Giữ lửa làng nghề bánh tráng Thuận Hưng

Làng nghề bánh tráng Thuận Hưng nằm cách trung tâm thành phố Cần Thơ.

Làng nghề bánh tráng Thuận Hưng nằm cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 1 giờ di chuyển. Đặt chân đến đây, mùi thơm của bột gạo, bánh tráng dừa lan tỏa khắp nơi khiến bất cứ ai cũng muốn thưởng thức. Khâu làm bột được coi là “linh hồn” của bánh tráng. Gạo được chọn kỹ, xay thành bột, pha trộn với dừa, đường Thốt Nốt tạo nên hương vị đặc trưng mềm, dẻo, thơm nồng nàn. Những mẻ bánh được tráng đều, nướng giòn, giữ vị ngọt thanh, trở thành thương hiệu riêng của Thuận Hưng.

Thuận Hưng, nơi ký ức và hương vị quê nhà hòa quyện

Bánh tráng Thuận Hưng mang một hương vị rất riêng và không nhầm lẫn với nơi nào khác, với bốn loại chính là bánh mặn, bánh lạt, bánh nem và bánh dừa. Mỗi loại bánh lại có nhiều kích cỡ khác nhau để phục vụ nhu cầu đa dạng của thị trường.

Trong căn lò nhỏ ở khu vực Tân Phú, phường Thuận Hưng, chị Văn Thị Thơ, chủ cơ sở bánh tráng gia truyền (Út Thơ) thoăn thoắt canh nồi đường Thốt Nốt, vừa chia sẻ câu chuyện làm bột. Nếu bột mà không ngon thì bánh không thể ngon được. Phải canh cho bột dai, dẻo, đủ độ ngọt thì mới tráng ra tấm bánh đạt. Nếu gạo không chuẩn, bột bị bở thì bánh tráng ra sẽ gắt, không ai ăn.

Vào dịp Tết Nguyên đán, nhu cầu thị trường tăng mạnh, nhưng cơ sở của chị Thơ chỉ tập trung hai sản phẩm chủ lực là bánh tráng dừa và bánh tráng ngọt những loại bánh truyền thống được người tiêu dùng ưa chuộng nhất. “Làm nhiều loại quá thì không kịp thời gian, nên mình chọn hai loại làm cho thật chất lượng,” chị Thơ kể.

Làng nghề bánh tráng Thuận Hưng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2023, mở ra cơ hội quảng bá và phát triển. Tuy nhiên, để làng nghề đi xa hơn, điều quan trọng vẫn là mở rộng thị trường tiêu thụ. “Mong sao bánh tráng Thuận Hưng được nhiều người biết đến hơn, không chỉ trong tỉnh mà ra các tỉnh xa,” chị bày tỏ.

Hiện sản phẩm của cơ sở đã được chứng nhận OCOP, song vẫn chưa chính thức vào hệ thống siêu thị. Thời gian tới, gia đình định hướng vừa giữ chất lượng truyền thống, vừa đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng mạng xã hội, tham gia hội chợ, lễ hội và các chương trình xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh để mở rộng đầu ra.

Nghề bánh tráng ở gia đình chị Thơ đã qua ba thế hệ, từ bà ngoại chồng, đến mẹ chồng và nay là chị tiếp nối. Hai con chị hiện còn đi học, những lúc rảnh mới phụ giúp vài công đoạn. “Còn nhỏ thì để tụi nó lo học, rảnh thì tập làm cho biết nghề thôi,” chị chia sẻ. Về nguyên liệu, cơ sở sử dụng gạo, nước cốt dừa, đường – trong đó đường phải là loại phù hợp để bánh có độ ngọt thanh. “Ai đặt bánh muốn đậm thì mình gia giảm cho đậm, làm ít thì bánh không ngon,” chị nói.

Tết đến, cơ sở phải tăng nhân công để kịp đơn hàng. Ngày thường chỉ cần hai vợ chồng làm chính, nhưng cao điểm Tết phải thuê thêm 3-4 lao động, với tiền công tăng theo thời vụ. Sản lượng được tính theo “thiên” (1.000 bánh), bánh tráng ngọt khoảng 6 thiên/ngày, bánh tráng dừa hơn 2 thiên/ngày. Trung bình, sau khi trừ chi phí, mỗi ngày cơ sở thu nhập khoảng 1 triệu đồng, tùy thuộc vào thời tiết.

Hiện nay, phần lớn sản phẩm được tiêu thụ theo hình thức khách quen tự đến lấy hoặc đặt hàng trước. “Làm lâu năm rồi nên cũng có mối quen, người ta tới lấy trực tiếp là chính,” chị Thơ cho biết.

Giữa những đổi thay của thị trường, cơ sở Út Thơ cũng như nhiều hộ dân Thuận Hưng vẫn đi chậm mà chắc: giữ hương vị truyền thống, làm ra từng tấm bánh bằng sự cẩn trọng và tâm huyết, để bánh tráng quê nhà không chỉ có mặt trên mâm cỗ ngày Tết mà còn đi xa hơn trên hành trình hội nhập.

