Cảnh báo nạn phá rừng nguyên sinh trên thế giới gia tăng

Phá rừng để làm nông nghiệp, đặc biệt là trồng ca cao, gần biên giới Ghana-Togo. Ảnh: Shutterstock

Một khu vực có diện tích tương đương đất nước Thụy Sĩ đã bị xóa khỏi những khu rừng nhiệt đới nguyên sinh nhất của Trái đất vào năm 2022, bất chấp lời hứa của các nhà lãnh đạo thế giới về việc ngăn chặn sự tàn phá của chúng, đây là số liệu mới nhất cho thấy. Từ Amazon ở Bolivia đến Ghana, mỗi phút có diện tích tương đương với 11 sân bóng đá (7400km2) của rừng nhiệt đới bị phá hủy vào năm ngoái khi các hệ sinh thái đa dạng sinh học và đậm đặc carbon nhất hành tinh bị phá để chăn nuôi gia súc, sản xuất nông nghiệp và khai thác mỏ, nên các nhóm người dân bản địa nơi đây buộc phải rời bỏ đất đai của họ để dành cho các ngành công nghiệp khai khoáng ở một số quốc gia.

Các vùng nhiệt đới đã mất 4,1 triệu ha rừng nhiệt đới nguyên sinh vào năm 2022, tăng khoảng 10% so với năm 2021, theo số liệu do Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) và Đại học Maryland (Hoa Kỳ) tổng hợp. Các tác giả đã cảnh báo rằng con người đang phá hủy một trong những công cụ hiệu quả nhất để giảm thiểu sự nóng lên toàn cầu và ngăn chặn sự suy giảm đa dạng sinh học. Thay đổi sử dụng đất là nguồn phát thải khí nhà kính lớn thứ hai sau việc đốt nhiên liệu hóa thạch và là nguyên nhân chính dẫn đến mất đa dạng sinh học. Theo các nhà khoa học, việc hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5 độ C so với mức thời tiền công nghiệp là điều khó xãy ra nếu không ngăn chặn được việc phá hủy các khu rừng nhiệt đới, vì rừng bao phủ một phần ba diện tích đất trên trái đất, thực hiện các chức năng quan trọng và hỗ trợ kinh tế của 1,6 tỷ người

Tại Cop26 năm 2021 hơn 100 nhà lãnh đạo thế giới, bao gồm Tổng thống Mỹ Joe Biden, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro…, đã ký cam kết ngăn chặn và đẩy lùi nạn phá rừng vào năm 2030 trong một cam kết bao phủ hơn 90% diện tích rừng trên thế giới. Dữ liệu mới cho thấy rằng các nhà lãnh đạo không thực hiện được lời hứa của họ.

Brazil,Cộng hòa Dân chủ Congo DRC và Bolivia đứng đầu bảng về tỷ lệ mất rừng nguyên sinh nhiệt đới vào năm 2022. Các nước Đông Nam Á như Indonesia và Malaysia đã cố gắng giữ tỷ lệ mất rừng gần ở mức thấp nhất sau những cố gắng hành động quan trọng của chính phủ người dân và doanh nghiệp trong những năm gần đây. Ở Việt Nam, diện tích rừng tự nhiên có giảm nhưng không nhiều đó là nổ lực của Chính phủ và người dân trong việc trồng và bảo vệ rừng nhằm bảo vệ môi trường và cuộc sống

Bolivia là một trong số ít quốc gia có diện tích rừng lớn không ký cam kết Cop26 về việc chấm dứt tình trạng mất rừng. Ghana, một nhà sản xuất ca cao lớn cho sản xuất sô cô la, đã phải chịu sự gia tăng tương đối lớn nhất về diện tích rừng bị mất so với bất kỳ quốc gia nào trong những năm gần đây, mặc dù con số tuyệt đối là không lớn.

Ngoài vùng nhiệt đới, sự sụt giảm của các khu rừng phía bắc Á, Âu như ở Nga đã chậm lại sau một năm phá hủy kỷ lục vào năm 2021, nhưng các nhà nghiên cứu cho biết đây chưa phải là dấu hiệu của một xu hướng tích cực.

Một khu vực bị tàn phá của rừng nhiệt đới Amazonia ở miền nam bang Amazonas, Brazil, vào tháng 9 năm 2022. Ảnh: Michael Dantas/AFP

Đáp lại những con số trên, Inger Andersen, giám đốc môi trường của Liên Hợp Quốc, đã kêu gọi tăng giá carbon rừng để loại bỏ động cơ kinh tế ngắn hạn để phát quang rừng nhiệt đới. Thông qua thị trường carbon, các quốc gia có rừng quan trọng đối với khí hậu, chẳng hạn như Cộng hòa Gabon (Tây Phi), Brazil và Peru, có thể nhận được các khoản thanh toán để duy trì chúng, mặc dù có những nghi ngờ về sự thành công và khả năng mở rộng quy mô theo yêu cầu của họ. Vào tháng 4 vừa qua, một báo cáo đã tính toán rằng ít nhất 130 tỷ đô la mỗi năm để bảo vệ những khu vực có nguy cơ cao nhất. “Rừng rất quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của chúng ta và sự thịnh vượng của hành tinh Trái đất. Chấm dứt nạn phá rừng và ngăn chặn mất độ che phủ rừng là những hành động quan trọng để theo dõi nhanh diễn tiến khí hậu, để xây dựng khả năng phục hồi và giảm tổn thất và thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra. Chúng ta cần định giá carbon rừng cao hơn, một mức giá phản ánh giá trị thực của rừng, phản ánh chi phí phát thải thực tế và điều đó đủ để khuyến khích người bán bảo vệ rừng hơn” Andersen nói.

“Bảo vệ rừng và phục hồi rừng không chỉ là giá carbon. Đó là bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ sinh kế của người dân bản địa và cộng đồng địa phương, đồng thời duy trì chu trình thủy văn để ổn định các trạng thái thời tiết và bảo vệ chúng ta khỏi sạt lở đất, xói mòn đất và lũ lụt. Chúng tôi đơn giản là không thể để mất thêm độ che phủ rừng,” cô nói thêm.

Các số liệu năm 2022 bao gồm cả năm cuối cùng trong nhiệm kỳ tổng thống của ông Jair Bolsonaro ở Brazil, trong đó các khu vực rộng lớn của Amazon đã bị dọn sạch. Tới Luiz Inacio Lula da Silva, người kế nhiệm ông đã hứa sẽ hành động để cứu rừng nhiệt đới Amzon, các hệ sinh thái quan trọng và sẽ tổ chức một hội nghị thượng đỉnh toàn Amazon vào cuối năm nay, nơi vấn đề này sẽ được thảo luận.

Brazil, Indonesia và Công hòa Congo DRC, nơi có khoảng một nửa số rừng nhiệt đới còn lại của thế giới, đang ngày càng hợp tác với nhau trong các cuộc đàm phán về môi trường của Liên Hợp Quốc để đòi tiền bảo vệ rừng trong một liên minh có tên là “Opec của rừng nhiệt đới”. Các số liệu mô tả tình trạng mất độ che phủ của cây xanh, không nhất thiết là phá rừng. Phá rừng luôn là do con người thực hiện trong khi độ che phủ của cây bị mất có thể do cháy rừng và các hiện tượng khác. Các số liệu không bao gồm các khu chúng ta trồng thêm cây xanh hoặc tái sinh rừng.