Mô hình sinh kế tại chỗ mở hướng cho phụ nữ nông thôn Cà Mau

Tại điểm sinh hoạt của Chi hội Phụ nữ ấp Vĩnh Hiệp, không khí làm việc khá nhộn nhịp. Hơn chục phụ nữ ở nhiều độ tuổi đang cần mẫn đan các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ lục bình và dây cói theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp. Những đôi tay khéo léo, tỉ mỉ lần lượt tạo nên các sản phẩm như giỏ, khay, vật dụng trang trí phục vụ thị trường xuất khẩu.

Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mô hình còn góp phần tận dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên sẵn có ở vùng sông nước Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới phát triển sinh kế gắn với bảo vệ môi trường.

Theo UBND xã Hòa Bình, đây là mô hình sinh kế được lựa chọn dựa trên điều kiện thực tế của người dân. Phụ nữ nông thôn, đặc biệt là những người lớn tuổi hoặc có con nhỏ, thường khó tìm được công việc ổn định tại các khu công nghiệp hay doanh nghiệp ở xa. Việc phát triển mô hình gia công đan lát tại chỗ giúp họ có thể vừa lao động tạo thu nhập, vừa chủ động thời gian để chăm sóc gia đình.

Cuối năm 2025, ấp Vĩnh Hiệp còn 1 hộ nghèo và 10 hộ cận nghèo. Để hỗ trợ người dân thoát nghèo bền vững, chính quyền địa phương xác định cần triển khai các giải pháp “đúng đối tượng, đúng mô hình”. Trong đó, việc kết nối doanh nghiệp để tạo việc làm gia công tại chỗ cho phụ nữ được xem là hướng đi phù hợp và khả thi.

Bên cạnh đó, mô hình còn tận dụng nguồn nguyên liệu thân thiện với môi trường như lục bình loại thực vật thủy sinh phổ biến ở các tuyến kênh rạch của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Thay vì để lục bình phát triển tự nhiên gây cản trở dòng chảy, việc khai thác chúng làm nguyên liệu sản xuất sản phẩm thủ công mỹ nghệ vừa mang lại giá trị kinh tế, vừa góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.

Chị Phan Thu Hương, một trong những lao động tham gia mô hình, cho biết công việc đan lát không quá phức tạp. Người mới chỉ cần được hướng dẫn vài buổi là có thể làm quen với các thao tác cơ bản. Tuy nhiên, để sản phẩm đạt yêu cầu về hình dáng và độ chắc chắn, người làm cần sự kiên nhẫn và tỉ mỉ trong từng công đoạn.

Theo chị Hương, mỗi tuần tùy theo thời gian rảnh, chị có thể hoàn thành khoảng 10–15 sản phẩm. Những lúc bận rộn việc gia đình, số lượng chỉ còn khoảng 7-8 sản phẩm. Dù thu nhập chưa cao, nhưng số tiền kiếm được vẫn giúp chị trang trải một phần chi phí sinh hoạt hằng tháng.

“Cũng đỡ lắm. Mình tích lũy để đóng tiền điện, tiền nước, có thêm chút thu nhập. Chỉ mong công ty có thêm nhiều mẫu mới và giá gia công cao hơn để chị em có điều kiện cải thiện kinh tế,” chị Hương chia sẻ.

Hiện nay, số lao động tham gia đan lát thường xuyên tại ấp Vĩnh Hiệp khoảng 10-15 người. Sau khi được hướng dẫn nghề, nhiều chị em chọn nhận sản phẩm mang về nhà làm, tận dụng thời gian rảnh để hoàn thành trước khi giao lại cho doanh nghiệp vào ngày cố định.

Cách làm này giúp người lao động chủ động sắp xếp thời gian, đặc biệt phù hợp với những người phải chăm sóc con nhỏ hoặc người thân trong gia đình.

Chị Nguyễn Thị Huệ, một phụ nữ cùng ấp, cho biết chị đã gắn bó với công việc đan lát khoảng bốn tháng nay. Theo chị Huệ, mỗi khi hoàn thành một mẫu sản phẩm, doanh nghiệp sẽ chuyển sang mẫu khác để tiếp tục gia công.

Toàn bộ nguyên liệu như lục bình và dây cói đều được doanh nghiệp cung cấp tận nơi. Người lao động chỉ cần nhận vật liệu và làm theo mẫu có sẵn, sau đó giao lại cho đơn vị thu mua. Nhờ vậy, công việc khá thuận tiện và không đòi hỏi nhiều chi phí đầu tư ban đầu. Đây là yếu tố quan trọng đối với những hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn.

Chị Huệ cho biết trước đây các buổi hướng dẫn nghề thu hút khá đông phụ nữ tham gia. Tuy nhiên, khi đã quen việc, nhiều người lựa chọn nhận sản phẩm về nhà làm để tiện sắp xếp thời gian.

“Lớn tuổi rồi nên cũng khó đi làm ở ngoài. Chỉ có ở nhà làm công việc này. Ban đầu tập trung lại học, sau đó ai quen việc thì nhận sản phẩm về nhà làm, hết mẫu này thì công ty đưa mẫu khác,” chị Huệ nói.

Đối với nhiều phụ nữ nông thôn, đặc biệt là những người đã lớn tuổi hoặc có con nhỏ, mô hình đan lát mang lại cơ hội việc làm hiếm hoi. Không cần đi xa, không bị ràng buộc thời gian, họ vẫn có thể kiếm thêm thu nhập từ chính ngôi nhà của mình.

