Khi đất cằn "chuyển mình" dệt áo tím: Giấc mơ vươn biển lớn của chanh leo Đầm Hà

Vườn chanh leo nhà anh Nguyễn Văn Định chuẩn bị vào mùa thu hoạch. Ảnh An Nhiên

Lời hẹn với màu xanh bạt ngàn

Mặt trời miền duyên hải vừa cựa mình nhô lên khỏi rặng đồi, rải những sợi nắng sớm tinh khôi như mật ong xuống thung lũng Đầm Hà. Gió từ biển thổi ngược vào, vượt qua những sườn đồi đất bạc màu pha sỏi để ùa vào lòng một miền xanh ngắt ngút ngàn tầm mắt.

Tôi đứng nép dưới vòm cổng dẫn vào trang trại chanh leo, nghe rõ từng nhịp thở trong trẻo, căng tràn sức sống của đất trời. Mảnh đất này vốn dĩ trong ký ức của bà con nơi đây chỉ là những vạt đồi khô khốc, trơ trọi cây keo còi cọc hay khoảnh sắn bấp bênh theo từng con nước. Vậy mà hôm nay, đất cằn như đã được “đánh thức” sau một giấc ngủ dài say sưa, trút bỏ lớp áo nâu sạm cằn cỗi để khoác lên mình tấm thảm lụa xanh biếc của khát vọng vươn mình làm giàu.

Dưới "vòm trời" của những viên ngọc tím

Bước qua ranh giới hàng rào để chui vào trong vườn, không gian dịu mát mở ra tựa như một vương quốc cổ tích. Trước mắt tôi là hàng ngàn trụ giàn thép thẳng tắp, đan cài kiên cố như những người lính biên thùy che chở cho vương quốc trái ngọt.

Dây chanh leo vươn mình thoăn thoắt, những chiếc tua cuốn mảnh khảnh như ngón tay mềm mại của người vũ nữ, ghì chặt lấy khung giàn để vươn cao đón nắng. Trên nền tán lá mướt mát, từng chùm hoa chanh leo bung nở tựa những chiếc vương miện kiêu kỳ bằng ngọc thạch, viền tím huyền bí thoảng hương thanh khiết.

Và kìa, những trái chanh leo – nhân vật chính của hành trình vươn khơi – đang lấp ló trĩu trịt dưới vòm lá. Có những quả non còn khoác tấm áo xanh non tơ, mịn màng như da em bé; lại có những chùm đã bắt đầu chuyển sang sắc tím thẫm đượm đà, bóng bẩy như những quả cầu pha lê được bàn tay tạo hóa mài giũa cẩn thận. Nắng sớm lọt qua kẽ lá, rọi từng đốm sáng lung linh nhảy múa trên lớp vỏ căng tròn, khiến cả khu vườn như đang reo vui trước vụ mùa bội thu.

Vị ngọt lạ kỳ thoang thoảng hương ổi chín

Đứng giữa vườn, tôi bất chợt ngửi thấy một mùi hương rất lạ, vừa quen thuộc lại vừa ngỡ ngàng: thoang thoảng trong gió sớm là hương thơm ngào ngạt, ngọt lành hệt như mùi của những trái ổi chín cây nơi vườn nhà thuở nhỏ.

Thấy tôi băn khoăn đưa mắt tìm kiếm, một người đàn ông có dáng người rắn rỏi, nước da sạm màu nắng gió bước tới, nở nụ cười hiền hậu. Đó chính là anh Nguyễn Văn Định – người nông dân tiên phong dám nghĩ, dám làm, người đầu tiên mang giống chanh leo ngọt đầy triển vọng này về bén rễ trên đất Đầm Hà.

Anh Định đưa tay nhẹ nhàng ngắt một quả chanh vừa độ chín tới, dùng con dao nhỏ khía đôi. Một tiếng "tách" giòn tan vang lên, để lộ phần ruột vàng óng ả, sánh mịn như giọt nắng hè cô đặc. Mùi thơm đặc trưng ấy lập tức bùng nổ, xộc thẳng vào cánh mũi – hương thơm nồng nàn của chanh leo hòa quyện kỳ diệu với vị thơm lựng của ổi chín đượm hương đồng gió nội. “Anh nếm thử đi, giống chanh leo ngọt này không cần pha đường, ăn trực tiếp mới cảm nhận hết tinh túy!”, anh Định hào hứng mời.

Tôi múc một thìa nhỏ đưa vào miệng. Quả thật kỳ diệu! Không hề có vị chua gắt làm se thắt nơi cuống họng như giống chanh thông thường, mà thay vào đó là một dòng vị ngọt lịm, thanh tao, dịu mát thấm sâu vào từng gai vị giác, đọng lại hậu vị thơm lừng, ngầy ngậy như ổi chín cây tan nhẹ trên đầu lưỡi. Thứ phong vị nguyên bản đầy nội lực ấy khiến người ta ăn một lần là nhớ mãi.

