Chuyện kể bên mái chùa La Bang

Khi mái chùa trở thành di tích lịch sử

Phía sau chiến thắng La Bang không chỉ là câu chuyện về một trận đánh, đó còn là câu chuyện về sự mưu trí, đồng lòng của cán bộ, chiến sĩ với các vị sư và đồng bào Khmer; về cách giữ gìn ngôi chùa, bảo vệ niềm tin tín ngưỡng và khơi dậy sức mạnh đoàn kết trong cộng đồng. Gần tám thập kỷ đi qua, ký ức ấy vẫn hiện diện bên mái chùa, trong câu chuyện của những người hôm nay và trong nhịp sống đang đổi thay từng ngày trên quê hương Đôn Châu.

Sư cả Thạch Lon kể về di tích lịch sử cấp tỉnh Chùa Pla Pang.

Chùa Wat Sla Pang được thành lập năm 1856 (nay thuộc ấp La Bang Chùa, xã Đôn Châu, tỉnh Vĩnh Long), là ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer có lịch sử 170 năm. Nơi đây từ lâu là không gian sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của đồng bào Khmer và Nhân dân địa phương. Với người Đôn Châu, mái chùa còn gắn với một câu chuyện đặc biệt: trận đánh đồn La Bang tháng 12/1948, một chiến công tiêu biểu của quân và dân Nam bộ trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp.

Dẫn chúng tôi vào khu vực chánh điện, Sư cả Thạch Lon, trụ trì chùa La Bang, chậm rãi kể những câu chuyện mà ông được nghe lại từ các thế hệ trước. Trong ký ức của người dân địa phương, những ngày cuối năm 1948 là quãng thời gian đặc biệt. Quân Pháp chiếm chùa Sla Pang, sử dụng chánh điện làm nơi đóng quân, từ đó tổ chức các cuộc càn quét, đánh phá, gây nhiều đau thương cho đồng bào. Không chỉ đàn áp, quân Pháp còn tìm cách khoét sâu mâu thuẫn giữa đồng bào Kinh và Khmer. Trong hoàn cảnh ấy, việc tổ chức đánh đồn La Bang đặt ra yêu cầu không chỉ về quân sự mà còn phải bảo đảm an toàn cho nhà chùa, chư tăng, phật tử và giữ vững khối đoàn kết trong cộng đồng.

Ông Sáu Ná (Phạm Văn Ná), nguyên Phó Bí thư Huyện ủy Trà Cú, tỉnh Trà Vinh (cũ), là người nhiều năm tham gia khảo sát, xác minh tư liệu lịch sử ở địa phương, cho biết chính sự thận trọng, khéo léo của cán bộ cách mạng và sự đồng thuận của các vị sư, bà con phật tử đã tạo điều kiện để trận đánh diễn ra đúng kế hoạch. Trước giờ nổ súng, cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể cứu quốc cùng các vị sư ở những ngôi chùa lân cận vận động Sư cả chùa La Bang, chư tăng và phật tử di dời tượng Phật, chuyển hoạt động tu hành sang địa điểm mới. Ngôi chùa được dựng lại tại vị trí hiện nay, bảo đảm nơi sinh hoạt tín ngưỡng cho bà con. Còn khu vực cũ được sử dụng để thực hiện nhiệm vụ quân sự. Cách làm ấy cho thấy một nét đặc biệt của cuộc kháng chiến ở Nam bộ: sức mạnh không chỉ đến từ súng đạn mà còn từ sự đồng lòng, niềm tin và khả năng vận động quần chúng của cán bộ, chiến sĩ.

Sư cả Thạch Lon kể về di tích lịch sử cấp tỉnh Chùa Pla Pang.

Đêm 15/12/1948, những phát súng đầu tiên của Đại đội 993, Tiểu đoàn 331, Khu 8 vang lên, mở màn trận đánh đồn La Bang. Ba ngày sau, ngày 18/12, thực dân Pháp đưa một tiểu đoàn lính Lê Dương theo đường 35 từ Trà Vinh - Cầu Ngang đến ứng cứu. Khi lực lượng này tiến đến khu vực Bến Trại, Ngũ Lạc, chúng lọt vào trận địa phục kích của Tiểu đoàn 307. Quân ta nổ súng tiến công, tiêu diệt và bắt sống nhiều binh lính, thu nhiều vũ khí.

Chiến thắng La Bang từ đó trở thành một dấu son trong những năm đầu kháng chiến. Cùng với Tháp Mười, Mộc Hóa, tên gọi La Bang được nhắc đến trong câu hát: “Trận Tháp Mười, trận Mộc Hóa, vang tiếng đồn với trận La Bang”.