Tham gia mô hình từ những ngày đầu, chị Lê Thị Hiền cho biết công việc đan lát không quá nặng nhọc nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Những bước như quay thân sản phẩm, tạo hình miệng giỏ hay xử lý các mối nối đều cần sự khéo léo.

Theo chị Hiền, mỗi ngày nếu có nhiều thời gian rảnh, chị có thể làm được khoảng 2-3 sản phẩm. Tuy nhiên, những ngày bận chăm sóc hai con nhỏ hoặc lo việc gia đình, chị gần như không thể làm thêm.

“Có ngày rảnh nhiều thì làm được 2-3 cái, còn bận thì không làm được cái nào. Mong muốn Hội Phụ nữ và địa phương có thêm chương trình hỗ trợ để chị em có thêm thu nhập, nhất là những người lớn tuổi hoặc đang nuôi con nhỏ,” chị Hiền chia sẻ.

Những công việc tưởng chừng giản đơn nhưng lại mang ý nghĩa lớn đối với nhiều gia đình ở nông thôn. Mỗi sản phẩm hoàn thành không chỉ là kết quả của sự khéo léo mà còn là nỗ lực của những người phụ nữ đang tìm cách cải thiện cuộc sống bằng chính sức lao động của mình.

Theo tính toán, mỗi sản phẩm đan lát mất khoảng bốn giờ để hoàn thành. Doanh nghiệp hiện trả công khoảng 17.000 đồng cho mỗi sản phẩm. Trung bình mỗi ngày, người lao động làm được 2-3 sản phẩm, tương đương mức thu nhập khoảng 50.000-60.000 đồng.

Bà Nguyễn Trúc Ly, Bí thư Chi bộ ấp Vĩnh Hiệp, cho biết mức thu nhập này chưa cao, nhưng vẫn là nguồn hỗ trợ đáng kể đối với phụ nữ nông thôn. Điều đáng ghi nhận là chị em đều chủ động tham gia lao động, không trông chờ hay ỷ lại vào các chính sách hỗ trợ.

Theo bà Ly, phần lớn phụ nữ trong ấp đã lớn tuổi hoặc đang chăm sóc con nhỏ nên không thể đi làm xa. Vì vậy, mô hình đan lát tại chỗ là giải pháp phù hợp để giúp họ có thêm việc làm.

“Mỗi ngày chị em làm được khoảng 2-3 sản phẩm. Nếu còn phải đưa con đi học, nấu cơm thì chỉ làm được 2 sản phẩm, thu nhập khoảng năm mươi mấy ngàn đồng. Dù còn thấp nhưng bà con vẫn chăm chỉ làm việc, cố gắng vươn lên,” bà Ly cho biết.

Theo đánh giá của địa phương, mô hình đan lát thủ công không chỉ giúp tạo việc làm mà còn góp phần tận dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên như lục bình, loại thực vật thủy sinh phát triển mạnh ở các kênh rạch.

Việc khai thác lục bình để làm nguyên liệu sản xuất giúp hạn chế tình trạng loại cây này phát triển quá mức, gây cản trở giao thông đường thủy và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Đồng thời, sản phẩm từ lục bình và dây cói cũng được đánh giá là thân thiện với môi trường, phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang hướng đến sử dụng các sản phẩm sinh thái thay thế vật liệu nhựa, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ nguyên liệu tự nhiên như lục bình, tre, cói đang ngày càng được ưa chuộng. Điều này mở ra cơ hội lớn cho các làng nghề và mô hình sinh kế ở nông thôn nếu được đầu tư phát triển đúng hướng.

Dù mang lại nhiều lợi ích, mô hình đan lát tại ấp Vĩnh Hiệp vẫn còn những hạn chế nhất định. Thu nhập của người lao động hiện còn thấp, số lượng sản phẩm làm ra chưa nhiều và quy mô sản xuất còn nhỏ.

Theo bà Nguyễn Trúc Ly, để mô hình phát triển bền vững, cần có sự hỗ trợ về nhiều mặt như mở rộng quy mô sản xuất, đa dạng mẫu mã sản phẩm và điều chỉnh giá gia công phù hợp hơn để cải thiện thu nhập cho người lao động. Địa phương cũng mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của chính quyền các cấp, các tổ chức đoàn thể và doanh nghiệp để mở rộng mô hình trong thời gian tới.

“Nếu có thể mở rộng mô hình và nâng giá thu mua lên một chút thì bà con sẽ ổn định hơn. Khi có việc làm tại chỗ, phụ nữ nông thôn sẽ có điều kiện cải thiện đời sống và từng bước thoát nghèo bền vững,” bà Ly chia sẻ.

Từ những đôi tay khéo léo của phụ nữ nông thôn, các sản phẩm đan lát từ lục bình và dây cói không chỉ mang giá trị thủ công mỹ nghệ mà còn chứa đựng câu chuyện về nỗ lực vươn lên trong cuộc sống.

Dù thu nhập chưa cao, mô hình này vẫn được xem là giải pháp sinh kế phù hợp với điều kiện thực tế của nhiều gia đình ở nông thôn. Việc đưa việc làm về tận địa phương giúp phụ nữ có thể vừa lao động, vừa chăm sóc gia đình, góp phần nâng cao giá trị lao động và cải thiện đời sống. Đây cũng là một hướng đi phù hợp trong quá trình xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế xanh ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long./.