VCCI Cần Thơ minh hoạ đậm nét viễn cảnh phát triển bền vững vùng đồng bằng sông Cửu Long dựa trên quy hoạch tích hợp

AMDER 2022 có giá trị đúc kết các dữ liệu thực tiễn sát với nội dung trọng tâm quy hoạch tích hợp vùng ĐBSCL.

Tham dự chuỗi sự kiện này có đại diện Ban Kinh tế Trung ương, Bộ ngành Trung ương, Tỉnh ủy, Thành ủy, UBND, Đoàn đại biểu quốc hội, Hội đồng Nhân dân, các cơ quan quản lý các tỉnh, thành; các cơ quan sứ quán và tổ chức quốc tế cùng chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp trong vùng.

AMDER 2022 là công trình nghiên cứu hợp tác bởi VCCI Cần Thơ và Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright (FSPPM) với sự tham gia các chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực kinh tế, chính sách, nông nghiệp, môi trường, năng lượng, giao thông, logistics… nhằm cung cấp thông tin về tình hình kinh tế ĐBSCL và những vấn đề quan trọng của Vùng.

AMDER 2022 có chủ đề “Chuyển đổi mô hình phát triển và Quy hoạch tích hợp” tập trung nghiên cứu mô hình chuyển đổi nông nghiệp, đánh giá tác động của Quy hoạch tích hợp ĐBSCL giai đoạn 2021- 2030 tầm nhìn 2050 theo Quyết định 287/QĐ-TTg của Thủ tướng ban hành 28/02/2022 vừa qua.

Phân tích rõ hơn tiềm năng vùng và tính đúng đắn của chủ trương chuyển dịch cơ cấu kinh tế…

AMDER 2022 gồm 3 phần chính: Tổng quan kinh tế vĩ mô tác động kinh tế ĐBSCL; Cập nhật kinh tế ĐBSCL và tiêu điểm năm 2021 (chuyển đổi nông nghiệp, hiện trạng giao thông và logisitcs ĐBSCL, tác động quy hoạch tích hợp đối với ĐBSCL (chuyển đổi nông nghiệp, cơ sở hạ tầng giao thông và logistis, chuyển đổi năng lượng).

Kết quả nghiên cứu cho thấy, điểm sáng lớn nhất của ĐBSCL trong hai năm 2020-2021 là nông nghiệp. Bất chấp dịch bệnh trong năm 2021, khu vực nông nghiệp của ĐBSCL vẫn tăng trưởng mạnh (3,4%), cao hơn hẳn so với mặt bằng chung của cả nước. Xuất khẩu nông thủy sản của Vùng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì thặng dư thương mại cho Việt Nam. Tuy nhiên, một mình ngành nông nghiệp không đủ sức vực dậy nền kinh tế ĐBSCL vì khu vực công nghiệp và dịch vụ – cùng nhau chiếm tới hơn 70% GRDP của vùng – đều tăng trưởng âm, ước tính lần lượt là –0,8% và –1,8%.

Điều đáng lưu ý là năng lực cạnh tranh nông nghiệp của ĐBSCL không chỉ đến từ điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, cũng không chỉ đến từ những biện pháp cải tiến kỹ thuật giúp tăng năng suất mà đến từ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Điều đặc biệt thú vị ở ĐBSCL là khác với mô thức chuyển đổi cơ cấu phổ biến, trong giai đoạn 2015 – 2020, tốc độ tăng năng suất lao động nông nghiệp trung bình ở ĐBSCL rất cao, lên tới 9,03%/năm, gấp hơn 2 lần so với khu vực công nghiệp (4,39%) và dịch vụ (3,82%). Điều này cho thấy ĐBSCL vẫn còn nhiều tiềm năng chuyển đổi cơ cấu và tăng năng suất. Tất nhiên, việc hiện thực hóa tiềm năng này tùy thuộc vào chiến lược và chính sách phát triển đúng đắn.

Nhìn từ chiều ngược lại, việc tốc độ tăng năng suất lao động nông nghiệp cao hơn hẳn so với công nghiệp và dịch vụ cho thấy hạn chế của hai khu vực này. Mặc dù phát triển nông nghiệp là một tiền đề quan trọng cho phát triển công nghiệp và dịch vụ, trong dài hạn, tăng trưởng và thịnh vượng kinh tế không đến từ nông nghiệp mà đến từ sự chuyển đổi cơ cấu sang công nghiệp và dịch vụ. Vì vậy, nhận diện rõ nét và từng bước tháo gỡ những nút thắt cản trở sự phát triển công nghiệp và dịch vụ của ĐBSCL là điều kiện cần thiết để có thể phát triển vùng đất này.

Trên cơ sở phân tích chi tiết có trọng tâm hiện trạng kinh tế - xã hội và môi trường AMDER 2022 đề cập các thách thức, đặt ra các yêu cầu cần có giải pháp đột phá.

