Hào khí nghìn năm trên những Thần Cơ

Cơ duyên

Nguyên là một cán bộ khoa học kỹ thuật quân sự và là người yêu thích, say mê lịch sử dân tộc, từng có nhiều sáng chế cải tiến trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng, nhưng Đại tá Nguyễn Hồng Phong lại được nhiều người biết đến hơn với công trình chế tác mô hình các loại súng thần công của Việt Nam. Không chỉ đơn thuần có giá trị trưng bày, lưu niệm, sản phẩm của ông còn mang ý nghĩa giáo dục truyền thống lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và chứa đựng nét tài hoa của các nghệ sĩ, nghệ nhân đất Việt.

Đại tá Nguyễn Hồng Phong bộc bạch, dịp kỷ niệm 990 năm Thăng Long - Hà Nội, anh là một trong những tác giả của tác phẩm nghệ thuật “Rồng bay” chế tác bằng khung tre dài 40m bay lượn trên bầu trời Hà Nội. Bắt tay chúc mừng anh, cố Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin Trần Hoàn đã nói với sự chân thành: “Hẹn gặp nhau ở 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, nhé!”. Lời hẹn ấy khiến anh Phong trăn trở mãi về món quà dâng Đại lễ. Nghiên cứu lịch sử, anh thấy một trong những “ông tổ” của súng thần công là người Việt Nam. Đó là ông Hồ Nguyên Trừng, con trai cả của Hồ Quý Ly, một nhà cải cách, quân sự tài ba. Khi tập trung khảo cứu về loại binh khí này, anh nhận thấy, nhiều dân tộc trên thế giới đều coi trọng và tôn thờ súng thần công như một linh vật quốc gia. Ở khía cạnh khác, súng thần công không chỉ dùng trong chiến đấu, chiến tranh mà còn gắn liền với mỗi dịp có các sự kiện trọng đại. Từ đó, anh nảy ra ý tưởng tái hiện súng thần công của cha ông làm quà mừng Đại lễ.

Thượng tá Phong bên khẩu thần công mừng đại Lễ 1000 năm Thăng Long

Gần 10 năm ấp ủ và sản xuất, Đại tá Nguyễn Hồng Phong và cộng sự đã tìm tòi, thử nghiệm. Anh mày mò từ tạo phôi sản phẩm đến cơ khí, đặc biệt phải thật công phu ở khâu chạm khắc các họa tiết, chi tiết, hoa văn với yêu cầu thể hiện đúng tinh thần và truyền thống người Việt, đồng thời hình ảnh không được nhòe, vỡ. Sau nhiều tháng miệt mài, khẩu súng đầu tiên nặng 3,5 kg đã ra đời. Điều dễ nhận thấy là tác phẩm với trọng lượng không lớn nhưng đã chuyền tải được nhiều thông điệp, là tổng hòa của các yếu tố văn hóa, lịch sử của dân tộc Việt Nam.

Phần bệ đỡ là khối cách điệu cuốn sách đang mở ra, có chạm khắc các họa tiết tường thành cổ với ý nghĩa có sách sẽ có tri thức, có tâm và có tầm. Bánh súng được ví như bánh xe lịch sử, trên bề mặt chạm khắc các họa tiết mặt trống đồng, tia nắng mặt trời và đàn chim Lạc như nhắc nhở mọi người nhớ về thời kỳ đầu dựng nước của tổ tiên, mang hàm ý mỗi con dân đất Việt đều là “con Rồng cháu Tiên”. Càng súng là hình ảnh của hai con rồng cuộn lên, tái hiện lại giấc mơ của vua Lý Thái Tổ báo hiệu một trang sử mới của kinh đô rồng bay.

Tác giả với tác phẩm pháo thần công tại nhà riêng

Đặc biệt, hình thân súng gồm hai phần: Phần đuôi dưới là cách điệu ngọn lửa châm ngòi cho một sự nghiệp khởi đầu trọng đại lịch sử dân tộc Việt Nam. Phần thân dưới là toàn bộ văn bản “Chiếu dời đô” của đức vua Lý Thái Tổ. Thân giữa được chạm khắc Khuê Văn Các (“gác vẻ đẹp của sao Khuê” là một lầu vuông tám mái, bao gồm bốn mái thượng và bốn mái hạ, cao gần chín thước do Tổng trấn Nguyễn Văn Thành triều Nguyễn đương thời cho xây dựng vào năm 1805), biểu tượng của Thăng Long - Hà Nội. Điều lý thú nữa, nếu nhìn từ trên xuống “Thần súng” như hình Rùa Vàng, gợi nhớ sự tích hồ Hoàn Kiếm thời vua Lê Thái Tổ và thần Kim Quy giúp An Dương Vương xây thành…

Khi được chiêm ngưỡng sản phẩm độc đáo này, nhà sử học Dương Trung Quốc đánh giá, nó không chỉ thể hiện vẻ đẹp từ sự chế tác, tạo dáng, sự tinh xảo của công nghệ mà quan trọng, ở đó phản ánh văn hóa, lịch sử của dân tộc. Đó là sản phẩm mỹ nghệ nhưng chứa đựng nhiều giá trị phi vật thể thiêng liêng.

Một tấm lòng trân quý

Sản phẩm của Đại tá Nguyễn Hồng Phong đã được Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp Giấy chứng nhận bản quyền; Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp. Đến nay, tác giả đã hoàn thành hơn 1000 khẩu súng gồm nhiều kích cỡ. Khoảng 300 khẩu đã được tặng và bán. Anh tranh thủ thời gian, huy động đồng chí đồng đội, tổ chức công việc sản xuất phù hợp, để vừa hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, vừa góp phần nâng cao đời sống của anh em. Lúc cao điểm có tới hơn chục người làm, mỗi tháng làm ra hàng trăm khẩu súng các loại. Toàn bộ kinh phí hàng tỷ đồng là do anh huy động từ gia đình, anh em, bạn bè. “Tôi làm tác phẩm này bằng tất cả tấm lòng, nhớ về công đức tổ tiên, truyền thống văn hiến của dân tộc và Thăng Long - Hà Nội” - anh Phong tâm sự.

Một góc trưng bài sản phẩm trong xưởng Thần công Việt

Trong câu chuyện với chúng tôi, Đại tá Nguyễn Hồng Phong luôn mong muốn có thể đúc và đặt hai khẩu Thần pháo ở hai bên thành Cửa Bắc của Hoàng thành Thăng Long. Mỗi khẩu sẽ nặng khoảng 35 tấn, được đúc bằng hợp kim đồng, mạ vàng 25K và niken. Theo anh, Cửa Bắc là khu di tích còn lưu giữ khá nguyên vẹn nét đặc trưng của Hoàng thành, nếu được cơ quan chức năng cho đúc và đặt Thần pháo tại nơi linh thiêng này sẽ rất ý nghĩa trong việc giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.

Đến nay, mặc dù những vũ khí tối tân hiện đại làm tăng thêm nội lực quân sự, nhưng khẩu súng thần công luôn đau đáu trong tâm thức đồng bào Việt Nam, về sức mạnh dân tộc với nghìn năm chống giặc ngoại xâm. Những ngày đầu xuân Nhâm Dần, tìm gặp nhà sáng chế Nguyễn Hồng Phong tại xưởng chế tác ở con ngõ nhỏ giữa lòng Thủ đô văn hiến, chúng tôi thấy được tâm nguyện của anh giữ gìn Thần cơ như một linh vật của lịch sử, bản lĩnh Việt Nam, của lòng tự tôn dân tộc trong công cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc.

VŨ NAM