“Đã có đủ cơ sở khoa học và kinh nghiệm phòng chống dịch Covid-19, nên chấm dứt phong tỏa”

PV: Thưa ông, nếu nhận định rằng "trong gần 2 năm qua, virus corona đã gây ra rất nhiều biến cố trên toàn thế giới và đây là thảm hoạ lịch sử của loài người trong thế kỷ 21, khiến chúng ta hoảng sợ” thì có thoả đáng không?

TS. Nguyễn Đức Thắng: Đúng vậy. Chúng ta đã hoảng sợ. Có thêm yếu tố khác làm chúng ta lo sợ. Đó là chúng ta ít hiểu biết về con virus, ít cập nhật những thông tin khoa học mới, phát hiện mới về SARS-CoV-2 và những kinh nghiệm mới của thế giới trong chống dịch Covid-19.

Có một qui luật là khi ta đối diện với một mối đe dọa nào đó mà ta ít hiểu biết về nó thường ta run sợ và đối phó với nó rất chật vật, khó thành công. Truyền thông báo chí cũng liên tục, thường xuyên cung cấp đậm đặc thông tin, nhưng thiếu phân tích khoa học làm cho người dân hiểu biết chính xác hơn về Covid-19, do vậy người dân từ Bắc vào Nam đều lo sợ.

Tiến sỹ Nguyễn Đức Thắng.

PV: Có ý kiến cho rằng ở một khía cạnh khác, sự lo sợ về tính chất nguy hiểm đã khiến ta có ý thức cảnh giác cao, thúc đẩy tự giác thực hiện các biện pháp phòng chống hạn chế mức độ lây nhiễm. Ví dụ như đợt đầu ứng phó với thể Alpha. Ông nghĩ về khía cạnh này như thế nào?

TS. Nguyễn Đức Thắng: Khi đối phó với mối đe dọa nguy hiểm, cảnh giác cao cộng với ý chí cao nếu thiếu hiểu biết khoa học về kẻ thù thì khó thành công. Tôi không nghĩ là chúng ta thành công.

Cụ thể trong ngày 30/3/2020 Việt Nam chỉ có 9 người mắc mới, đưa tổng số nhiễm Covid-19 lên 188 ca, số tử vong là 0 mà Bộ Y tế kiến nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg, ngày 31/3/2020 và thực hiện cách ly, phong tỏa 15 ngày cả đất nước. Cổng thông tin Chính phủ khẳng định tuần cuối cùng của tháng Ba được xác định là tuần mở màn cho 'cuộc tổng tấn công mùa xuân 2020' vào Covid-19. Hàm ý so sánh với Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, sẽ đập tan, chấm dứt hoàn toàn Covid-19. Thế mà dịch Covid-19 vẫn còn căng thẳng cho đến nay.

PV: Theo ông, phong toả có phù hợp ứng phó với đặc điểm lây lan của loại virus này không?

TS. Nguyễn Đức Thắng: Phong tỏa là một trong những biện pháp ứng phó đối với SARS-CoV-2 thời đầu đại dịch khi mà con người chưa có ra được vắc xin. Tuy nhiên những tiêu chí nào để ban hành lệnh phong tỏa lại không có.

Ví dụ như đối với mối đe dọa vỡ đê, vỡ đập là rất nguy hiểm. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã phải xây dựng tiêu chí và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tiêu chí cho các cấp báo động khác nhau (cấp I, II, III v.v..) đối với các tỉnh khác nhau trên cả nước.

Vì vậy đối với dịch Covid-19 tiêu chí nào thì thực hiện lệnh phong tỏa cả nước, hay đối với Hà Nội, TP.HCM hay một tỉnh miền núi nào đó, ví dụ Sơn La. Nếu dựa theo số ca mắc mới trong ngày, vậy cụ thể là bao nhiêu đối với Hà Nội, TP.HCM và Sơn La. Vậy số ca mắc mới trong ngày có phải thực sự là căn cứ khoa học của tiêu chí? Cụ thể Hà Nội trong các ngày từ 22/7 đến 26/7 lần lượt số ca mắc mới trong ngày là 50, 70, 9, 15 Hà Nội đã vội vã thực hiện lệnh phong tỏa vào ngày 24/7.

