Nghệ thuật thư pháp - Nét đẹp văn hóa ngày Xuân

Khu vực viết chữ chung quanh Hồ Văn tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Từ thời phong kiến, người Việt đã có thói quen xin chữ vào dịp đầu năm. Khi chữ Hán còn phổ biến, chỉ những người học rộng, tài cao – thường là các thầy đồ, nhà nho – mới có thể viết thư pháp. Vì vậy, việc xin chữ không chỉ thể hiện lòng thành kính đối với tri thức mà còn phản ánh mong ước về công danh, tài lộc. Ngày nay, dù chữ Quốc ngữ đã thay thế chữ Hán, phong tục xin chữ đầu xuân vẫn được duy trì, trở thành một nét đẹp văn hóa không thể thiếu mỗi dịp Tết đến.

Nghệ thuật thư pháp ra đời từ thời Trung Quốc cổ đại, sau đó du nhập vào Việt Nam trong thời kỳ Bắc thuộc. Trải qua bao thăng trầm của thời gian, ngày nay nghệ thuật thư pháp vẫn giữ được những nét đẹp văn hóa truyền thống, nhưng có thêm những sắc thái mới của cuộc sống hiện đại. Bên cạnh chữ Hán - Nôm, các mẫu câu đối, câu chúc bằng chữ quốc ngữ cũng được nhiều người chọn bởi tính thông dụng, dễ đọc, dễ hiểu.

Mỗi người khi đi xin chữ đều có một mong ước riêng, và mỗi con chữ lại mang một thông điệp đặc biệt. Những chữ được xin nhiều nhất là “Phúc, Lộc, Thọ, An Khang, Cát Tường” thể hiện mong cầu bình an, thịnh vượng, hay “Chí, Thành, Đạt, Đắc, Nhẫn” dành cho người trẻ lập nghiệp, mong cầu thành công. Những bậc phụ huynh thường xin chữ “Học, Hiếu, Lễ, Nghĩa, Tiến” với hy vọng con cái chăm ngoan, học giỏi.

Nhiều người tìm đến các di tích tâm linh để xin chữ, trong đó di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám là điểm đến nổi tiếng. Các cháu Nguyễn Trần Mai Phương, Đỗ Diệp Phương là học sinh lớp 9 và lớp 7 Trường THCS Định Công năm nào cũng đến đây vào dịp Tết để du Xuân và xin chữ. Mọi năm các cháu xin chữ “Hiếu” để nhắc nhở mình luôn phải hiếu thuận với cha mẹ, ông bà. Năm nay, cháu Mai Phương quay lại để xin chữ “Đỗ Đạt” với mong muốn đạt được thành công trong sự nghiệp học hành cũng như thi đỗ vào trường cấp 3 sắp tới mà cháu mong muốn.

Cháu Nguyễn Trần Mai Phương, học sinh lớp 9 Trường THCS Định Công xin chữ “Đỗ Đạt” với mong muốn thành công trên con đường học tập.

Hằng năm Hội chữ Xuân tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám thu hút hàng nghìn du khách. Theo Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, năm 2025 có 47 "ông đồ" được tuyển chọn qua kỳ thi sát hạch, đảm bảo rằng các bức thư pháp đều có giá trị nghệ thuật và ý nghĩa sâu sắc. Tại Cố đô Huế, nét đẹp xin chữ đầu xuân gắn liền với không gian hoài cổ của kinh thành, nơi nhiều nhà thư pháp vẫn duy trì phong cách viết chữ Hán Nôm, góp phần giữ gìn tinh hoa thư pháp Việt Nam.

Tại sân Trường THPT May Academy, dịp chuẩn bị chào đón năm mới Ất Tỵ 2025, rất nhiều người dân, học sinh, phụ huynh học sinh và giáo viên, nhân viên của trường đến xin chữ. Những "ông đồ", "bà đồ" với áo dài, khăn xếp ngồi ngay trong khuôn viên khu vực sân trường, sẵn sàng viết chữ tặng. Chị Cao Thu Thủy, là giáo viên mầm non của Trường Mầm non Định Công, một thầy viết chữ thư pháp tại đây, chia sẻ rằng những người đến xin chữ thường mong cầu tài lộc, công danh. Có người xin chữ “Tâm” để giữ lòng thanh thản, có người xin chữ “Nhẫn” để rèn sự kiên trì. Các cháu học sinh thì đa phần xin chữ “Đỗ Đạt”.

Cô giáo mầm non Cao Thu Thủy với niềm đam mê thư pháp.

Dù xã hội hiện đại hóa, phong tục xin chữ đầu xuân vẫn được duy trì và phát triển. Bên cạnh những gian hàng thư pháp truyền thống, nhiều triển lãm thư pháp cũng được tổ chức, giúp lan tỏa nét đẹp văn hóa này đến với thế hệ trẻ. Tại nhiều trường học, các câu lạc bộ thư pháp ra đời, thu hút nhiều học sinh, sinh viên tham gia. Anh Hoàng Minh Đức, sinh viên Đại học Sư phạm Hà Nội, cho biết rằng thư pháp giúp anh rèn luyện tính kiên nhẫn và hiểu sâu hơn về văn hóa dân tộc.

Nét đẹp xin chữ đầu Xuân.

Xin chữ đầu xuân không chỉ là một phong tục, mà còn là một nét văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc. Mỗi bức thư pháp không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là một lời chúc, một sự gửi gắm hy vọng cho năm mới. Hình ảnh những ông đồ áo dài khăn xếp, bên tờ giấy đỏ mực tàu, đã trở thành một biểu tượng đẹp mỗi dịp Tết đến xuân về. Đó không chỉ là sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, mà còn là một cách để mỗi người Việt nhớ về cội nguồn, trân trọng chữ nghĩa, đạo lý làm người. Giữa nhịp sống hối hả của thời đại mới, vẫn có những người như anh Nguyễn Hữu Trọng, như anh Trần Hậu Thao vẫn dành thời gian tìm đến những con chữ, để mỗi nét bút vẽ lên một mùa xuân trọn vẹn. Và có lẽ, chính những điều ấy làm cho phong tục xin chữ đầu xuân mãi mãi là một phần không thể thiếu trong tâm hồn người Việt.

Tặng chữ cho đồng nghiệp đầu xuân tại Trường Mầm non Định Công.

Xin chữ đầu năm là một nét đẹp truyền thống bởi người dân quan niệm xin chữ ngày xuân mang nhiều ý nghĩa văn hóa, thể hiện sự trọng chữ nghĩa, trọng tri thức và cũng là mong muốn xin được con chữ lấy may mắn, cầu một năm tài lộc, phúc thọ đầy nhà. Đây cũng chính là mạch nguồn để nghệ thuật thư pháp trường tồn với thời gian và là món ăn tinh thần được nhiều người ưa chuộng trong mỗi dịp tết đến, xuân về. Với người Việt tục xin chữ đầu năm mang nhiều ý nghĩa tốt lành và thể hiện tôn sư trọng đạo của dân tộc. Người cho chữ mong muốn trao truyền nghệ thuật thư pháp, còn người xin chữ mong cầu những điều tốt đẹp trong năm mới.