Và xây dựng cuộc sống bình yên

Tại ấp La Bang Chùa, bà Kim Thị So Phi, Trưởng Ban Nhân dân ấp, cho biết địa bàn có 427 hộ, đồng bào Khmer chiếm hơn 80%. Phần lớn người dân sống bằng nghề trồng lúa, nuôi thủy sản. Ấp có 16 gia đình thuộc diện chính sách người có công. Cuộc sống ổn định, tình hình an ninh được giữ vững, bà con ngày càng ý thức rõ hơn trách nhiệm xây dựng quê hương.

Chiến sĩ dân quân xã Đôn Châu nghe kể chuyện truyền thống đất Đôn Châu.

Nhìn những xóm ấp yên bình hôm nay, thật khó hình dung nơi đây từng là một địa bàn căng thẳng trong những năm đầu kháng chiến. Chính vì thế, ký ức lịch sử càng trở nên quý giá. Trung tá Đoàn Vũ Quang, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy quân sự xã Đôn Châu, cho biết công tác quân sự, quốc phòng địa phương luôn nhận được sự đồng thuận của bà con. Từ thực hiện Luật Nghĩa vụ quân sự, xây dựng lực lượng dân quân đến nắm tình hình địa bàn, mối quan hệ Quân - Dân được vun đắp bằng sự gần gũi, chân thành. Đặc biệt, cán bộ, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp là người Khmer công tác tại địa phương có điều kiện gần gũi, chia sẻ với bà con, qua đó giúp cơ quan quân sự nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và kịp thời phối hợp giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Ông Dương Văn Thanh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Đôn Châu, cho biết sau sáp nhập, địa bàn có 10 ngôi chùa, trong đó 7 chùa Khmer. Tình đoàn kết Kinh - Khmer vẫn là nền tảng quan trọng trong xây dựng quê hương. Theo ông Thanh, tinh thần ấy có cội nguồn từ truyền thống của vùng đất. Ngày trước, đồng bào Kinh, Khmer cùng nhau chống giặc, giữ làng; hôm nay, các dân tộc tiếp tục tương trợ, giúp nhau phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh trật tự và chăm lo an sinh xã hội.

Cùng với đó, địa phương phối hợp với Ban Chỉ huy quân sự xã, trường học, các đoàn thể tổ chức thăm hỏi gia đình chính sách, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Những câu chuyện về trận đánh La Bang không chỉ được kể lại để nhớ một chiến công, mà còn để các em hiểu hơn về giá trị của hòa bình, tình đoàn kết và trách nhiệm với quê hương.

Sau 170 năm hình thành, phát triển, chùa La Bang đã đi qua nhiều biến thiên của lịch sử. Từ trận đánh La Bang năm xưa đến cuộc sống hôm nay là một hành trình dài của vùng đất và con người Đôn Châu. Những dấu tích chiến tranh dần lùi vào quá khứ, nhưng giá trị của chiến thắng, của tinh thần đoàn kết Kinh - Khmer và sự gắn bó giữa đạo với đời vẫn được bồi đắp qua từng thế hệ.

Chiến sĩ dân quân xã Đôn Châu nghe kể chuyện truyền thống đất Đôn Châu.

Sư cả Thạch Lon, Trụ trì chùa cho biết: “Chùa La Bang vẫn là nơi bà con tìm về trong những ngày lễ, tết, những dịp sinh hoạt tín ngưỡng và cũng là không gian để các thế hệ gặp gỡ, trao truyền những câu chuyện về quê hương. Đời sống bà con trong vùng những năm qua ngày càng ổn định. Người dân chí thú làm ăn, tích cực phát triển sản xuất”. Với ông, bình yên hôm nay chính là điều đáng quý nhất mà các thế hệ sau sống trong hòa bình thụ hưởng.

Địa danh La Bang ngày nay đang vươn mình cùng diện mạo mới của quê hương, nhưng vẫn giữ được nét riêng của một vùng đất giàu truyền thống, nơi văn hóa tín ngưỡng, tình đoàn kết cộng đồng và khát vọng phát triển cùng song hành. Có lẽ đó cũng là cách đẹp nhất để lịch sử tiếp tục đi vào đời sống hiện tại và trở thành điểm tựa tinh thần để con người hôm nay gìn giữ những giá trị tốt đẹp, chung sức dựng xây quê hương và trao lại niềm tự hào ấy cho mai sau.