Chợ Viềng Xuân Vụ Bản – Phiên chợ cầu may độc nhất vô nhị

Theo các tài liệu, chợ Viềng Vụ Bản còn gọi là chợ Viềng Xuân hay chợ Viềng Phủ đã xuất hiện từ xa xưa. Trong cuốn tục lệ xã An Thái của tổng Đồng Đội hiện lưu giữ tại Viện nghiên cứu Hán Nôm với ký hiệu AF a11/35, do Lý trưởng cửu phẩm bá hộ người làng Kẻ Dầy (tức xã An Thái huyện Thiên Bản nay thuộc xã Kim Thái) tên là Trần Văn Giai viết ngày 15 tháng Giêng năm Tự Đức thứ 3 (1850) thì chợ Viềng là một chợ lớn, mỗi năm chỉ họp một phiên, tục hiện là Thiên Tiên thị (chợ của tiên trên trời), tục danh là chợ Trời trong các văn bia, thư tịch. Năm 1893, đốc học Nam Định Nguyễn Ôn Ngọc cũng nhắc tới chợ Viềng trong “Nam Định dư địa chí mục lục”.

Đông đảo du khách về với chợ Viềng và đi lễ tại Phủ chính Tiên Hương

Chợ Viềng Xuân mang đậm sắc thái văn hoá dân tộc vùng đồng bằng Bắc Bộ, hàng năm chỉ có một phiên vào đêm mùng 7 rạng ngày mùng 8 tháng Giêng. Chợ Viềng xưa chỉ diễn ra ở khoảng đất trống trước đình ông Khổng đến trước Phủ Tiên Hương, gắn liền với việc ông tổ của nghề đúc đồng Nguyễn Minh Không nên thường bày các đồ đồng, đồ sắt để bán. Ngoài ra, các sản phẩm của các làng nghề xung quanh cũng được bày bán như đồ đồng Tống Xá với các lư trầm, độc bình, cây nến, cây hương, hạc thờ, cồng chiêng, mâm thau, nồi đồng xen lẫn với những đồ đồng cổ của những người thích chơi cổ vật; Sản phẩm của các làng rèn như rèn Bảo Ngũ, Vân Chàng đầy ắp cào, cuốc, dao, kéo, liềm hái…; Mây tre đan Tiên Hào, Hồ Sen với rổ rá, nong, nia và dụng cụ đánh bắt cá như lờ, nơm, đó…; Hàng sơn mài Hổ Sơn, Ngọ Trang, Vân Bảng, Cát Đằng với những vật dụng lưu niệm như cơi trầu, giỏ ấm, hộp sơn đựng quần áo thần thánh, mâm bồng, đĩa sơn đựng hoa quả, tranh ảnh; Đồ gỗ mỹ nghệ của La Xuyên, Ninh Xá; Đồ tre Tử Vinh (Ý Yên) với đủ loại chạn, sạp, giường, chõng, bàn ghế bằng tre hun khói vừa đẹp, vừa chắc lại vừa thanh cảnh, giản dị ….Đặc biệt, mà chỉ có chợ Viềng mới có là những vật dụng trong gia đình, dụng cụ sản xuất đã qua sử dụng được mang ra bày bán. Thu hút nhiều khách nhất là những gian hàng cây giống, cây cảnh, cây ăn quả các loại, từ các cây bonsai thế đã được nắn uốn rất đẹp đến các chậu hoa, chậu cảnh, cành cây chiết, cây ghép, nhiều nhất là các loại cây tùng, bách, phong lan, linh tiêu, thuỷ tiên, đỗ quyên, hải đường rồi đến các loại cây ăn quả như cam, chanh, hồng, bưởi, táo, cau, dừa, hay các loại cây chè, mây, tre lấy măng …. các loại cây này chủ yếu từ Nam Điền – Nam Trực và các vùng lân cận.