Chấm dứt phong tỏa để giải quyết nhu cầu phát triển kinh tế xã hội.

Tại sao các con số lại là căn cứ khoa học? Tại sao đối với TP.HCM lại là những giá trị khác. Cụ thể từ 7/7 – 10/7 lần lượt số ca mắc mới trong ngày là 766, 915, 1.229, 2.320 phần lớn đều ở trong các khu cách ly tập trung. Ngày 9/7 TP.HCM thực hiện lệnh phong tỏa toàn thành phố theo Chỉ thị 16 của Thủ tướng Chính phủ. Tại sao các ca nhiễm mới trong khu cách ly tập trung lại làm toàn thành phố, ở những nơi xa nhiều km phải lo sợ, hoảng loạn? Với 50, 70 ca nhiễm mới trong ngày mà toàn là thể nhẹ, toàn thanh niên khỏe mạnh, trong khi năng lực ví dụ của hệ thống y tế toàn Hà Nội có thể xử lý, ví dụ đến 5.000 ca nặng/tuần. Thêm vào đó tiêu chí nào để thực hiện phong tỏa 15 ngày, tiêu chí nào để thực hiện phong tỏa cả tháng, tiêu chí nào thực hiện phong tỏa 3 tháng liền?

Tôi hoàn toàn không thấy một căn cứ khoa học nào cả. Còn nữa, khi nào thực hiện phong tỏa một tổ dân cư? Khi nào phong tỏa cả phường dân cư? Khi nào phong tỏa cả một quận? Tiêu chí nào phong tỏa cả thành phố? Tiêu chí khoa học nào phong tỏa cả đất nước? Những người thích sử dụng biện pháp phong tỏa chỉ có mỗi cách giải thích thôi. Đó là “Không phong tỏa thì chết, dịch lây lan nhanh lắm, tính mạng con người là trên hết. Không thể chủ quan được”. Xin thưa toàn là những căn cứ cảm tính. Tôi chẳng thấy căn cứ khoa học, không có căn cứ khoa học.

PV: Trên thực tế tại các địa phương phía Nam người ta vẫn đang tin rằng nhờ phong tỏa, siết chặt di chuyển mà ngăn chặn lây lan của virus, thưa ông?

TS.Nguyễn Đức Thắng: Chúng ta đã thực hiện phong tỏa với TP.HCM đến 20/9 là 3 tháng 20 ngày, tức 110 ngày. Vì từ 1/6 TP.HCM đã bắt đầu thực hiện phong tỏa một số quận/huyện rồi. Một số tỉnh khác ở Nam Bộ đã thực hiện phong tỏa gần 2 tháng. Hà Nội thực hiện phong tỏa từ ngày 24/7 đến hôm nay là 2 tháng kém 4 ngày.

Kết quả đâu mấy khả quan, tự mọi người nhận thấy điều đó. Theo số liệu trên website chống dịch của Bộ Y tế, trong ngày 19/09/2021 cả nước có 10.040 ca nhiễm mới, trong đó TP.Hồ Chí Minh (5.496), Bình Dương (2.332), Đồng Nai (953), An Giang (287), Long An (249), Kiên Giang (151), Tiền Giang (102), Bà Rịa - Vũng Tàu (84), Tây Ninh (53), Cần Thơ (52), Khánh Hòa (37), Bình Định (30), Quảng Ngãi (24), Hà Nội (20) v.v…

Với bối cảnh hiện nay rõ ràng cần phải thay thế biện pháp phong tỏa bởi chúng ta đã hiểu biết nhiều hơn về virus biến thể Delta và giải pháp phòng ngừa.

