Đổi mới mô hình phát triển, kiến tạo tương lai đất nước

Đây là lần đầu tiên Trung ương ban hành một nghị quyết chuyên đề về mô hình phát triển quốc gia, xác lập hệ thống quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp tổng thể nhằm tạo lập mô hình phát triển phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Dây chuyền lắp ráp cụm chi tiết siêu nhỏ đòi hỏi chính xác phục vụ cho sản xuất chíp bán dẫn. (Ảnh minh họa: TTXVN)

Bước chuyển chiến lược trong tư duy phát triển

Năm 2025, quy mô GDP của Việt Nam đạt 514 tỷ USD, đứng thứ 32 thế giới và đứng thứ 4 trong khu vực ASEAN. Với tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người đạt 4.970 USD trong năm 2025, mới đây, Việt Nam đã được Ngân hàng Thế giới (WB) đưa vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao, khẳng định sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế Việt Nam sau gần 4 thập kỷ đổi mới.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay thế giới đang thay đổi rất nhanh chóng, với cuộc cách mạng về khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Trong khi đó, mô hình phát triển của Việt Nam lâu nay vẫn dựa trên mở rộng đầu tư, khai thác tài nguyên, lao động chi phí thấp và gia công, lắp ráp.

Năng suất lao động, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực tự chủ chiến lược còn hạn chế. Đổi mới quản trị quốc gia chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới việc thực hiện mục tiêu 2045, trong đó một trong những nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là đạt tốc độ tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030, việc đổi mới mô hình phát triển là quan trọng và cần thiết. Bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu có bước đột phá về đổi mới mô hình phát triển đối với Việt Nam.

Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển được ban hành đã đánh dấu một bước chuyển chiến lược trong tư duy phát triển của Việt Nam.

Thay vì tập trung vào việc đổi mới mô hình tăng trưởng, Hội nghị Trung ương 3 đã đặt ra một yêu cầu mới hơn: đổi mới mô hình phát triển quốc gia, tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn, bền vững và tự chủ hơn.

Lần đầu tiên, việc xây dựng mô hình phát triển quốc gia được đặt ra sâu sắc và ở tầm chiến lược như vậy. Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 3, khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh quyết tâm phấn đấu tăng trưởng từ 10% trở lên, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, việc làm, thu nhập và an sinh xã hội.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng khẳng định: “Đổi mới mô hình phát triển không chỉ là điều chỉnh tăng trưởng, mà là đổi mới cách tạo ra, phân bổ và thụ hưởng thành quả phát triển; lấy Nhân dân và con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực.”

Điều này có thể hiểu là, dù tăng trưởng kinh tế vẫn là nhiệm vụ trung tâm, nhưng không còn là mục tiêu duy nhất. Mục tiêu cao hơn là xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, có năng lực cạnh tranh cao, phát triển nhanh và bền vững.

Và hơn nữa, nếu trước đây, trọng tâm chủ yếu là nâng cao tốc độ và chất lượng tăng trưởng kinh tế, thì bây giờ, là hướng tới phát triển đồng bộ các trụ cột kinh tế, xã hội, văn hóa, con người, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Nghĩa là chuyển căn bản khỏi mô hình tăng trưởng theo chiều rộng mà Việt Nam đã duy trì trong nhiều thập niên để chuyển sang logic tăng trưởng theo chiều sâu, nơi mà giá trị gia tăng đến từ chất xám và công nghệ thay cho khối lượng lao động hay tài nguyên khai thác.

NIC sẽ tiếp tục kết nối các nguồn lực trong nước và quốc tế, phát triển cộng đồng chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư. (Ảnh: TTXVN)

Mở rộng không gian phát triển theo chiều sâu

Nghị quyết số 19-NQ/TW đặt ra các mục tiêu rõ ràng, đến năm 2030, hoàn thành các nền tảng cho mô hình phát triển mới trên các lĩnh vực, phù hợp với trình độ phát triển của nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao.

Đến năm 2035, hoàn thành cơ bản quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển đất nước tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập; hình thành đồng bộ các mô hình thành phần trên các lĩnh vực.

Đến năm 2045, hoàn thành chuyển đổi sang mô hình phát triển đất nước tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững, hội nhập và các mô hình thành phần trên các lĩnh vực được vận hành đồng bộ, hài hòa, hiệu quả. Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Định hướng tầm nhìn đến năm 2130, Việt Nam trở thành quốc gia xã hội chủ nghĩa phát triển trình độ cao, văn minh, hiện đại, bản sắc, có năng lực sáng tạo và sức sống trường tồn; có đóng góp xứng đáng cho nhân loại.

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng mô hình phát triển Việt Nam tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập, Nghị quyết số 19-NQ/TW xác định, đổi mới mô hình phát triển được vận hành đồng bộ theo cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ;” dựa trên nền quản trị quốc gia hiện đại và mối quan hệ hài hòa, hiệu quả giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Nghị quyết 19-NQ/TW đặt ra 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp về thể chế, quản trị quốc gia và hoàn thiện hệ thống chính trị; về kinh tế; về xã hội; về văn hóa, con người; về môi trường sinh thái; về quốc phòng, an ninh và về đối ngoại và hội nhập quốc tế.

Theo các chuyên gia, điều quyết định thành công của bước chuyển đổi mô hình phát triển mới phụ thuộc vào ba yếu tố. Trước hết là thể chế và quản trị, theo đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải “thật sự chuyển hóa thành năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng”, nghĩa là cần cơ chế cụ thể để biến tri thức thành sản phẩm thị trường, chứ không dừng ở khẩu hiệu.

Cùng với đó là vai trò kép của Nhà nước kiến tạo và thị trường, trong đó kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng nhất. Tiếp theo là gắn đầu tư nước ngoài với chuyển giao công nghệ để nâng cao năng lực nội sinh, thay vì chỉ thu hút vốn.

Các yếu tố trên đều có sự liên kết chặt chẽ với nhau, tùy thuộc vào thực tế nền kinh tế-xã hội mà lựa chọn từng mũi đột phá.

Điểm đặc biệt của Nghị quyết số 19-NQ/TW không chỉ ở những định hướng mới về mô hình phát triển, mà còn ở khả năng kết nối, đồng bộ hóa các chủ trương lớn của Đảng, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong tư duy kiến tạo tương lai đất nước.

Đó là xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả thông qua sắp xếp tổ chức và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; lấy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu của tăng trưởng theo chiều sâu (Nghị quyết số 57-NQ/TW); xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại, khoa học, minh bạch nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn”, khơi thông nguồn lực theo Nghị quyết số 66-NQ/TW.

Các sinh viên nghiên cứu thực hành tại Trung tâm Đào tạo Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: TTXVN)

Đồng thời phát huy giá trị văn hóa và con người - nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển nhanh, bền vững theo Nghị quyết số 80-NQ/TW.

Trên nền tảng của những định hướng chiến lược đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW tạo bước phát triển tiếp theo khi đặt các trụ cột về thể chế, quản trị, kinh tế, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, văn hóa và con người… trong một chỉnh thể thống nhất, qua đó hình thành hệ sinh thái phát triển quốc gia.

Khi các chủ trương lớn của Đảng được triển khai trong một chỉnh thể thống nhất, các nguồn lực và động lực phát triển sẽ không còn vận hành rời rạc mà được kết nối, bổ trợ và tạo sức mạnh cộng hưởng. Đó chính là cách hình thành năng lực phát triển mới, đồng thời là tinh thần cốt lõi của yêu cầu đổi mới mô hình phát triển gắn với xây dựng và hoàn thiện hệ sinh thái phát triển mà Nghị quyết số 19-NQ/TW đặt ra.