Cần Thơ hướng tới đô thị thông minh, khẳng định vị thế trung tâm vùng sông nước Cửu Long

Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, đến năm 2050, khoảng 70% dân số thế giới sẽ sinh sống tại các đô thị, kéo theo áp lực lớn về môi trường, hạ tầng, tài nguyên và quản trị đô thị. Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, vì vậy yêu cầu đặt ra là phải lựa chọn mô hình phát triển đô thị linh hoạt, hiệu quả và bền vững hơn.

Cần Thơ hướng tới đô thị thông minh, khẳng định vị thế trung tâm vùng sông nước Cửu Long.

Ông Đỗ Lê Phúc Tâm, Viện Đô thị thông minh và Quản lý, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, thành phố thông minh không phải là cuộc chạy đua công nghệ, mà là mô hình ứng dụng công nghệ vừa đủ, đúng cách để giải quyết hiệu quả các vấn đề đô thị, hướng đến phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Theo ông Tâm, khái niệm thành phố thông minh bắt đầu phổ biến từ khoảng năm 2015, gắn với sự phát triển của công nghệ thông tin truyền thông. Cốt lõi của mô hình này là sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ và cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm. Về tiến trình phát triển, thành phố thông minh được chia thành bốn thế hệ, từ 1.0 tập trung vào hạ tầng công nghệ đến 4.0 với sự tích hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Hiện nay, khoảng 50-60% đô thị trên thế giới, trong đó có Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, vẫn đang ở giai đoạn 2.0, do chính quyền đóng vai trò dẫn dắt.

Chỉ ra những hạn chế hiện nay, ông Tâm cho rằng nhiều chiến lược thành phố thông minh còn nặng về công nghệ, thiếu nhất quán, thiếu cơ chế hợp tác đa bên và đặc biệt là thiếu sự tham gia thực chất của người dân. Vì vậy, cần xác định rõ bản sắc đô thị và các ưu tiên phát triển; xây dựng khung đo lường minh bạch; hình thành nền tảng hợp tác công, tư, cộng đồng; đồng thời triển khai giải pháp phù hợp với bối cảnh địa phương trên cơ sở tham chiếu các chuẩn mực toàn cầu. Thành phố thông minh chỉ thật sự thành công khi người dân được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách phát triển.

TS. Trần Hữu Hiệp, chuyên gia kinh tế cho rằng, xây dựng một thành phố đáng sống không thể chỉ dựa vào hạ tầng hiện đại hay các ứng dụng công nghệ. Yếu tố cốt lõi phải bắt đầu từ văn hóa và đời sống tinh thần. Một đô thị có thể rất tiện nghi, rất thông minh, nhưng nếu công nghệ tách rời bản sắc văn hóa thì thành phố ấy sẽ thiếu “linh hồn”.

Từ thực tiễn Cần Thơ, TS Trần Hữu Hiệp chỉ ra ba thách thức lớn, bản sắc văn hóa sông nước, chợ nổi, đờn ca tài tử đang chịu sức ép từ quá trình phát triển kinh tế; không gian văn hóa và đời sống tinh thần cho một đô thị trẻ còn hạn chế; và hệ sinh thái sáng tạo dựa trên văn hóa bản địa chưa hình thành vững chắc do thiếu liên kết giữa khoa học, doanh nghiệp, nghệ nhân và cộng đồng.

TS Hiệp đề xuất tích hợp văn hóa và đời sống tinh thần vào chiến lược đô thị thông minh thông qua việc xây dựng bộ chỉ số “thành phố đáng sống”; phát triển các không gian sáng tạo mang bản sắc Cần Thơ, kết hợp công nghệ số với hoạt động văn hóa nghệ thuật; đồng thời hình thành cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, cộng đồng và truyền thông.

Cần Thơ không chỉ trở thành đô thị thông minh, mà còn từng bước khẳng định vị thế một thành phố đáng sống của vùng sông nước Cửu Long.

Ở khía cạnh hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, PGS-TS Phan Đình Khôi, Trường Kinh tế Đại học Cần Thơ nhấn mạnh, vai trò then chốt của mối liên kết giữa chính sách, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Một hệ sinh thái hoàn chỉnh phải dựa trên khung chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo, năng lực nghiên cứu đào tạo của các cơ sở giáo dục và vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học, công nghệ.

Cần Thơ cần có chính sách đặc thù khuyến khích doanh nghiệp và cộng đồng tham gia hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong khuôn viên Đại học Cần Thơ.

Theo PGS-TS Khôi, Cần Thơ cần có chính sách đặc thù khuyến khích doanh nghiệp và cộng đồng tham gia hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong khuôn viên Đại học Cần Thơ; đồng thời hình thành các quỹ tài trợ nghiên cứu cho sinh viên, tạo động lực cho đổi mới sáng tạo trẻ và tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu với thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Bản sắc văn hóa sông nước, chợ nổi, đờn ca tài tử đang chịu sức ép từ quá trình phát triển kinh tế.

Đô thị thông minh và thành phố đáng sống đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, tầm nhìn chiến lược rõ ràng, hệ thống đo lường minh bạch và bản sắc đô thị đặc trưng. Khi công nghệ được nhìn nhận thấu đáo từ văn hóa bản địa, tri thức khoa học và nguồn lực xã hội, Cần Thơ không chỉ trở thành đô thị thông minh, mà còn từng bước khẳng định vị thế một thành phố đáng sống của vùng sông nước Cửu Long.