Tây Nguyên nỗ lực đối phó với khó khăn trong mùa hạn hán

Trong tình hình hạn hán kéo dài và cao điểm mùa khô, hàng ngàn hộ nông dân ở Tây Nguyên đang đối mặt với thách thức lớn khi phải nỗ lực chăm sóc cây trồng trong điều kiện thiếu nước. Cảnh tượng của những người nông dân chắt chiu từng giọt nước để cứu cây trở nên phổ biến. Các biện pháp như khoan giếng, đào ao, chặn suối và khoét lòng hồ đều được bà con áp dụng, hy vọng tìm được nguồn nước để tưới cây.

Tìm kiếm nước dưới lòng hồ

Trong nhiều ngày qua, từ sáng sớm anh Nguyễn Thanh Vũ ở thôn Tây Hồ, xã Bàu Cạn, huyện Chư Prông, Gia Lai, đã dành thời gian ra khu vực hồ Tây Hồ để nổ máy tưới nước cho vườn chanh dây rộng bảy hecta. Tuy nhiên, khi mặt trời mới lên và chỉ mới đến khoảng một cây sào, anh đã phải dừng máy vì không còn nước để tưới.

Anh Nguyễn Thanh Vũ bơm nước tưới cây từ hồ Tây Hồ (xã Bàu Cạn, huyện Chư Prông, Gia Lai)

Theo anh Vũ, cách đây hơn bốn tháng, hồ nước Tây Hồ với diện tích gần 20 hecta giống như một biển nước bao la, nhưng hiện đã trở thành một lòng hồ trống không. Ngay giữa lòng hồ, có một rãnh sâu hơn ba mét, dài cả trăm mét, nhưng hiện cũng không còn nước.

Để cứu vườn cây, anh dự định thuê xe múc để tiếp tục khoan sâu vào lòng hồ để lấy nước. Anh cũng đang tính toán phương án khoan giếng để lấy nước với chi phí ước tính hơn 100 triệu đồng.

Ngay giữa lòng hồ Tây Hồ (xã Bàu Cạn), người dân khoét mương, đào rãnh tìm nước mùa khô.

Cách đó khoảng hơn 5 km, hồ Bàu Nai ở thôn Ia Mua, xã Bàu Cạn, cũng rộng hơn 12 hecta và cũng đã cạn trơ đáy. Ngay giữa lòng hồ, người dân đang tập trung sử dụng máy đào để khoan sâu vào lòng hồ để lấy nước. Nhiều máy hút nước cũng đã không hoạt động trong nhiều ngày, dây ống nằm phơi nắng.

Anh Hồ Minh Tân, đang ngán ngẩm, chia sẻ: "Nước hồ đã cạn suốt khoảng 20 ngày nay. Lo sợ cho hơn một hecta cà phê của mình chết khô, tôi đã phải huy động máy móc đào sâu vào lòng hồ hy vọng tìm được ít nước tưới. Để tăng cơ hội lấy nước, tôi còn cho khoan thêm mấy mũi vào lòng hồ. Nếu tình hình này kéo dài và không có mưa, chỉ còn cách nhìn cây chết khát".

Trước đó, từ tháng 2 năm 2024, hơn 40 hộ dân tại vực cánh đồng Chư Bon, thôn Đoàn Kết, xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện đã đệ đơn cầu cứu, yêu cầu hỗ trợ cấp bách cho hơn 260 hecta đất trồng lúa, khoai, ngô mà không có nước tưới. Tuy nhiên, do bị ràng buộc bởi các quy định về đấu thầu, trạm bơm nước trị giá hơn 1,2 tỷ đồng đã không thể triển khai, buộc người dân phải tự cứu "bằng cách xa lấy gần", tìm cách cứu những nơi có thể cứu.

Theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Gia Lai, đơn vị quản lý 16 hồ chứa, hiện có 12 hồ chứa dung tích nước chỉ đạt từ 12% đến 48%, và trong số 18 đập dâng, có 13 đập có mực nước trước cống dao động từ 0,28 đến 1,6 mét, trong khi 5 đập còn lại (đập An Phú, đập Ia Vê, đập Plei Wâu, đập An Mỹ, và đập Ia Lâu) đều đang ở mức nước bằng 0.

