Ươm mầm xanh nơi biên cương, dựng "lũy thép lòng dân" vững chắc

Đại úy Bế Ích Toàn - Chính trị viên phó, Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh trao tiền hỗ trợ hằng tháng cho các cháu trong chương trình "Nâng bước em tới trường - Con nuôi Đồn Biên phòng".

Trải qua một thập kỷ kể từ ngày Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng phát động Kế hoạch số 204/KH-BTL, Chương trình “Nâng bước em tới trường” gắn liền với mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng” đã vượt qua tầm vóc của một hoạt động thiện nguyện thông thường. Bằng tình yêu thương bao la và trách nhiệm chính trị sâu sắc, cán bộ, chiến sĩ toàn lực lượng đã bám bản, lội suối, trực tiếp thay đổi số phận của hàng vạn trẻ em nghèo, từ đó xây dựng vững chắc thế trận lòng dân và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ từ sớm, từ xa.

Khơi nguồn từ "Mệnh lệnh của trái tim" và tầm nhìn chiến lược

Nhìn lại cột mốc năm 2016, khu vực biên giới, hải đảo của nước ta vẫn phải đối mặt với vô vàn thách thức. Địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, kinh tế - xã hội chậm phát triển cùng tỷ lệ hộ nghèo cao đã trở thành rào cản lớn đối với con chữ của trẻ em vùng cao. Nhiều em nhỏ dù thông minh, hiếu học nhưng trước cảnh ngộ gia đình ngặt nghèo, mồ côi không nơi nương tựa, đã buộc phải gác lại giấc mơ học đường. Sự đứt gãy về giáo dục ấy không chỉ tước đi tương lai của các em mà còn đặt ra thách thức lớn đối với chất lượng nguồn nhân lực và sự ổn định lâu dài của vùng biên thùy.

Đứng trước thực trạng nhức nhối đó, ngày 18/01/2016, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng (BĐBP) đã ban hành Kế hoạch số 204/KH-BTL, chính thức phát động chương trình “Nâng bước em tới trường”. Với phương châm sâu sắc: “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt”, chương trình ra đời mang theo tinh thần “Trao con chữ, truyền hy vọng”. Đây được xem như một mệnh lệnh từ trái tim của người lính quân hàm xanh, thể hiện quyết tâm chung tay cùng cấp ủy, chính quyền địa phương chăm lo cho thế hệ tương lai của đất nước, phá vỡ vòng luẩn quẩn của đói nghèo và lạc hậu.

Như Thiếu tướng Văn Ngọc Quế — Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng từng trăn trở: Nếu không được hỗ trợ kịp thời, những em nhỏ có hoàn cảnh éo le tại biên giới sẽ phải đối diện với nhiều nguy cơ ảnh hưởng nặng nề cả về tinh thần lẫn thể chất. Sự thiếu hụt giáo dục, y tế và nguy cơ bị bóc lột, xâm hại sẽ kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội, nảy sinh các nguy cơ bất ổn về an ninh chính trị, tôn giáo, dân tộc. Do đó, việc nâng bước các em tới trường chính là gốc rễ để giảm nghèo bền vững và giữ vững biên cương.

Những con số biết nói và hành trình nâng tầm nhân văn

Một thập kỷ kiên trì bền bỉ, Chương trình đã gieo hạt và gặt hái những mùa màng dân trí vô giá. Từ những bước chân ban đầu tìm đến từng hộ gia đình chính sách, con em người có uy tín hay các dân tộc thiểu số rất ít người, đến nay, Chương trình đã đạt được quy mô rộng khắp với những thành tựu toàn diện và sâu sắc.

Theo số liệu thống kê, tính đến nay, toàn lực lượng BĐBP đã nhận đỡ đầu cho gần 30.000 lượt học sinh khu vực biên giới có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn với tổng kinh phí hỗ trợ lên tới gần 180 tỷ đồng. Trong số đó, có hơn 10.000 cháu là trẻ mồ côi không nơi nương tựa và đặc biệt có gần 200 cháu là học sinh nghèo thuộc hai nước bạn láng giềng Lào và Campuchia, góp phần thắt chặt tình hữu nghị quốc tế nơi biên giới.

