Các giải pháp giảm ô nhiễm đô thị

(SK&MT) - Thành phố Mexico City, thủ đô của Mexico vừa có một bước đi quyết liệt nhằm cải thiện chất lượng không khí: cấm tạm thời xe cộ đi vào thành phố tại từng thời điểm. Theo quy định có hiệu lực từ 5/4 đến 30/6, xe hơi không được vào thành phố mỗi tuần một ngày, và mỗi tháng một thứ Bảy. Các xe hơi chạy đa nhiên liệu (hybrid) và xe hơi điện được miễn áp dụng, bên cạnh xe của chính quyền, giao thông công cộng và xe buýt phục vụ các trường học.

Mexico giảm lưu thông xe cộ để đối phó ô nhiễm

Chỉ số AQI (Air Quality Index) là một chỉ số báo cáo chất lượng không khí hàng ngày. Nó cho bạn biết không khí quanh bạn là sạch hay ô nhiễm và những ảnh hưởng liên quan tới sức khỏe của bạn. Chỉ số AQI tập trung vào sự ảnh hưởng sức khỏe bạn có thể gặp trong vòng vài giờ hoặc vài ngày sau khi hít thở không khí ô nhiễm. EPA tính toán chỉ số AQI với năm thông số ô nhiễm không khí chủ yếu là: Ozon mặt đất; Ô nhiễm phân tử (còn gọi là hạt lơ lửng); Carbon monoxide (CO); Sulfur dioxide (SO2) và Nitrogen dioxide (NO2). Đối với mỗi chất gây ô nhiễm, EPA đã thiết lập các tiêu chuẩn chất lượng không khí quốc gia để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Chỉ số AQI dưới 50 là tốt, từ 50 đến 100 là trung bình, từ 101 đến 200 là kém, từ 201 đến 300 là xấu và trên 300 là nguy hại.

Mexico City nằm trên cao nguyên bị bao vây bởi một vành đai nhiều ngọn núi lửa. Vị trí địa lý đặc biệt làm bầu không khí ô nhiễm không thể thoát ra, khiến chất lượng không khí luôn là mối lo lắng cho 23 triệu cư dân thành phố.

Giải pháp mới của Mexico City không phải là điều gì mới đối với Mexico, nơi đã áp dụng các hình thức khác nhau từ gần 30 năm nay. Thế nhưng lệnh cấm ở Mexico City không chỉ nhằm nâng cao nhận thức của mọi người, mà còn nhằm cải thiện thực sự tình trạng ô nhiễm nơi đây.

Hồi tháng Ba, thành phố chìm trong bầu không khí nâu đục khi mức ô nhiễm, theo chỉ số đo của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ, đã vượt ngưỡng 200 điểm, khiến giới chức phải ra cảnh báo đầu tiên kể từ 11 năm qua. Thành phố đã ra lệnh cho chừng 1,1 triệu trong tổng số 4,7 triệu xe hơi, gần phân nửa trong số này là ở trung tâm thành phố, ngưng chạy trên phố, và cung cấp dịch vụ xe buýt, dịch vụ xe điện ngầm miễn phí cho mọi người.

Mexico City cũng không phải là trung tâm đô thị đầu tiên trên thế giới áp dụng những thời gian không chạy xe hơi.

Thủ đô Paris của Pháp, thành phố cũng bị ô nhiễm không khí, đã thử nghiệm một ngày không xe hơi hôm 27/9/2015, theo sau chương trình “Các chủ nhật không xe hơi” được nhiều người hưởng ứng của Brussels.

Ấn Độ, nơi người dân tại các thành phố đang phải hít thở một trong những thứ không khí tệ nhất thế giới, đã thử áp dụng một số giải pháp. Chẳng hạn như hồi 1998, nước này đã ra quyết định chuyển việc sử dụng 1.600 chiếc xe buýt xả nhiều khói và 25.000 xe lam dùng diesel sang dùng khí đốt tự nhiên, sạch hơn. Hồi năm ngoái 2015, giới chức Delhi công bố một chương trình cho phép các xe có biển số chẵn hoặc lẻ chỉ được hoạt động vào những ngày nhất định trong tuần, sau khi cấm xe chạy diesel đã trên 10 năm tuổi. Hồi đầu năm nay, trong nỗ lực nhằm giảm bớt nạn kẹt xe (và qua đó giúp giảm bớt tình trạng ô nhiễm môi trường) bằng việc không khuyến khích sở hữu xe hơi, chính phủ Ấn Độ áp thuế 4% đối với các trường hợp mua xe mới.

