Sửa Luật An toàn thực phẩm: Chuyển từ tiền kiểm sang quản lý theo chuỗi, lấy phòng ngừa làm trọng tâm

Ảnh minh họa

Theo thông tin cập nhật từ Bộ Y tế, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đã làm rõ những định hướng lớn của dự thảo luật, nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Sau hơn 15 năm thực thi, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý nhà nước, góp phần nâng cao nhận thức xã hội, kiểm soát chất lượng thực phẩm và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của nền kinh tế, thương mại điện tử, chuỗi cung ứng toàn cầu cùng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng cuộc sống đã đặt ra nhiều vấn đề mới mà các quy định hiện hành chưa theo kịp. Việc sửa đổi luật vì thế không chỉ nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý mà còn thể hiện bước chuyển trong tư duy quản trị, hướng tới xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiện đại, chủ động và lấy người dân làm trung tâm.

Ở góc độ xã hội, an toàn thực phẩm không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn phản ánh trình độ văn minh của một quốc gia. Một nền sản xuất bền vững đòi hỏi người sản xuất đặt đạo đức nghề nghiệp lên trên lợi nhuận, doanh nghiệp kinh doanh coi bảo vệ sức khỏe cộng đồng là trách nhiệm, cơ quan quản lý thực thi công vụ minh bạch, hiệu quả, còn người tiêu dùng chủ động lựa chọn thực phẩm an toàn và tham gia giám sát các hành vi vi phạm. Do đó, sửa đổi Luật An toàn thực phẩm không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn góp phần hình thành văn hóa ứng xử có trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi từ sản xuất, chế biến, lưu thông đến tiêu dùng.

Nhấn mạnh vai trò của phòng bệnh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng khẳng định: “Nếu không vệ sinh an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không thể đủ, đào tạo bao nhiêu bác sĩ cũng không thể giải quyết được”. Thông điệp này cho thấy bảo vệ sức khỏe nhân dân phải bắt đầu từ chất lượng thực phẩm hằng ngày, lấy phòng ngừa làm trọng tâm thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả.

Tinh thần đó được thể hiện rõ trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) với việc chuyển mạnh từ quản lý theo từng công đoạn sang quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm. Đây không đơn thuần là thay đổi phương thức quản lý mà còn xác lập trách nhiệm xuyên suốt của tất cả các chủ thể tham gia chuỗi giá trị, từ người nông dân, cơ sở sản xuất, doanh nghiệp chế biến, đơn vị phân phối đến các sàn thương mại điện tử. Khi trách nhiệm được gắn với từng mắt xích, chất lượng sản phẩm sẽ được kiểm soát tốt hơn, đồng thời tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Một điểm đổi mới quan trọng khác là chuyển từ cơ chế tiền kiểm nặng về thủ tục hành chính sang tăng cường hậu kiểm dựa trên đánh giá nguy cơ, quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ số. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại trên thế giới, buộc doanh nghiệp không chỉ đáp ứng điều kiện để được cấp phép mà còn phải duy trì chất lượng trong suốt quá trình sản xuất, lưu thông và kinh doanh. Khi đó, tuân thủ pháp luật không còn là yêu cầu mang tính hình thức mà trở thành nền tảng xây dựng uy tín, thương hiệu và sức cạnh tranh lâu dài.

Chuyển đổi số cũng được xác định là một trụ cột trong quản lý an toàn thực phẩm. Việc xây dựng hệ thống thông tin an toàn thực phẩm quốc gia, áp dụng mã QR, mã số, mã vạch và truy xuất nguồn gốc điện tử sẽ nâng cao tính minh bạch của thị trường. Người tiêu dùng có thêm công cụ để kiểm chứng thông tin sản phẩm, trong khi cơ quan quản lý có điều kiện tăng cường giám sát, cảnh báo và xử lý vi phạm kịp thời. Đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam.

Dự thảo luật đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000 và các tiêu chuẩn quốc tế khác. Đây không chỉ là yêu cầu của quá trình hội nhập mà còn góp phần hình thành văn hóa kinh doanh hiện đại, trong đó chất lượng, minh bạch, trách nhiệm xã hội và uy tín trở thành những giá trị cốt lõi. Một nền kinh tế bền vững chỉ có thể phát triển khi doanh nghiệp tuân thủ pháp luật được khuyến khích, bảo vệ, còn các hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm chất lượng bị xử lý nghiêm minh.

Đáng chú ý, dự thảo luật mở rộng vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng, cơ quan truyền thông và người tiêu dùng trong hoạt động giám sát, phản ánh, tuyên truyền và phổ biến kiến thức về an toàn thực phẩm. Đây là bước chuyển từ mô hình quản lý đơn thuần của cơ quan nhà nước sang cơ chế quản trị có sự tham gia của toàn xã hội. Khi người dân chủ động lựa chọn thực phẩm an toàn, tích cực phản ánh vi phạm và đồng hành cùng cơ quan chức năng, văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm sẽ từng bước được hình thành.

Đối với thức ăn đường phố và suất ăn tập thể những lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của hàng triệu người dân mỗi ngày dự thảo luật không chỉ siết chặt các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm mà còn yêu cầu lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, cập nhật kiến thức chuyên môn cho người kinh doanh và tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong công tác quản lý. Những quy định này hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh dịch vụ ăn uống văn minh, chuyên nghiệp, nơi lợi ích kinh tế luôn gắn với trách nhiệm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Có thể thấy, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) không chỉ là sự điều chỉnh về mặt pháp luật mà còn góp phần định hình những chuẩn mực văn hóa mới trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm. Đó là văn hóa trách nhiệm của người sản xuất, văn hóa minh bạch của doanh nghiệp, văn hóa quản trị hiện đại của cơ quan quản lý, văn hóa giám sát của cộng đồng và văn hóa tiêu dùng thông thái của mỗi người dân.

Một quốc gia phát triển không chỉ được đánh giá bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế hay quy mô đầu tư mà còn bằng khả năng bảo vệ sức khỏe nhân dân và xây dựng niềm tin xã hội. Khi mỗi bữa ăn được bảo đảm an toàn, mỗi doanh nghiệp coi chất lượng là danh dự, mỗi cơ quan quản lý lấy hiệu quả phục vụ người dân làm mục tiêu và mỗi người tiêu dùng trở thành một chủ thể giám sát có trách nhiệm, an toàn thực phẩm sẽ vượt ra khỏi khuôn khổ của một quy định pháp luật để trở thành một giá trị văn hóa bền vững, góp phần xây dựng xã hội văn minh, nhân văn và phát triển lâu dài.