Tạo miễn dịch tự nhiên sẽ giảm được gánh nặng chi phí xét nghiệm diện rộng.

P/V: Thưa ông, đến ngày 20/9, truyên thông trong nước vẫn đang cảnh báo về tính chất nguy hiểm của virus biến thể Delta có khả năng đe dọa xóa sổ thành tựu phòng chống dịch ở các nước tiên tiến. Điều này khiến các địa phương cụ thể là ở miền Tây rất lo ngại nếu nới lỏng di chuyển?

TS. Nguyễn Đức Thắng: Thật ra đến giờ này giới khoa học đã có nhiều phát hiện mới về con SARS-CoV-2, đặc biệt là đối với biến thể virus Delta ngày càng gia tăng. Tổn thương chết do Covid-19 gây ra đối với người già và người gầy yếu là hơn một ngàn lần cao hơn so với giới trẻ. Đại bộ phận người chết đều là người có bệnh nền và người cao tuổi. Đặc biệt là kết luận sau của các nhà khoa học y thế giới “Đối với trẻ em, thực sự Covid-19 còn ít nguy hiểm hơn nhiều mối nguy khác, bao gồm cúm mùa”. Kết luận này tôi nghĩ sẽ đảo ngược suy nghĩ của 100% cán bộ, y, bác sĩ, quan chức quản lý Nhà nước Việt Nam.

Thế giới cũng mới phát hiện được là biến thể Delta so với Alpha có tốc độ lây lan nhanh hơn 1,4 lần nhưng “độc lực” gây chết của nó chỉ bằng 1/10 biến thể Alpha. Tỷ lệ chết giảm 10 lần là vô cùng ý nghĩa. Như vậy con virus Delta là “ngoan hiền” hơn con virus Alpha. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và chúng ta thường nghĩ lây nhiễm Covid-19 là thông qua giọt bắn của F0 không quá 2m. Tháng 9/2020 nhà khoa học Mỹ là Kevin P Fennelly đã có một phát hiện khoa học mới làm đảo ngược suy nghĩ của cả thế giới. Đó là Covid-19 lây nhiễm qua đường không khí. Một chùm các hạt khí dung (aerosol) có chứa virus của F0 nói, thở ra có thể đi xa đến 7 – 8m. Nếu ở trong phòng kín những hạt khí dung gây bệnh lơ lửng lâu dài, trừ khi ta mở cửa thông thoáng để gió cuốn đi.

Tiêm vắc xin là giải pháp cấp bách ưu tiên cho người lớn tuổi, bệnh nền.

PV: Nếu cho rằng biện pháp phong tỏa đã trở nên bất cập thì việc xét nghiệm tầm soát diện rộng tìm F0 thì thế nào, thưa ông?

TS. Nguyễn Đức Thắng: Vấn đề này, cũng cần có sự thay đổi. Một phát hiện khoa học mới của hai nhà khoa học là Tim R. Mercer (Úc) và Marc Salit (Mỹ) về Xét nghiệm diện rộng trong đại dịch Covid-19, công bố tại tạp chí Nature Reviews Genetic, tháng 7/2021, đưa ra kết luận “Tỷ lệ F0 trong quần thể xét nghiệm càng nhỏ thì kết quả dương tính giả càng cao”. Ngoài ra họ nghiên cứu đối với trường hợp có 5% F0 trong quần thể xét nghiệm rộng: Đối với độ nhạy và đặc hiệu của bộ xét nghiệm là 70% và 95%. Trường hợp độ nhạy và đặc hiệu là 70% thì kết quả dương tính giả là 90%. Trường hợp độ nhạy và đặc hiệu là 95% thì 50% kết quả dương tính là giả. Theo đó, TP.HCM từ 22/6 – 25/6 lần lượt các ca mắc mời là: 136, 152, 162, 161 ca, phần lớn là những người ở trong các khu cách ly tập trung. Tổng của 4 ngày là 611 F0. Tôi tăng lên hẳn 1.000 F0 trong một quần thể xét nghiệm 5 triệu người sẽ là 0,02%. Một tỷ lệ vô cùng nhỏ so với 5%. Do vậy có thể nói là tỷ lệ vô cùng cao các dương tính oan. Hàng vạn người dương tính oan đã phải vào bệnh viện “ăn nghỉ” 2 tuần rồi lại ra. Khổ cho cả bác sĩ, nhân viên y tế, khổ cho cả “bệnh nhân oan”.

