chính sách về thu hút, trọng dụng cán bộ trí thức kiều bào. Các chính sách đã được ban hành chưa đủ mạnh, vẫn thiên về trọng đãi hơn là trọng dụng và nhiều chế đô ̣ưu đãi hiên nay không ̣còn phát huy hiệu quả.

"Về tổ chức thực hiện chính sách, ở một số nơi, một số cấp, thủ tục hành chính rườm rà, phiền nhiễu cũng là rào cản đối với sự nhiệt tình đóng góp của trí thức kiều bào cho đất nước. Do đó, nhiều trí thức vẫn còn băn khoăn, nghi ngại, chưa yên tâm về làm việc lâu dài ở Việt Nam, thậm chí có một số trường hợp đã về nước làm việc ổn định nhưng lại phải trở ra nước ngoài", ông Phạm Việt Hùng nói.

GS.VS. Nguyễn Quốc Sỹ, GS Đại học Năng lượng Quốc gia Moskva, Liên Bang Nga nhìn nhận việc thu hút, tập hợp và sử dụng hiệu quả lực lượng trí thức kiều bào thực tế không đơn giản. Lực lượng trí thức kiều bào tuy đông nhưng phân bố rộng khắp, rất khó khăn cho việc tập hợp. Nhiều chuyên ngành khác nhau nên rất khó để tập hợp trong chuyên môn hẹp. Ngoài ra môi trường sống và làm việc, đãi ngộ, lương bổng, nhà cửa, sinh hoạt, đi lại, học hành cho con cái... cũng là những khó khăn cần phải vượt qua để có thể thu hút lực lượng trí thức kiều bào về cống hiến cho đất nước.

Các đại biểu tham gia Hội thảo

Theo ý kiến tham luận của các đại biểu tham dự Hội thảo, để thu hút được chất xám từ khối trí thức người Việt nam ở nước ngoài, mỗi địa phương, Bộ/ngành cần dựa trên đặc điểm và nhu cầu thực tiễn để xây dựng những chiến lược và chính sách linh hoạt nhằm trọng dụng nguồn nhân lực tài năng phù hợp. Tránh trường hợp áp dụng rập khuôn, máy móc, hưởng ứng theo phong trào, không thiết thực, hiệu quả, gây lãng phí nguồn chất xám của đất nước, nghiên cứu xây dựng chính sách chế độ đãi ngộ đặc biệt đối với chuyên gia, trí thức NVNONN có trình độ chuyên môn cao, có khả năng tư vấn về quản lý, điều hành, chuyển giao công nghệ, kỹ thuật cao về nước tham gia các đề án, chương trình ưu tiên, đặc biệt quan trọng của quốc gia, ngành, địa phương và trao quyền cho người đứng đầu chịu trách nhiệm xem xét, đặc cách lựa chọn/tuyển dụng những cá nhân thực sự có tài năng…

"Quan trọng là chọn người nào vào việc gì, có đúng người đúng việc không, có đi vào thực chất hay không chứ không phải chuyện thu hút được bao nhiêu trí thức Việt kiều", ông Lê Xuân Rao, nguyên Giám đốc Sở KH&CN Hà Nội nói.

Theo đánh giá chung, Hội thảo đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ lực lượng trí thức Việt kiều, qua đó, Ban tổ chức sẽ lựa chọn những giải pháp hay, khả thi, hiệu quả để kiến nghị Nhà nước nhằm phát huy hơn nữa tiềm lực của trí thức Người Việt Nam ở nước ngoài đối với công cuộc xây dựng và phát triên đất nước hiện nay, đặc biệt là trong lĩnh vực phát triển tiềm lực khoa học và công nghệ, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và chuyển đổi số quốc gia.

Sau Hội thảo này, Liên hiệp Hội KHKTViệt Nam sẽ tổng hợp các ý kiến góp ý của các đại biểu cụ thể hóa thành các nội dung, hình thức nhằm phối hợp với Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam và Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài nâng cao hơn nữa công tác vận động trí thức người Việt Nam ở nước ngoài tham gia xây dựng và phát triển đất nước.

Hà Anh