Hà Nội ô nhiễm không khí ở mức báo động, đe dọa sức khỏe cộng đồng

Nguyên nhân nào đẩy Hà Nội vào vòng xoáy ô nhiễm không khí?

Ô nhiễm không khí tại Hà Nội không phải câu chuyện mới, nhưng mức độ ô nhiễm thời gian gần đây cho thấy xu hướng tăng mạnh và diễn biến phức tạp. Trong các nguồn gây ô nhiễm, phát thải từ giao thông được xác định là nguyên nhân chiếm tỷ lệ lớn nhất. Với hàng triệu phương tiện lưu thông mỗi ngày, phần lớn là xe máy cũ sử dụng công nghệ đốt nhiên liệu lạc hậu, lượng khí thải chứa bụi mịn, CO, NOx,… phát tán trực tiếp vào môi trường, khiến không khí tại nhiều tuyến phố luôn trong tình trạng ngột ngạt.

Tình trạng đốt rác và khai thác, tập kết vật liệu xây dựng gây ô nhiễm môi trường, ô nhiễm không khí, ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của người dân. Ảnh: Trần Thanh

Song song đó, hoạt động xây dựng và bê tông hóa đô thị diễn ra dày đặc khiến bụi phát tán liên tục. Nhiều công trình san lấp, đào đắp, cải tạo mặt bằng, vận chuyển vật liệu không che chắn đúng quy định đã trở thành điểm nóng phát tán bụi lớn. Vào thời điểm hanh khô, hạt bụi li ti dễ dàng lơ lửng trong không khí, lan xa và tích tụ với mật độ cao.

Một vụ đốt rác làm khói đen cả một khu vực. Hình ảnh ghi nhận tại địa bàn phường Định Công – TP Hà Nội. Ảnh: Trần Thanh

Tại các khu vực ngoại thành và vùng ven, đốt rơm rạ, đốt rác tự phát, khói từ làng nghề, nhà máy, khu công nghiệp cũ cũng góp phần đẩy mức ô nhiễm lên cao. Đến mùa đông, hiện tượng nghịch nhiệt khiến lớp không khí lạnh bị nén thấp, làm chất ô nhiễm không thể khuếch tán lên cao mà tích tụ lại sát mặt đất. Đây là lý do khiến Hà Nội nhiều ngày liền chìm trong màn sương mờ đục, tầm nhìn giảm rõ rệt, một số nơi còn xuất hiện mùi khét khó chịu.

Ô nhiễm không khí – hiểm họa âm thầm đối với sức khỏe người dân

Bụi mịn PM2.5 được xem là “kẻ sát thủ vô hình” khi có kích thước siêu nhỏ, dễ dàng đi sâu vào phổi và thậm chí xâm nhập vào máu. Khi nồng độ bụi mịn liên tục ở mức đỏ, tím, sức khỏe người dân Thủ đô bị đe dọa nghiêm trọng. Hàng loạt bệnh lý như viêm phổi, hen suyễn, viêm phế quản mãn tính, thậm chí tim mạch, đột quỵ, ung thư phổi đều có nguy cơ gia tăng.

Đốt rác ngay tại khu dân cư, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Hình ảnh ghi nhận ngày 411/2025 tại địa phận xã Hoài Đức – TP Hà Nội. Ảnh: Trần Thanh

Những nhóm đối tượng nhạy cảm như trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền là những người chịu ảnh hưởng mạnh nhất. Không ít gia đình buộc phải hạn chế con em vui chơi ngoài trời; các cơ quan, trường học tăng cường dùng máy lọc không khí, theo dõi chỉ số AQI theo từng giờ để chủ động cho học sinh dừng hoạt động thể chất khi mức ô nhiễm vượt ngưỡng nguy hiểm.

Một chiếc xe tự chế chở đầy cát lưu thông trong khu dân cư mà không che chắn, làm bụi mịn bay mù mịt theo mỗi vòng bánh. Đây là một trong những tác nhân gây ô nhiễm không khí khiến môi trường sống của người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Ảnh: Trần Thanh

Xe công nông tự chế chở đầy cát lưu thông qua khu vực xã Ô Diên nhưng không che chắn, làm rơi vãi vật liệu và phát tán bụi mịn dọc tuyến đường. Đây là một trong những tác nhân gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và môi trường. Ảnh: Trần Thanh

Không chỉ sức khỏe, chất lượng cuộc sống cũng bị kéo xuống đáng kể. Không khí đặc quánh, mùi khét nhẹ, bầu trời mờ đục khiến Hà Nội thiếu đi vẻ trong trẻo vốn có. Nhiều hoạt động thể thao, sản xuất và sinh hoạt ngoài trời đều bị đình trệ.