Trung tướng Nguyễn Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Bộ đội Biên phòng.

Từ nguồn lực tinh thần và vật chất ấy, quả ngọt đã kết trái. Thành tích học tập, rèn luyện của các cháu được nâng lên rõ rệt qua từng năm với tỷ lệ học sinh khá, giỏi năm sau luôn cao hơn năm trước. Trong dòng chảy ấy, đã có 5 cháu xuất sắc đạt giải tại các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, 52 cháu đạt giải cấp tỉnh, 67 cháu đạt giải cấp huyện và 45 cháu đã tự tin bước qua cánh cửa các trường đại học, cao đẳng.

Không dừng lại ở việc hỗ trợ kinh phí 500.000 đồng/tháng cho mỗi em học tập đến hết lớp 12 tại gia đình, lực lượng BĐBP nhận thấy nhiều em nhỏ hoàn cảnh quá ngặt nghèo, mồ côi không ai nương tựa luôn đối mặt với nguy cơ bỏ học giữa chừng vì thiếu người bảo ban, quản lý. Chính vì vậy, vào tháng 7 năm 2019, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh BĐBP đã chủ động nâng tầm chương trình bằng mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng”. Bước đi mang tính đột phá này đã đưa các em về trực tiếp sinh hoạt, học tập tại đơn vị dưới sự chăm sóc, dạy dỗ của những "người cha quân hàm xanh". Đến nay, đã có 138 đồn Biên phòng thuộc 30 tỉnh, thành phố nhận nuôi dưỡng trực tiếp 1.801 lượt cháu (trong đó có 41 cháu mồ côi cả cha lẫn mẹ, 180 cháu mồ côi cha hoặc mẹ, 5 cháu là con liệt sĩ và 3 cháu bị tật nguyền).

Khi những "Ông bố quân hàm xanh" nuôi dạy con bằng thư và điện thoại

Việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục một đứa trẻ trong điều kiện bình thường đã khó, đối với cán bộ, chiến sĩ biên phòng – những người vốn quen với súng đạn, thao trường và nhiệm vụ bảo vệ biên giới vất vả, nặng nề – áp lực lại càng nhân lên gấp bội. Phần lớn cán bộ chiến sĩ đều công tác xa gia đình, việc nuôi dạy con ruột ở quê nhà đều phải cậy nhờ hoàn toàn vào người vợ, nên thực tế họ rất thiếu kinh nghiệm trong việc chăm sóc và nắm bắt tâm lý trẻ nhỏ. Người ta vẫn thường ví von các anh là “những ông bố nuôi dạy con bằng thư và điện thoại”.

Thế nhưng, bằng tình yêu thương vô bờ bến và trách nhiệm của người lính, các chiến sĩ đã nhanh chóng học cách làm cha. Tại các đồn Biên phòng, các cháu được bố trí nơi ăn nghỉ ấm cúng, có góc học tập riêng biệt với đầy đủ trang thiết bị, sách vở và phương tiện sinh hoạt cần thiết. Từng bữa ăn, giấc ngủ, từng bài toán khó đều có bàn tay chỉ bảo, kèm cặp của các chú bộ đội. Thấu hiểu áp lực của các đơn vị tuyến đầu, những đơn vị không trực tiếp nhận nuôi cũng đã tự nguyện đóng góp kinh phí ủng hộ với tổng số tiền gần 2 tỷ đồng để cùng chung tay lo cho các cháu. Sự ân cần, sẻ chia ấy đã giúp các em vượt qua mặc cảm mồ côi, nỗ lực vươn lên thành con ngoan trò giỏi, trở thành lớp người kế cận vững vàng để sau này tham gia giữ gìn chủ quyền đất nước.

