Phú Thọ: Lập lại kỷ cương bảo vệ công trình thủy lợi

Những nguyên nhân không mới

Dọc theo nhiều tuyến kênh mương, hồ đập trên địa bàn tỉnh, không khó để bắt gặp những hình ảnh phản cảm: Rác thải sinh hoạt bị đổ tràn lan xuống lòng kênh; nước thải chưa qua xử lý từ khu dân cư, làng nghề xả trực tiếp vào hệ thống thủy lợi; nhiều khu vực bị san lấp, lấn chiếm để làm nhà ở, nhà xưởng hoặc phục vụ mục đích cá nhân…

Dãy công trình xây dựng trái phép tại khu vực thủy lợi thuộc xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ.

Điều đáng nói là những vi phạm này không phải mới phát sinh mà đã tồn tại trong thời gian dài. Nhiều trường hợp được phát hiện nhưng chưa được xử lý dứt điểm, thậm chí có nơi còn “phát sinh trên nền vi phạm cũ”, tạo thành những điểm nóng kéo dài, gây bức xúc trong dư luận.

Hệ lụy của tình trạng này là không nhỏ. Việc lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình không chỉ ảnh hưởng đến khả năng vận hành, điều tiết nước mà còn làm gia tăng nguy cơ mất an toàn, đặc biệt trong mùa mưa bão. Trong khi đó, ô nhiễm nguồn nước lại trực tiếp tác động đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Nhìn sâu vào nguyên nhân, có thể thấy đây là “bài toán nhiều ẩn số”. Trước hết, ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân và tổ chức còn hạn chế. Việc coi nhẹ quy định, đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích cộng đồng đã dẫn đến những hành vi vi phạm kéo dài.

Tuy nhiên, sẽ là chưa đầy đủ nếu chỉ quy trách nhiệm cho người dân. Thực tế cho thấy, ở một số địa phương, công tác quản lý còn lỏng lẻo; việc kiểm tra, phát hiện vi phạm chưa thường xuyên; xử lý còn chậm trễ, thiếu kiên quyết. Có nơi, vi phạm đã rõ nhưng vẫn chưa bị xử lý triệt để, dẫn đến tâm lý “nhờn luật”.

Một nguyên nhân khác là sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa thực sự hiệu quả. Quản lý công trình thủy lợi liên quan đến nhiều lĩnh vực như đất đai, môi trường, xây dựng… nhưng cơ chế phối hợp liên ngành còn thiếu đồng bộ, dẫn đến tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm.

Bên cạnh đó, việc xác định ranh giới hành lang bảo vệ công trình ở nhiều nơi chưa rõ ràng, chưa được cắm mốc cụ thể. Khi “ranh giới pháp lý” còn mờ, việc vi phạm là điều khó tránh khỏi, và công tác xử lý cũng gặp nhiều vướng mắc.

Không thể dừng ở khẩu hiệu

Trước những tồn tại kéo dài, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là thiết lập lại kỷ cương trong quản lý, bảo vệ công trình thủy lợi một cách bền vững.

Theo đó, tỉnh Phú Thọ chỉ đạo các cấp, các ngành, địa phương làm rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, trong đó nhấn mạnh vai trò của chính quyền cơ sở, lực lượng trực tiếp quản lý địa bàn, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm ngay từ khi mới phát sinh. Quan điểm xuyên suốt là xử lý từ sớm, từ xa, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành phức tạp.

Nhiều công trình vi phạm hành lang đê điều, thoát lũ ở xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ.

Cùng với đó, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành theo hướng rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền giữa các cơ quan như nông nghiệp, tài nguyên và môi trường, công an, thanh tra… nhằm nâng cao hiệu quả trong kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm, khắc phục tình trạng chồng chéo hoặc né tránh trách nhiệm.

Một nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra là khẩn trương rà soát, cắm mốc hành lang bảo vệ công trình thủy lợi. Đây được xác định là giải pháp nền tảng, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để quản lý, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời hạn chế phát sinh tranh chấp, lấn chiếm.

Tỉnh cũng chỉ đạo tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra theo hướng thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm; kiên quyết xử lý dứt điểm các trường hợp vi phạm kéo dài, tái phạm nhiều lần. Đối với những địa phương buông lỏng quản lý, để xảy ra vi phạm phức tạp, sẽ xem xét trách nhiệm của người đứng đầu theo quy định.

Về lâu dài, tỉnh Phú Thọ định hướng đẩy mạnh đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tại các khu dân cư, làng nghề, cơ sở chăn nuôi, qua đó kiểm soát nguồn thải, giảm áp lực ô nhiễm đối với hệ thống công trình thủy lợi.

Làm tốt công tác tuyên truyền theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận, nhằm nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo vệ công trình, bảo vệ nguồn nước, tuyên truyền với chế tài xử lý nghiêm minh, bảo đảm tính răn đe và hiệu quả thực thi.

Đồng thời, siết chặt quản lý đối với các đơn vị khai thác công trình thủy lợi, bảo đảm việc sử dụng đất, mặt nước đúng mục đích, đúng quy định; kiên quyết không để xảy ra tình trạng buông lỏng quản lý hoặc tiếp tay cho các hành vi vi phạm.

Với những giải pháp đồng bộ, quyết liệt, tỉnh Phú Thọ đang thể hiện rõ quyết tâm lập lại trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực thủy lợi, hướng tới bảo đảm an toàn công trình, phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội và đời sống dân sinh.

Có thể thấy, bài toán bảo vệ công trình thủy lợi không chỉ là câu chuyện riêng của ngành chức năng mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và mỗi người dân.

Khi những tồn tại đã được nhận diện rõ, điều quan trọng nhất lúc này là hành động, hành động quyết liệt, đồng bộ và đến cùng. Bởi hơn lúc nào hết, việc bảo vệ an toàn công trình thủy lợi cũng chính là bảo vệ sự phát triển bền vững và bình yên của đời sống dân sinh.