Một phát hiện khoa học mới tiếp nữa là Miễn dịch tự nhiên có công năng bảo vệ hơn miễn dịch nhân tạo (tiêm vắc xin) gấp 6,7 lần. Phát hiện này do tôi tính ra trên cơ sở số liệu các ca nhiễm của Israel đăng trên báo chí của họ. Tính đến ngày 13/7/2021 cả đất nước Israel có hơn 3.000 ca tái nhiễm trong số gần 5,2 triệu người đã được tiêm vắc xin, chiếm tỷ lệ rất nhỏ là 0,0578%. Trong số gần 0,84 triệu ca đạt miễn dịch tự nhiên trong cộng đồng chỉ có 72 người bị tái nhiễm, chiếm tỷ lệ vô cùng nhỏ là 0,0086%. Nếu so sánh tỷ lệ tái nhiễm giữa miễn dịch tự nhiên và nhân tạo thì miễn dịch tự nhiên có công năng bảo vệ mạnh mẽ hơn miễn dịch nhân tạo gấp 6,7 lần (= 0,0578/0,0086). Lớn lắm!. Thời gian bảo vệ của miễn dịch tự nhiên nói chung thường dài hơn miễn dịch nhân tạo. Tuyệt vời! Thực tế này hoàn toàn có thể giải thích được về mặt khoa học dựa trên cơ chế hình thành kháng thể của cơ thể khi bị con virus thật tấn công và “virus giả, vắc xin” đưa vào. Thực tế hiện nay công năng bảo vệ của vắc xin đối với những người đã tiêm ở các nước Châu Âu và Bắc Mỹ đang suy giảm đôi chút, do vậy Chính phủ các nước này đang cân nhắc tiêm thêm liều.

PV: Trong điều kiện để cho miễn dịch tự nhiên thì nhóm người có nguy cơ nhiều khả năng chuyển biến nặng nhất là người già, bệnh nền, trong khi chúng ta còn rất thiếu vắc xin, thì sao?

TS.Nguyễn Đức Thắng: Hầu hết các nhà khoa học đều khuyên nên đợi sau một năm nữa. Vì hiện nay còn cả tỷ người cao tuổi, có bệnh nền ở các nước nghèo, đang phát triển vẫn chưa có vắc xin. Tuy nhiên, một số loại vắc xin trên thế giới đã được cấp phép, các nước Châu Âu và Bắc Mỹ đã sử dụng gần đủ với nhu cầu của họ. Năng lực sản xuất vắc xin hiện đang tập trung cho các nước nghèo, đang phát triển. Tại nước ta, thời gian qua chính phủ cũng đã cố gắng tranh thủ nguồn vắc xin và đã triển khai tiêm phòng cho người trên 65 tuổi, người có bệnh nền, đồng thời chúng ta cũng đang tranh thủ để có thể sản xuất vắc xin trong nước.

Từ những phát hiện khoa học mới và chúng ta cũng đã có đủ bài học kinh nghiệm trả giá quá đắt về xét nghiệm đại trà và thực hiện phong tỏa kéo dài. Tôi nghĩ chúng ta phải có lộ trình nới lỏng, đi đến chấm dứt phong tỏa càng sớm càng tốt và thực hiện chống Covid-19 theo cách tiếp cận mới nhằm đạt mục tiêu kép.

PV: Xin cảm ơn ông!

HÙNG LONG (Thực hiện)