Nhiều loại hoa, cây cảnh được bày bán tại Chợ Viềng Xuân

Đây thực sự là một hội chợ phong phú của một miền quê nông nghiệp giàu sản vật, một loại hội chợ “đấu xảo” sinh động ngoài trời trưng bày, giới thiệu, trao đổi những sản phẩm phục vụ thiết thực cho sản xuất nông nghiệp và đời sống của đông đảo nông dân, do chính bàn tay người nông dân làm ra. Ngày nay, chợ Viềng vẫn giữ được các nét văn hoá từ cổ xưa nhưng được tổ chức qui mô hơn, không gian họp chợ cũng rộng hơn thường được trải dài từ thị trấn Gôi dọc theo quốc lộ 37B đến xã Kim Thái và xã Trung Thành, các sản vật ở chợ phong phú hơn, đa dạng hơn và du khách cũng về chợ Viềng nhiều hơn., theo thống kê hàng năm gần đây có hàng chục vạn du khách tham gia, nhiều năm khách về đông tắc đường kéo dài hàng chục kilomet, ấy vậy nhưng ai cũng háo hức mong chờ hàng năm đến hẹn lại về chợ Viềng Xuân.

Đến chợ Viềng Xuân, bất kỳ ai cũng mua cho mình một thứ gì đó mang về, từ cây giống, cây cảnh, đồ lưu niệm trang trí cho đến các vật dụng trong sản xuất, kể cả những đồ cũ đã qua sử dụng, vì văn hoá đi chợ Viềng là “mua may, bán rủi” nên không ai mặc cả, người bán muốn bán hết và người mua cũng muốn mua nhanh để cầu may, rất kỵ đi chợ Viềng mà không mua được gì như vậy được coi là xui xẻo cả năm nên ai đi về cũng vui vẻ, phấn khởi. Bên cạnh việc mua bán thì du khách đều vào các đền, phủ ở quần thể di tích Phủ Dầy để cầu lộc, cầu tài, cầu cho “Quốc thái, dân an”, cầu cho một năm mới mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu. Ngoài ra chợ cũng có các trò chơi dân gian, các môn nghệ thuật truyền thống thu hút khách thập phương tham gia như: đánh đu, tổ tôm điếm, cờ người, cờ tướng, xin chữ, nặn tò he, hát chèo, hát chầu văn – những sắc thái văn hóa đậm đặc bản sắc đời sống tinh thần của cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng. Gần đây chợ Viềng còn có thêm một sản phẩm nổi tiếng là thịt bê thui, thời gian diễn ra phiên chợ có hàng trăm quán bày bán, bê ở đây được thui nguyên con bằng rơm, người mua có thể mua bất cứ bộ phận nào như đầu, đuôi, chân, nội tạng …. Thịt bê chợ Viềng Phủ mềm, mùi thơm rất đặc trưng không nơi nào có được, được chế biến nhiều món như lẩu, sốt vang, nhúng, hấp hoặc quay trên than củi… thực khách thích nhất món bê tái chanh được chấm với nước mắm gừng dễ ăn và rất thơm ngon bổ dưỡng, đi chợ du khách không chỉ muốn thưởng thức các món thịt bê tại các quán hàng tại chỗ mà còn mua làm quà về với ý nghĩa may mắn.

Ở Nam Định còn có Chợ Viềng Nam Trực, Chợ Viềng Nghĩa Hưng cũng họp một phiên vào đầu năm mới sau tết nguyên đán, nhưng chợ Viềng Phủ vẫn đông vui, nhộn nhịp hơn cả và được du khách trong nước, quốc tế biết đến nhiều hơn. Cho dù thời gian có thay đổi, địa danh có thể đổi khác đi nhưng những người con Vụ Bản vẫn mãi tự hào về một nét văn hoá không nơi nào có được đó là phiên chợ cầu may độc nhất vô nhị – chợ Viềng Phủ để rồi dù đi đâu ai ai cũng “nhớ đêm hội chèo, nhớ chợ Viềng mùng 8…”.