Tiếp cận thách thức, gợi mở giải pháp đột phá…

AMDER 2022 cũng chỉ ra ĐBSCL đang đứng trước thử thách của ba vòng xoáy:“Vòng xoáy ngân sách” phản ảnh tình trạng thiếu đầu tư trầm trọng ở ĐBSCL; “Vòng xoáy lao động” xuất phát từ tình trạng thiếu cơ hội việc làm nên lao động trẻ di cư từ ĐBSCL đến các khu vực đô thị và công nghiệp ở Đông Nam Bộ; “Vòng xoáy cơ cấu kinh tế” là căn nguyên của hai vòng xoáy trên.

Thông điệp chủ chốt trong AMDER 2022 là chỉ bằng cách phá vỡ một số mắt xích của các vòng xoáy đi xuống về kinh tế - xã hội - môi trường, sau đó đảo ngược thành các vòng xoáy đi lên thì ĐBSCL mới có thể chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân một cách bền vững.

Trọng tâm nghiên cứu trong AMDER 2022, gồm 3 tiêu điểm. Tiêu điểm thứ nhất về chuyển đổi nông nghiệp, chỉ ra 11 thách thức lớn nằm ở ba phương diện: kinh tế, xã hội và môi trường. Cụ thể: Thách thức về kinh tế là sứ mệnh an ninh lượng thực; chậm hiện đại hoá nền kinh tế nông nghiệp; vốn đầu tư hạn chế. Thách thức về phương diện xã hội là thiếu việc làm ở nông thôn; di cư; nghèo; vốn tri thức và kỹ năng của lao động còn thấp. Thách thức về phương diện môi trường là các tác động từ thượng nguồn Mekong; suy giảm nguồn nước; chất lượng đất trồng suy giảm; biến đổi khí hậu… ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp, khiến cuộc sống và sinh kế của nông dân vùng ĐBSCL vốn đã khó khăn còn trở nên bấp bênh hơn. Tiêu điểm thứ hai là chỉ rõ hơn bất cập và nhu cầu phát triển hạ tầng giao thông và logistics. Tiêu điểm thứ ba: phân tích tác động của Quy hoạch tích hợp lên 3 lĩnh vực chính: chuyển đổi nông nghiệp, CSHT giao thông, logistics và phát triển năng lượng.

Đưa ra thông điệp nhiều kỳ vọng…

Tác động của quy hoạch đối với chuyển đổi nông nghiệp. Quy hoạch tích hợp khẳng định lại những thay đổi quan trọng về quan điểm và định hướng phát triển của Nghị quyết 120 theo hướng “thuận tự nhiên”. Để đạt mục tiêu này, Quy hoạch tích hợp đề xuất phương hướng tái cấu trúc sản xuất nông nghiệp cho từng tiểu vùng để vừa phát huy tối đa tiềm năng tự nhiên của từng tiểu vùng, đồng thời đáp ứng tiêu chí “thuận tự nhiên” nhờ giảm tối đa nhu cầu can thiệp của con người. Quy hoạch tích hợp nếu được thực hiện một cách trọn vẹn sẽ đem lại nhiều thay đổi quan trọng cho nền nông nghiệp cũng như cho toàn bộ sự phát triển của vùng ĐBSCL.

AMDER 2022 dựa trên các ưu điểm có ý nghĩa liên kết vùng trên nền tảng “thuận tự nhiên” để giải quyết các trọng tâm mấu chốt đặt ra từ thực tiễn, phát triển bền vững vùng ĐBSCL.

Tác động của Quy hoạch tích hợp với CSHT giao thông và logistics ĐBSCL. Quy hoạch tích hợp được kỳ vọng giúp cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông, giảm chi phí vận tải và logistics cho vùng ĐBSCL nhờ cải thiện đáng kể kết nối giao thông (nội vùng lẫn ngoại vùng, đường bộ lẫn đường thủy nội địa), hình thành các vùng nguyên liệu tập trung kết nối với các trung tâm đầu mối và trung tâm logistics quy mô lớn, khả năng thích ứng với BĐKH. Theo đó đường bộ sẽ tiếp tục là ưu tiên đầu tư trong 10 năm tới để đóng vai trò kết nối các phương thức vận tải khác. Với đường thủy nội địa, nâng cấp một số tuyến đường thủy, cảng và bến thủy nội địa. Cảng biển nước sâu và đường sắt sẽ chưa được đề xuất trước năm 2030 do chưa đủ nhu cầu và chi phí xây dựng cao. Cảng hàng không vẫn tập trung ở bốn sân bay hiện hữu, với Cần Thơ là sân bay trung tâm cả về vận tải hành khách, hàng hóa, và logistics.

Tác động của quy hoạch đối với năng lượng. Quy hoạch tích hợp không đưa ra đề xuất quy hoạch điện riêng, mà kế thừa Tổng sơ đồ điện 8. Một trong những thay đổi quan trọng nhất về kinh tế ở ĐBSCL trong hai năm trở lại đây là tỷ trọng vốn FDI trong lĩnh vực năng lượng tăng đột biến. Khu vực ĐBSCL có tiềm năng năng lượng tái tạo lớn, đặc biệt là điện gió, điện mặt trời, và điện sinh khối.

MINH TUẤN