Sức mạnh cộng hưởng và tầm nhìn chiến lược lâu dài

Một điểm nhấn đặc biệt tạo nên tính bền vững của chương trình là sự gắn kết chặt chẽ với các phong trào, mô hình sinh kế phát triển kinh tế - xã hội đang được triển khai ở khu vực biên giới. Hiểu rõ rằng nâng bước các em tới trường phải đi đôi với ổn định cuộc sống gia đình, các đơn vị BĐBP đã tích cực triển khai các hình thức hỗ trợ đồng bộ: tổ chức bếp ăn tình thương hỗ trợ ăn sáng, ăn trưa cho học sinh bán trú; huy động sách vở, xe đạp; cử cán bộ tăng gia sản xuất ngay tại trường để cải thiện dinh dưỡng bữa ăn. Đồng thời lồng ghép phối hợp cùng các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm tạo sinh kế bền vững cho hộ gia đình.

Đặc biệt, giá trị nhân văn và chiến lược của mô hình này đã được lan tỏa, nâng tầm khi Bộ Tư lệnh BĐBP được giao chủ trì, phối hợp triển khai Dự án “Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nâng bước em tới trường” giai đoạn 2021 - 2025 trên phạm vi toàn quốc. Sự phối hợp hiệu quả, trách nhiệm của các cơ quan chức năng, đặc biệt là Cục Tài chính (Bộ Quốc phòng) đã đưa dự án phát triển mạnh mẽ. Mỗi năm, dự án đã nâng bước cho gần 6.000 cháu trên cả nước. Kết quả đạt được rất đỗi tự hào khi 100% học sinh thụ hưởng đều được lên lớp, trong đó có gần 3.000 em đạt danh hiệu học sinh xuất sắc, học sinh giỏi và hơn 2.300 em đạt học sinh khá.

Viết tiếp hành trình nhân văn, vững vàng định hướng tương lai

Mười năm nhìn lại, Chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi Đồn Biên phòng” chính là minh chứng sống động cho bản chất tốt đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Quân đội đối với đồng bào các dân tộc thiểu số.

Để duy trì và phát huy hiệu quả của chương trình trong giai đoạn tiếp theo, lực lượng BĐBP đã xác định 3 giải pháp trọng tâm:

Làm tốt công tác tuyên truyền và tạo nguồn cán bộ: Thắt chặt mối liên hệ ba bên “Gia đình - Nhà trường - Biên phòng” để định hướng nghề nghiệp cho các cháu. Chủ động tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương có kế hoạch lựa chọn, bồi dưỡng và đào tạo những em có thành tích tốt nhằm xây dựng nguồn cán bộ cốt cận cho chính các bản làng vùng biên.

Sâu sát đồng hành và bám nắm tình hình: Duy trì thường xuyên việc trao đổi thông tin với nhà trường nơi các cháu theo học để kịp thời động viên, khuyến khích những cháu đạt thành tích tiêu biểu hoặc có hành động đẹp trong cuộc sống.

Chỉnh trang cơ sở vật chất và tăng cường nguồn lực: Các đồn Biên phòng tiếp tục nâng cao chất lượng chỗ ăn ở, sinh hoạt chu đáo, trang bị đầy đủ phương tiện học tập cho các cháu; phân công cán bộ trực tiếp kèm cặp, đồng thời tích cực phối hợp với các nhà hảo tâm để cùng chung sức nâng bước các em trên khắp mọi miền biên cương.

Những tiếng cười rộn rã của các em nhỏ trên đường đến lớp hôm nay, những tấm bằng đại học, những người con nuôi trưởng thành quay lại phục vụ quê hương chính là những viên gạch vàng xây dựng nên "Lũy thép lòng dân" vững chãi nơi biên thùy. Hành trình nhân văn ấy sẽ không bao giờ có điểm dừng, bởi mỗi mầm xanh được ươm mầm vững chãi ngày hôm nay chính là một cột mốc sống khẳng định chủ quyền độc lập, trường tồn của Tổ quốc ngày mai./.