Thành phố Bắc Kinh, thủ đô của Trung Quốc, khét tiếng ô nhiễm khói bụi cũng cố gắng giảm nạn kẹt xe nhằm cải thiện không khí. Thành phố ra quy định chạy xe vào những ngày nhất định trong tuần trước khi diễn ra Thế vận hội 2008 và trước khi tổ chức cuộc diễu binh kỷ niệm kết thúc Chiến tranh Thế giới lần thứ hai. Cả hai lần đều đem lại những kết quả đầy kịch tính nhưng ngắn hạn. Bầu trời thành phố hôm diễu binh được đặt tên là "màu xanh duyệt binh". Ngay hôm sau, khi lệnh cấm vừa kết thúc, xe cộ túa ra trở lại và bầu trời lại xám xịt như nó vẫn từng thế.

Quy định nhằm hạn chế nạn kẹt xe được đưa ra ở London hồi 2003. Mức thu phí giao thông nội đô hiện nay là 11,5 bảng Anh, tăng nhiều so với mức 5 bảng hồi mới đầu, đã đem về cho thành phố hàng tỷ bảng doanh thu. Một phần lớn từ khoản thu trên đã được đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng và cải thiện cơ sở hạ tầng thành phố. Chương trình này cũng giúp London kiểm soát hiệu quả chất lượng không khí. Trong vòng một năm kể từ áp dụng, Sở Giao thông London nói rằng chất nitrous oxide, carbon dioxide và các hạt vật chất li ti trong không khí đã giảm hơn 13%.

Thủ đô Tokyo của Nhật Bản, nơi có hàng chục triệu xe cộ qua lại. Ngoài những đại lộ, xa lộ vượt và những đường vòng ngoại vi, phần lớn các khu dân cư là “những ốc đảo bình yên”, tại đây xe đạp là phương tiện được ưu ái nhất. Các biện pháp bắt buộc như: Xây dựng nhà để xe, thu giá cao ở các bãi để xe cũng như tiền phạt kịp thời, tăng cường các phương tiện vận chuyển công cộng… đã góp phần quản lý tốt thành phố khổng lồ này của Nhật Bản. Ngoài ra, các xe taxi, xe bus và xe cảnh sát ở đây còn phải sử dụng nhiên liệu “gaz dầu hỏa hóa lỏng”.

Nước Mỹ có giải pháp dùng chung xe. Theo cách này, những người cùng sống ở một phố hay cùng làm việc một cơ quan sẽ tập hợp lại để đi chung xe. Biện pháp này có lợi là tiết kiệm nhiên liệu và giảm tắc nghẽn giao thông, không cần nhiều bãi đỗ xe trong thành phố. Biện pháp đi chung xe này càng được khuyến khích khi người ta xây dựng một xa lộ thu thuế cầu đường tự động đầu tiên ở cửa ngõ Los Angeles. Hệ thống này miễn phí cho tất cả những loại xe cộ chuyên chở từ ba người trở lên. Hệ thống này đã từng được áp dụng trước đó tại Singapore.

Tại Pháp,, nhà sinh thái học Noel Mamère đã yêu cầu làm một bãi để xe đạp trước tòa nhà Quốc hội Pháp và ra sức thuyết phục các đại biểu Quốc hội đi lại bằng phương tiện sạch sẽ và gọn nhẹ này. Từ đó, “Chương trình Mamère” ra đời và có 190 địa phương tham gia. Có nơi như Grenoble, người đi bộ và người đi xe đạp được dành quyền ưu tiên khi di chuyển ở trung tâm đô thị. Tại tòa thị chính Grenoble cũng đã mua gần 100 xe đạp để cấp miễn phí cho các cơ sở và đại biểu sở tại.

Tại Hy Lạp, từ cuối thế kỷ XX đã cấm các loại xe cộ đi vào các khu trung tâm có nhiều di tích lịch sử của thành phố Athènes. Dưới chân thành Acropol có khoảng vài hecta dành cho người đi bộ. Có lẽ đây là một nơi duy nhất ở châu Âu thực hiện được biện pháp mạnh mẽ đó.

Tình trạng ô nhiễm tại các đô thị trên phạm vi toàn thế giới đã và vẫn là những vấn đề làm đau đầu các chuyên gia về môi trường, các nhà kiến trúc xây dựng và chính quyền các thành phố. Việc tìm ra giải pháp hữu hiệu để giảm bớt khí thải gây ô nhiễm môi trường từ các phương tiện giao thông đã được nhiều nước thực hiện tuỳ theo điều kiện và hoàn cảnh của mỗi nơi với mục tiêu chung là không để môi trường xấu thêm nữa.

Linh Đức