Dự án "Che bớt Mặt trời" để hạn chế biến đổi khí hậu

Dự án có tên Thử nghiệm Xáo trộn Tầng bình lưu có kiểm soát (SCoPEx) sẽ chi ra 3 triệu USD, đưa lên vùng trời miền Tây Nam nước Mỹ các bóng bay khí tượng. Một khi bóng đạt tới độ cao 20 km, nó sẽ đổ ra tầng bình lưu các hạt calcium carbonate nhỏ. Dự kiến, những bóng bay đầu tiên sẽ lên không trong mùa xuân 2019.

Dựa trên các nghiên cứu biến đổi khí hậu xảy ra sau khi một vụ núi lửa phun trào, các nhà khoa học có lập luận vững chắc để tiến hành thử nghiệm. Hồi năm 1991, Núi lửa Pinatubo tại Philippines phun trào, thải ra hơn 22 triệu tấn sulfur dioxide ra tầng bình lưu, tạo thành một "tấm chăn" phủ lên Trái đất. Nó đã chặn ánh Mặt trời, làm toàn bộ Trái đất nguội đi 0,5 độ C trong vòng gần 1,5 năm.

Tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, các nhà khoa học, các tổ chức bảo vệ môi trường và chính phủ các nước càng cởi mở hơn với phương pháp chặn bớt ánh sáng Mặt trời, bởi lẽ mục tiêu cuối cùng vẫn là giảm thiểu việc nóng lên toàn cầu. Có rất nhiều phương pháp như: giảm khí thải, hút bớt khí CO2 từ môi trường và hiển nhiên, có cả chặn bớt ánh sáng Mặt trời... Hai cách thức đầu đều đã được tiến hành ở nhiều mức độ khác nhau, nhưng cách thức thứ nghe rất phi thực tế, nhiều người còn cho rằng nó gây nguy hiểm khi tự đưa chất hóa học vào bầu không khí một cách có chủ đích. Khá nhiều ý kiến đang lo về ảnh hưởng lên mùa màng toàn cầu cũng như phần còn lại của bầu khí quyển.

Đó là lý do các nhà khoa học Harvard kiểm soát kĩ càng việc phun lên tầng bình lưu các hạt calcium carbonate. Ngoài những vấn đề khí hậu, còn một trở ngại nữa là vấn đề tiền bạc. Báo cáo chỉ ra rằng việc liên tục đưa hóa chất vào bầu khí quyển sẽ rất tốn kém, khoảng từ 1 tỷ tới 10 tỷ USD cho mỗi 1,5 độ C nhiệt độ hạ xuống. “Xạ trị” cho Trái đất cũng tốn kém như trên người! Nhưng khi so sánh với chi phí phát sinh khi giảm thiểu việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch hay hút CO2 từ không khí, cách thức "chặn bớt ánh Mặt trời" lại ít tốn kém nhất, khi chưa tính tới những tác hại có thể có lên mùa màng, khí hậu toàn cầu.

Nhìn chung, các hệ thống giả lập máy tính chỉ dự đoán được những diễn biến có thể có, và nếu không làm thực nghiệm, ta sẽ chẳng bao giờ biết được chuyển gì sẽ xảy ra, cũng không thể chờ siêu máy tính chính xác hơn làm giả lập mãi. Với một phần tài chính từ chính quỹ Bill Gates, đội ngũ các nhà khoa học của Đại học Harvard sẽ sớm tìm ra câu trả lời, dự kiến là trong mùa Xuân 2019, thế giới sẽ biết kết quả của thí nghiệm.

Nghiên cứu của các nhà khoa học tại Đại học Havard được sự hậu thuẫn của Đại học Yale, đề xuất. Họ có một bản nghiên cứu chi tiết, được đăng tải trên Environmental Research Letters. Cụ thể, khi bắn các hạt sol khí – hệ keo của các hạt chất rắn hoặc các giọt chất lỏng, trong không khí hoặc chất khí khác, ví dụ về sol khí tự nhiên có thể tính tới sương mù – lên độ cao 19 km trong bầu khí quyển. Nghe có vẻ giống như phim viễn tưởng. Ngay cả trong báo cáo, các nhà khoa học cũng khẳng định rằng kĩ thuật SAI hiện mới chỉ là nghiên cứu trên giấy. Tuy nhiên, họ vẫn tự tin rằng chỉ trong vòng 15 năm tiếp theo, họ sẽ phát triển thành công và ứng dụng kĩ thuật lên Trái Đất.

Giáo sư Gergot Wagner từ Đại học Harvard, đồng tác giả nghiên cứu trên phát biểu: “Dựa trên những lợi ích có thể có từ dự án đầy tham vọng, những con số kết quả sẽ tạo ra một ‘nền kinh tế vững mạnh’ có được nhờ ngành kỹ thuật hóa học Mặt Trời – thay đổi khí hậu bằng sự can thiệp của công nghệ cao và chất hóa học. Rất nhiều nước có thể cấp quỹ cho một chương trình tương tự hoạt động, mà những công nghệ cần có cũng không phải quá cao siêu”.

Linh Đức