Hà Nội kích hoạt biện pháp cấp bách để giảm ô nhiễm

Trước diễn biến ngày càng nghiêm trọng, UBND TP Hà Nội đã ban hành Công văn số 6356/UBND-NNMT ngày 01/12/2025, yêu cầu các sở, ngành và địa phương kích hoạt biện pháp ứng phó khẩn cấp.

UBND TP Hà Nội đã ban hành Công văn số 6356/UBND-NNMT ngày 01/12/2025, yêu cầu các sở, ngành và địa phương tăng cường hành động khẩn cấp về môi trường.

Theo chỉ đạo của Ủy ban Nhân dân Thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì việc cập nhật thường xuyên thông tin về chất lượng không khí và theo dõi chỉ số VN-AQI (Chỉ số Chất lượng Không khí Việt Nam) tại các trạm quan trắc trên cổng thông tin điện tử.

Đáng chú ý, Thành phố yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ, sử dụng hệ thống quan trắc từ xa như viễn thám vệ tinh, thiết bị bay không người lái (flycam), và hệ thống camera giao thông tích hợp AI để giám sát, phát hiện và xử lý nghiêm các hoạt động đốt rác, đốt rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp trái phép.

Về công tác quản lý xây dựng, Sở Xây dựng có trách nhiệm giám sát chặt chẽ các chủ đầu tư và nhà thầu, yêu cầu 100% công trường phải thực hiện biện pháp che chắn, rửa xe và phun sương giảm bụi nghiêm ngặt.

Đặc biệt, đối với các công trình quy mô lớn (trên 10.000 m2), bắt buộc phải lắp đặt hệ thống giám sát bụi tự động (cảm biến, camera, AI); bổ sung vật liệu che phủ (cây xanh hoặc vật liệu chuyên dùng) cho các bề mặt đất đang thi công để ngăn phát tán bụi ra môi trường... Để đảm bảo sức khỏe cộng đồng, Sở Giáo dục và Đào tạo được giao nhiệm vụ hướng dẫn các trường học hạn chế hoạt động ngoài trời cho học sinh trong những ngày chất lượng không khí ở mức “Xấu.”

Trong trường hợp ô nhiễm nghiêm trọng (chỉ số VN-AQI ≥ 301), các trường học cần xem xét tạm dừng hoặc điều chỉnh thời gian học tập phù hợp. Tương tự, Sở Y tế khuyến cáo người dân, đặc biệt là nhóm người già, trẻ em và người có bệnh hô hấp, hạn chế ra đường vào sáng sớm hoặc ban đêm khi chỉ số ô nhiễm tăng cao.

Đối với hoạt động giao thông và vệ sinh đô thị, Công an Thành phố chỉ đạo lực lượng Cảnh sát giao thông và Cảnh sát môi trường tăng cường kiểm tra, xử lý các phương tiện quá niên hạn, xả khói đen và xe chở vật liệu làm rơi vãi… Ủy ban Nhân dân các xã, phường chỉ đạo các đơn vị vệ sinh môi trường tăng cường tần suất quét đường, hút bụi và ưu tiên phun nước rửa đường tại các trục giao thông chính vào khung giờ thấp điểm (đêm và trước 6h sáng hàng ngày).

Đồng thời, Ủy ban Nhân dân các xã, phường giao lực lượng công an cấp xã, phường làm nòng cốt, phối hợp với các đơn vị chức năng tăng cường tuần tra, kiểm soát, phát hiện và xử lý nghiêm khắc theo quy định của pháp luật đối với hành vi đốt chất thải rắn sinh hoạt, đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp không đúng quy định và chấm dứt hoàn toàn việc sử dụng bếp than tổ ong.

Những động thái này cho thấy quyết tâm của thành phố trong việc bảo vệ chất lượng không khí và sức khỏe người dân trước tình trạng ô nhiễm ở mức báo động.

Ô nhiễm không khí tại Hà Nội đã vượt ra khỏi phạm vi của một vấn đề môi trường – đó là thách thức về sức khỏe cộng đồng. Để cải thiện bền vững, cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và từng người dân. Chỉ khi tất cả cùng hành động, bầu trời Hà Nội mới có thể trong lành trở lại trong những năm tới.