Siết chặt quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng để chặn hệ lụy lâu dài

Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế phát biểu tại hội nghị - Ảnh: VGP

Những con số ấn tượng sau "lệnh cấm"

Ngày 27/1, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị phổ biến Nghị định 371/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Phát biểu tại hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho biết, ngày 30/11/2024 là dấu mốc đặc biệt quan trọng khi Quốc hội thống nhất thông qua Nghị quyết số 173, trong đó quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người từ năm 2025.

Ngay sau khi Nghị quyết được thông qua, đại diện tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam đã phát đi thông cáo chính thức, ghi nhận Việt Nam là quốc gia thứ 6 trong khu vực ASEAN cấm thuốc lá điện tử và là quốc gia thứ 5 cấm thuốc lá nung nóng.

Sau một năm triển khai Nghị quyết, các kết quả bước đầu cho thấy những tín hiệu rất tích cực. Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, trong đó có nhiều vụ chứa chất ma túy hoặc là hàng lậu, hàng giả không rõ nguồn gốc.

Tuy nhiên, sau khi lệnh cấm được ban hành, trong năm 2025 chỉ còn 5 vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy, bị xử lý.

Ở góc độ y tế, bà Thủy dẫn chứng, tại Bệnh viện Bạch Mai trước đây, mỗi tháng Trung tâm Chống độc tiếp nhận từ 5–6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Từ khi có lệnh cấm, số ca nhập viện giảm còn khoảng 1–2 ca mỗi tháng. Đây là tín hiệu rất đáng mừng.

Những con số này cho thấy, việc cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không chỉ có ý nghĩa pháp lý mà còn tạo tác động tích cực rõ rệt đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm này từng được quảng bá là "ít hại hơn" thuốc lá truyền thống nhưng thực tế tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Chủ trương cấm này cũng hoàn toàn phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó nhấn mạnh chuyển trọng tâm từ khám chữa bệnh sang phòng bệnh và kiểm soát các sản phẩm gây hại như rượu bia và thuốc lá.

Vẫn còn thách thức trong thực thi

Tuy nhiên, ở góc độ quản lý thị trường, ông Lê Đình Bình, Kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, các đối tượng ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi để qua mặt lực lượng chức năng. Nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, cá nhân bán hàng lưu động không bày bán công khai mà chỉ lén lút giao dịch khi có khách hỏi mua.

Trên không gian mạng, việc mua bán được tổ chức kín kẽ hơn thông qua các nhóm kín, sàng lọc người tham gia. Khi thỏa thuận chi tiết, các đối tượng chuyển sang nhắn tin riêng, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí dùng tiền ảo để giao dịch. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm, tài khoản nhanh chóng bị xóa.Những thủ đoạn này gây rất nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm. Ngoài ra, công tác giám định hàng hóa cũng mất nhiều thời gian, chi phí, trong khi kinh phí và trang thiết bị phục vụ cho công tác này vẫn còn hạn chế.

Các đối tượng ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi để qua mặt lực lượng chức năng.

Để thực thi hiệu quả "lệnh cấm" thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Từ góc độ quốc tế, đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng, để thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, giáo dục, tư vấn, thực thi và xử phạt nghiêm minh.

Theo đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành để ngăn chặn việc nhập lậu qua cửa khẩu, kiểm soát thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực cho việc phát hiện và gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên môi trường mạng.

Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc giám sát, phát hiện và ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận và sử dụng các sản phẩm này từ các nguồn bất hợp pháp.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Phan Công Hiếu, Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho biết, Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế hiện nay đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Cụ thể, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3 – 5 triệu đồng. Không chỉ người trực tiếp sử dụng, người chứa chấp – tức cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình – cũng bị phạt từ 5 – 10 triệu đồng.

Để bảo đảm tính răn đe và khả năng thực thi, thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng chức năng như UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.

Đáng chú ý, không chỉ xử phạt hành chính, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái phép với số lượng lớn còn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm. Người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm, tùy theo tính chất, mức độ hành vi.

Các quy định này được đánh giá là bước tiến quan trọng, góp phần nâng cao tính răn đe trong phòng, chống tác hại của thuốc lá thế hệ mới.

Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để hướng dẫn nhận diện sản phẩm, hỗ trợ lực lượng thực thi và hoàn thiện chính sách, bao gồm việc xem xét bổ sung các sản phẩm thuốc lá mới như shisha, sản phẩm ngậm, sản phẩm hít…để đưa vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi.

Mục tiêu xuyên suốt là loại bỏ các sản phẩm gây hại, gây nghiện khỏi đời sống xã hội, bảo vệ sức khỏe nhân dân, nâng cao tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân Việt Nam.

Tại hội nghị, nhiều chuyên gia cũng kiến nghị việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Quảng cáo, đồng thời xem xét tăng mức xử phạt hành chính và mở rộng xử lý hình sự đối với các hành vi buôn bán hàng cấm nhằm nâng cao tính răn đe, bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.