“Đánh thức” trò chơi dân gian, giữ gìn hồn cốt văn hóa các dân tộc Điện Biên

Bức tranh đa sắc màu dân tộc đã tạo nên cho Điện Biên một kho tàng trò chơi dân gian phong phú, giàu bản sắc. Mỗi dân tộc có những trò chơi riêng, gắn với điều kiện sống, tập quán lao động và đời sống tinh thần của cộng đồng. Người Thái có ném còn, tó má lẹ; người Mông với tù lu, ném pao, đẩy gậy; các dân tộc Dao, Tày, Kháng, Si La… lưu giữ những trò chơi như kéo co, bắn nỏ, đi cà kheo. Mỗi trò chơi không chỉ mang tính giải trí mà còn là câu chuyện văn hóa được kể bằng vận động, nhịp điệu và tinh thần gắn kết cộng đồng.

Người dân, du khách tham gia trò chơi ném pao trong Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Tìa Dình. Nguồn: baodienbienphu.vn

Người Mông – dân tộc chiếm tỷ lệ đông tại Điện Biên – sở hữu đời sống văn hóa phong phú, trong đó nổi bật là trò chơi tù lu và bắn nỏ. Đây không chỉ là trò vui ngày hội mà còn phản ánh sinh động đời sống lao động, tinh thần thượng võ và ý chí bền bỉ của đồng bào. Nếu tù lu đòi hỏi sức mạnh, sự dẻo dai và khả năng điều khiển lực tay, thì bắn nỏ yêu cầu sự khéo léo, tập trung cao độ và độ chính xác. Qua nhiều thế hệ, những trò chơi này đã góp phần rèn luyện thể chất, ý chí và tạo không gian giao lưu, gắn kết cộng đồng trong các dịp lễ, tết, hội xuân.

Được sự quan tâm của chính quyền và ngành văn hóa, trò chơi dân gian được khôi phục, đưa vào các lễ hội truyền thống, tạo niềm phấn khởi trong nhân dân. Việc phục dựng không chỉ giúp người cao tuổi truyền dạy kỹ năng, luật chơi cho lớp trẻ, mà còn khơi dậy niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc.Cùng với người Mông, đồng bào Thái ở Điện Biên cũng chủ động “đánh thức” trò chơi dân gian trong các lễ hội, tết bản, ngày hội đại đoàn kết. Các trò chơi như ném còn, tó má lẹ, kéo co, đi cà kheo được tổ chức thường xuyên, thu hút đông đảo người dân tham gia. Trong đó, ném còn – trò chơi lâu đời của người Thái – mang ý nghĩa cầu mùa, cầu phúc, giao duyên và gắn kết cộng đồng, thể hiện ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Không chỉ người Mông, người Thái, nhiều dân tộc khác tại Điện Biên cũng coi trò chơi dân gian là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa. Dân tộc Lào, cư trú chủ yếu tại các xã Núa Ngam, Thanh Yên, Mường Luân, lưu giữ nhiều trò chơi truyền thống như tó má lẹ, lạc sao (kéo co), tọt khon (tung còn)… Tuy nhiên, việc thực hành chưa thường xuyên, số người am hiểu nguồn gốc, ý nghĩa và cách chơi, đặc biệt trong giới trẻ, còn hạn chế.

Trước thực tế đó, những năm gần đây, trò chơi dân gian của dân tộc Lào được quan tâm bảo tồn, phục dựng thông qua các hoạt động truyền dạy trong lễ hội, ngày hội văn hóa – thể thao ở cơ sở. Người cao tuổi trực tiếp hướng dẫn lớp trẻ, giúp các trò chơi truyền thống dần trở lại đời sống cộng đồng, góp phần gìn giữ bản sắc và gắn kết các thế hệ.

Người dân chơi trò bịt mắt bắt lợn trong những ngày xuân. Nguồn: baodienbienphu.vn

Từ những nỗ lực tại từng cộng đồng dân tộc, công tác bảo tồn trò chơi dân gian ở Điện Biên đang từng bước lan tỏa và phát huy hiệu quả. Tỉnh đã triển khai Đề án “Bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc tỉnh Điện Biên gắn với phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2021 – 2025, định hướng đến năm 2030”, qua đó nhiều bản làng, nhiều trò chơi dân gian được khảo sát, phục dựng và đưa vào sinh hoạt văn hóa thường xuyên.

Tiêu biểu, tại xã Mường Chà, các bản Nà Sự, Nà Ín, Cấu, Nà Cang đã triển khai bảo tồn và phục dựng một số trò chơi, môn thể thao dân gian của đồng bào Thái như tó sáng, tó phại, tó má lẹ. Việc thực hiện không chỉ dừng ở sưu tầm, khôi phục hình thức chơi mà còn gắn với tập huấn luật chơi, kỹ thuật và tổ chức thi đấu giao lưu ngay tại cơ sở.Thông qua các hoạt động tập huấn, thi đấu, người dân được trao quyền chủ động thực hành, truyền dạy cho thế hệ trẻ, giúp trò chơi dân gian “sống” trong đời sống thường nhật, gắn với lễ hội, ngày tết và từng bước khai thác giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch địa phương.

Hoạt động văn hoá dân gian vùng cao

Việc “đánh thức” trò chơi dân gian không chỉ làm giàu đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc, mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Điện Biên giàu bản sắc văn hóa. Quan trọng hơn, sự hồi sinh ấy đang trở thành nhu cầu tự thân của cộng đồng, tạo nền tảng để các giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ mai sau.