Nắng nóng kéo dài khiến nhiều lòng hồ ở Gia Lai cạn trơ đáy.

Dự báo nắng nóng gay gắt kéo dài

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chi cục Trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Gia Lai, cho biết tính đến ngày 3-4, tỉnh đã ghi nhận thiệt hại do hạn hán lên đến 5,2 tỷ đồng. Trong lĩnh vực nông nghiệp, diện tích thiệt hại toàn bộ vượt quá 70% đạt 83,2 ha, trong đó có hơn 81 ha ở mức thiệt hại từ 50-70%.

Các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bao gồm huyện Phú Thiện với thiệt hại khoảng 88,37 ha, ước tính giá trị thiệt hại gần 4,8 tỷ đồng; huyện Mang Yang với 27 ha và thiệt hại 317 triệu đồng; huyện Chư Păh với 62,54 ha, huyện Kbang với 54 ha...

Người dân bất lực nhìn hồ Bàu Nai cạn khô

Ông Bùi Trọng Thành, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Phú Thiện, lý giải rằng năm nay nhiều khu vực trên địa bàn bị thiệt hại nặng là do hạn hán xảy ra cục bộ và không kết nối với hệ thống thủy lợi. Để ứng phó, huyện đã khuyến nghị người dân tận dụng nguồn nước và chuyển đổi cây trồng phù hợp với tình hình.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Hợp, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Chư Sê, bày tỏ lo lắng với tình hình nắng nóng và hạn hán kéo dài. Ông nói: "Huyện có hơn 15.000 cây cà phê, hồ tiêu và cây ăn quả. Do đó, nhu cầu về nước tưới rất lớn. Nếu tình trạng nắng nóng và hạn hán tiếp tục, nguy cơ cây trồng bị tổn thất sẽ rất lớn".

Ông Hợp cũng chia sẻ rằng nhờ có kinh nghiệm tích luỹ từ nhiều năm trước, vụ lúa đông xuân trên địa bàn huyện đã thu hoạch xong và không gặp phải thiệt hại đáng kể.

Nông dân lo lắng, nắng nóng hạn hán, không có nước khiến cây trồng chết khát.

Từ đầu mùa khô, UBND tỉnh Gia Lai đã phát đi công văn yêu cầu Chủ tịch UBND các huyện, thị xã, thành phố tiếp tục thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng, chống hạn hán và thiếu nước. Cụ thể, họ được yêu cầu chủ động tổ chức việc nạo vét kênh mương, các cửa vào cống lấy nước, trạm bơm tưới, ao, giếng, cũng như khơi thông dòng chảy.

Ông Nguyễn Văn Huấn, Trưởng Phòng dự báo tại Đài Khí tượng thủy văn khu vực Tây Nguyên, đã chia sẻ thông tin về ảnh hưởng của hiện tượng El Nino. Ông cho biết rằng nền nhiệt độ trong khu vực mùa khô năm nay tăng cao hơn so với trung bình các năm và cao hơn cả năm 2022-2023.

"Vì vậy, dự báo mùa khô sẽ kéo dài, mùa mưa sẽ đến muộn hơn và có khả năng diễn biến cực đoan hơn với mưa đá, mưa kèm dông lốc tố, và sét. Từ nay đến cuối tháng 4 năm 2024, khu vực có thể phải đối mặt với nhiều đợt nắng nóng gay gắt thêm. Tình hình nắng khô và hạn hán sẽ trở nên khốc liệt hơn so với nhiều năm trước", ông Huấn nhấn mạnh.

Ông Huấn cũng dự báo rằng mùa mưa năm nay ở Tây Nguyên có thể đến trễ khoảng 15-20 ngày so với các năm trước. Trong mùa mưa, vẫn có nguy cơ cao về thiếu nước do có thể xảy ra mưa gián đoạn (trong tháng 6-7), và tình trạng khô hạn vẫn có thể xảy ra.