Mùa hè an toàn cho trẻ: Nhận diện "tọa độ nguy hiểm" và hành động của chúng ta

Đuối nước không mới, nhưng năm nào cũng xảy ra, năm nào cũng để lại những khoảng trống không thể bù đắp cho các gia đình. Là những người làm công tác chuyên môn, chúng tôi hiểu rằng đuối nước không phải là số mệnh, đó là tai nạn hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu cộng đồng cùng nhận diện đúng nguy cơ và hành động quyết liệt.

Tiếng chuông cảnh báo từ những con số đau lòng

Theo thống kê từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, dù tỷ lệ tử vong do đuối nước ở trẻ em tại Việt Nam có xu hướng giảm trong những năm gần đây nhờ các chiến dịch quốc gia, con số này vẫn ở mức gần 2.000 trẻ em mỗi năm. Đây là tỷ lệ cao hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á và cao gấp nhiều lần so với các nước phát triển.

Đặc biệt, khi bước vào giai đoạn nghỉ hè từ tháng 5 đến tháng 8, số vụ tai nạn thương tâm lại tăng vọt. Các khảo sát thực tế cho thấy tin tức về đuối nước dịp hè thường tập trung vào những kịch bản rất điển hình. Đó là học sinh vùng nông thôn, miền núi tự ý rủ nhau đi tắm sông, suối, hồ, đập thủy lợi mà không có người lớn giám sát. Ở vùng thành thị, tai nạn lại xảy ra ngay tại các bể bơi thiếu cứu hộ chuyên nghiệp, hoặc khi trẻ đi du lịch biển cùng gia đình nhưng phụ huynh lơ là trong quản lý. Đau lòng hơn cả là những vụ đuối nước tập thể xuất phát từ việc một em sẩy chân, các em khác chưa có kỹ năng nhưng lao xuống cứu theo bản năng.

Bẫy ngầm từ tâm lý "xả hơi" và sự thay đổi môi trường

Dưới góc độ chuyên môn, chúng tôi phân tích thấy ba nhóm nguyên nhân cốt lõi tạo ra "cái bẫy" đuối nước cho học sinh trong mùa hè. Trước hết là khía cạnh tâm sinh lý của học sinh. Sau một năm học căng thẳng, trẻ có tâm lý "xả hơi", khao khát tự do và khám phá. Ở lứa tuổi học sinh, đặc biệt là trung học cơ sở và trung học phổ thông, các em thường có sự tự tin thái quá vào bản thân nhưng lại thiếu kỹ năng đánh giá rủi ro. Tâm lý đám đông và sự khích bác từ bạn bè rất dễ dẫn đến những quyết định sai lầm.

Bên cạnh đó, môi trường tự nhiên và hạ tầng thay đổi vào mùa hè cũng tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Mùa hè trùng với mùa mưa bão, mực nước tại các dòng sông, con suối biến động rất thất thường. Một khúc sông hôm qua nhìn êm đềm, hôm nay có thể đã xuất hiện dòng chảy xiết hoặc các hố cát sâu do sạt lở. Tại các vùng biển, hiện tượng dòng chảy xa bờ là "kẻ giết người thầm lặng" mà ngay cả người bơi giỏi cũng khó lòng thoát khỏi nếu thiếu kiến thức. Cuối cùng, lỗ hổng trong giám sát và quản lý của gia đình đóng vai trò mang tính quyết định. Kỳ nghỉ hè kéo dài vài tháng nhưng cha mẹ vẫn phải đi làm, việc thiếu sân chơi an toàn tại địa phương đẩy các em tìm đến các bãi tắm tự phát, trong khi nhiều phụ huynh lại chủ quan khi cho rằng con mình đã biết bơi nên không cần canh chừng.

Bản chất của kỹ năng: "Biết bơi" thôi là chưa đủ

Có một quan niệm sai lầm cực kỳ nguy hiểm của đại đa số phụ huynh hiện nay là cứ cho con đi học bơi ở bể bơi là an toàn. Thực tế, biết bơi chỉ là điều kiện cần, kỹ năng an toàn trong môi trường nước mới là điều kiện đủ. Một đứa trẻ bơi rất giỏi ở bể bơi nhân tạo, nước lặng, nhìn thấy đáy vẫn có thể hoảng loạn và đuối nước khi rơi xuống dòng sông đục ngầu, nước chảy xiết hoặc gặp vùng biển có sóng lớn.

Do đó, kiến thức phòng chống đuối nước chuẩn cần phải bao gồm ba tầng phòng ngự nghiêm ngặt. Tầng thứ nhất là nhận biết và phòng tránh các khu vực nguy hiểm. Tầng thứ hai là kỹ năng tự cứu, trẻ cần được học cách thả nổi ngửa, phối hợp thở để duy trì sự sống trên mặt nước hàng giờ đồng hồ chờ cứu hộ, thay vì cố dùng hết sức bình sinh để bơi ngược dòng chảy. Tầng thứ ba là kỹ năng cứu đuối an toàn. Học sinh phải được quán triệt nguyên tắc tuyệt đối không nhảy xuống nước cứu bạn khi chưa được đào tạo cứu hộ. Thay vào đó, các em phải áp dụng nguyên tắc cứu đuối gián tiếp bằng cách kêu gọi người lớn, ném các vật nổi như can nhựa, phao, lốp xe hoặc đưa sào, dây để kéo bạn vào bờ.

Kiềng ba chân để bảo vệ học sinh trước sóng dữ

Để mùa hè của các cháu học sinh thực sự là khoảng thời gian bổ ích và trọn vẹn, toàn xã hội cần chung tay xây dựng một giải pháp đồng bộ dựa trên mô hình "kiềng ba chân" vững chắc. Trước hết, nhà trường và địa phương cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện công tác bàn giao học sinh về sinh hoạt hè tại địa phương. Các cơ quan chức năng phải tiến hành rà soát, cắm biển cảnh báo nguy hiểm tại tất cả các ao, hồ, sông, ngòi, hố công trình. Đồng thời, địa phương cần linh hoạt mở cửa các trường học có bể bơi để tổ chức các lớp dạy bơi, dạy kỹ năng an toàn miễn phí hoặc giá rẻ cho trẻ em.

Trọng tâm thứ hai chính là gia đình. Cha mẹ tuyệt đối không phó mặc con cái cho "chiếc điện thoại" hay sự tự quản của trẻ. Hãy thiết lập quy tắc rõ ràng với con: không đi tắm sông, ao, hồ nếu không có người lớn đi cùng và trang bị cho con các kỹ năng sinh tồn trước khi trang bị các kỹ năng học thuật khác. Cuối cùng, bản thân các em học sinh cần nâng cao ý thức tự bảo vệ mình, tuân thủ nghiêm ngặt các biển báo cấm, luôn mặc áo phao khi tham gia giao thông đường thủy và dũng cảm nói không trước những lời rủ rê nguy hiểm từ bạn bè.

Một mạng sống của trẻ em mất đi là nỗi đau vô hạn của một gia đình và là sự tổn thất của toàn xã hội. Đừng để những giọt nước mắt hối hận phải rơi sau những chuyến đi chơi hè quá trớn. Phòng chống đuối nước không phải là việc của riêng một cá nhân hay một ban ngành nào, mà là trách nhiệm của toàn cộng đồng. Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng việc trò chuyện với con em mình về những nguy cơ dưới mặt nước, để mỗi mùa hè đi qua chỉ còn lại những kỷ niệm đẹp và nụ cười trọn vẹn.