Cuộc trò chuyện với người mở đường

Ngồi dưới bóng mát của giàn chanh trĩu quả, nhâm nhi ngụm trà xanh ấm nóng, tôi lắng nghe anh Nguyễn Văn Định trải lòng về những ngày đầu gian nan khi đặt cược cả gia tài vào vùng đồi hoang: “Nói thật với anh, ngày xưa nhìn những vạt đồi này trồng keo, trồng sắn, mấy năm trời mới thu được một lứa mà giá cả bấp bênh, đời sống bà con mình mãi không khấm khá lên được. Qua tìm hiểu thị trường và đi tham quan các mô hình, em nhận thấy giống chanh leo ngọt này giá trị kinh tế rất cao, đặc biệt thị trường xuất khẩu đang rất khát hàng chất lượng tốt. Đất Đầm Hà mình tuy cằn nhưng có khí hậu duyên hải rất đặc thù, nếu ứng dụng đúng kỹ thuật thì quả sẽ tích tụ được độ ngọt và hương thơm vượt trội. Tôi nghĩ nếu mình cứ sợ thất bại, cứ quẩn quanh Anh Nguyễn Văn Định bộc bạch:“ Những ngày đầu giống mới, vốn liếng dồn hết vào hệ thống giàn sắt, ống tưới tự động, đêm nào em cũng trằn trọc mất ngủ. Trồng cây xuất khẩu khắt khe lắm, không thể làm bừa theo kinh nghiệm cũ. Phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình hữu cơ, dùng phân vi sinh, bẫy sinh học, ghi chép nhật ký canh tác từng ngày. Nhưng may mắn lớn nhất là tôi không phải đi một mình. Cấp ủy, chính quyền huyện và xã đã đồng hành rất sát sao, cử cán bộ khuyến nông về tận vườn hỗ trợ kỹ thuật, tháo gỡ thủ tục và kết nối doanh nghiệp đến tận nơi bao tiêu đầu ra. Khi chính quyền đã mở đường và trao niềm tin, thì bản thân người nông dân như tôi càng có thêm động lực để quyết tâm làm chuẩn, làm sạch đến cùng.”

Anh Nguyễn Văn Định, xã Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh với mô hình trồng chanh leo.

Anh Định cho biết, cây giống RP9 chuẩn bị trồng khi xử lý đất cần dùng vôi bột rải đều trên mặt đất, rồi cho máy xới đều và tưới nước cho ẩm đất, sau 10 ngày cho phân hữu cơ hoai mục + 0,5kg lân Lâm Thao/1 gốc trộn đều xong tưới nấm đối kháng trichoderma sau 3 ngày mới bắt đầu trồng cây giống, tưới ẩm và giữ ẩm cho đất thường xuyên từ 70% đến 80%. Ngoài ra, công tác thăm vườn phải thường xuyên nhằm quản lý nấm bệnh và côn trùng chích hút, phun thuốc theo định kỳ 7-10 ngày 1 lần tùy theo mức độ nấm bệnh hay côn trùng chích hút. Cây chanh leo phù hợp với vùng đất trên cao thoát nước tốt như đất đồi dốc thoai thoải, không nên trồng dưới vùng đất trũng khó thoát nước. Xã Đầm Hà dự kiến sẽ phát triển tới 10ha, hiện tại các hộ dân trong xã Đầm Hà đã trồng được 3ha, sau 6 tháng trồng và đã cho thu hoạch lứa bói đầu đạt 10 tấn trên 1ha, đầu ra đã có thương lái thu mua tại vườn, thu nhập ổn định, sang đầu năm 2027 các hộ dân trồng mở rộng thêm 2ha, trong quá trình mở rộng được lãnh đạo và chính quyền địa phương hỗ trợ tư vấn chuyển đổi thành lập quỹ đất dài hạn để các hộ dân yên tâm đầu tư quy mô lớn hơn.

Khi ý Đảng hợp lòng dân: Tương lai rộng mở phía trước

Nhìn ánh mắt rực sáng của Định khi nói về từng mầm cây, tôi nhận ra ngọn lửa tiên phong của em đã nhanh chóng lan tỏa sang khắp xóm làng. Ban đầu, bà con xung quanh còn e ngại, đứng ngoài hàng rào nhìn vào thăm dò. Nhưng khi thấy vườn chanh của Định đơm hoa kết trái, từng chuyến xe thương lái nườm nượp đến tận vườn thu mua với giá cao, người dân đã hoàn toàn bị thuyết phục.

Từ mô hình điểm của anh Định, bà con trong vùng đã cùng nhau học tập mô hình làm kinh tế của anh Định, gom đất cải tạo vườn tạp, học tập quy trình canh tác công nghệ cao. Khi ý Đảng hợp lòng Dân, khi chủ trương hỗ trợ nông nghiệp hiện đại của chính quyền địa phương gặp được khát vọng vươn lên của những người nông dân chân lấm tay bùn, một vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn đang dần thành hình rõ nét trên bản đồ Đầm Hà.

Rời vườn cây, tôi theo chân những chiếc xe đẩy chất đầy sọt quả tiến về phía khu sơ chế. Nơi đây, nhịp làm việc hối hả, rộn ràng như ngày hội. Từng quả chanh leo vỏ tím bóng bẩy được lau sạch, cân đo kích thước, kiểm tra chất lượng rồi dán tem truy xuất nguồn gốc, xếp ngay ngắn vào các thùng carton đạt chuẩn xuất khẩu.

Đoàn xe tải nổ máy, mang theo hương vị ổi chín ngọt lành của trái chanh leo Đầm Hà hướng thẳng về các cửa khẩu quốc tế. Đứng ngoái nhìn lại những triền đồi xanh mướt đu đưa trong gió chiều, tôi tin chắc rằng: con đường phía trước của nông dân Đầm Hà đang rộng mở thênh thang, và giấc mơ làm giàu từ trái ngọt quê hương đã thực sự đơm hoa kết trái rực rỡ trên mảnh đất biên viễn này.