Ở khu vực Tân Phú, những lò bánh tráng vẫn đỏ lửa mỗi ngày, đặc biệt rộn ràng hơn khi Tết đến gần. Gắn bó với nghề hơn 20 năm, ông Biện Văn Còn (50 tuổi), lao động tại lò bánh tráng cho biết, công việc tuy thầm lặng nhưng quan trọng: “Tôi làm công đoạn vệ sinh bánh sau khi tráng. Phải làm cho bánh thật sạch, không dơ, không đen thì người ta ăn mới an tâm.” Công việc này bắt đầu từ tờ mờ sáng, gần như ngày nào cũng có, nhất là vào cao điểm Tết.

Theo ông Còn, mỗi công đoạn trong quy trình đều có vai trò riêng. “Công đoạn nào cũng quan trọng. Nếu mình làm không kỹ thì bánh không đẹp, không đạt chất lượng,” ông chia sẻ. Vào dịp Tết, lượng bánh tăng mạnh, người làm nghề phải làm liên tục từ sáng đến chiều, nhiều lò chỉ nghỉ sát Tết để kịp giao hàng.

Những người “giữ hồn bánh” sau lò tráng

Ở tuổi 50, ông Còn bắt đầu công việc từ 4 giờ sáng, kéo dài đến 4-5 giờ chiều, gần như không có ngày nghỉ vào cao điểm sản xuất. “Hồi xưa toàn tráng bánh bằng tay, cực lắm. Giờ có máy hỗ trợ rồi, nhưng cũng phải gần 40-50 năm làng nghề mới chuyển sang máy móc,” ông kể.

Theo ông Còn, mỗi công đoạn, từ pha bột, tráng bánh đến rửa, phơi đều quan trọng. Chỉ cần một khâu làm không kỹ là bánh không đạt chất lượng. Dù vất vả, nhất là vào dịp giáp Tết, ông vẫn mong làng nghề tiếp tục được duy trì và phát triển. “Mình mong làng nghề làm ăn khá hơn, xóm làng sung túc hơn. Có khách du lịch về tham quan nữa thì càng vui,” ông bộc bạch. Vào mùa thấp điểm, sản xuất chậm lại, nhưng từ nay đến Tết, các lò bánh hoạt động gần như không nghỉ. “Thường làm tới khoảng 27 - 28 Tết là nghỉ để chuẩn bị đón năm mới,” ông nói.

Giữ lửa làng nghề bánh tráng Thuận Hưng

Nhiều hộ gia đình ở Thuận Hưng vẫn duy trì nghề qua nhiều thế hệ. Anh Trần Thanh Tâm (37 tuổi), ngụ khu vực Tân Phú cho biết, gia đình anh đã ba đời gắn bó với nghề bánh tráng. “Từ đời bà ngoại, rồi tới mẹ tôi, giờ tới tôi là đời thứ ba,” anh nói.

Theo anh Tâm, nghề bánh tráng từng trải qua nhiều thăng trầm. Trước đây, tất cả đều tráng tay thủ công, năng suất thấp và rất vất vả. Khoảng vài chục năm trở lại đây, các hộ bắt đầu đầu tư máy tráng bánh, giúp sản lượng tăng, bánh đều hơn. Gia đình anh đầu tư máy tráng bánh gần ba năm, với chi phí mỗi máy hơn 100 triệu đồng, chưa kể các thiết bị phụ trợ.

“Tuy máy móc giúp làm nhanh và đều, nhưng khâu quan trọng nhất vẫn là làm bột. Bột phải chuẩn, nước cốt, đường phải canh đúng, chỉ cần sai là bánh hư liền,” anh Tâm chia sẻ. Cơ sở của anh duy trì khoảng 6 lao động, làm việc quanh năm, riêng dịp Tết phải tăng công suất để đáp ứng đơn hàng.

Thị trường bánh tráng hiện nay khá ổn định. Các loại bánh nhúng, bánh cuốn, bánh dừa, bánh ngọt đều tiêu thụ tốt, nhất là vào dịp Tết. “Tết là làm không nghỉ, mà vẫn không đủ giao cho khách,” anh Tâm cho biết.

Giữa những đổi thay của thời cuộc, tiếng máy tráng bánh xen lẫn hơi nước bốc lên mỗi sáng ở Thuận Hưng vẫn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của một làng nghề truyền thống, nơi những tấm bánh tráng mỏng manh gói ghém cả ký ức, sinh kế và hy vọng cho tương lai.

“Bột có ngon thì bánh mới ngon”

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Cảnh, Phó Bí thư Chi bộ khu vực Tân Phú, trước kia, hầu như nhà nào cũng có lò bánh tráng, nhưng do lao động lớn tuổi, nghề làm bánh vất vả, thu nhập không cao bằng các ngành khác nên nhiều hộ đã ngưng sản xuất. Giờ đây làng nghề chỉ còn vài chục hộ sản xuất, mỗi dịp Tết đến có vài trăm hộ cùng tham gia sản xuất để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.

Mỗi hộ tạo việc làm cho khoảng 4-6 lao động, gồm người trong gia đình và lao động thuê ngoài. Sản xuất phụ thuộc nhiều vào thời tiết, chủ yếu vào mùa nắng. Trung bình mỗi tháng chỉ làm 10-15 ngày, riêng dịp Tết thì làm liên tục để phục vụ thị trường. Các sản phẩm tiêu thụ mạnh hiện nay là bánh nhúng, bánh dừa, bánh ngọt, trong đó bánh nhúng là mặt hàng chủ lực.

Bánh tráng Thuận Hưng được thương lái đến tận lò thu mua, phân phối đi các chợ trong và ngoài thành phố…Do bánh tráng cần tiêu thụ nhanh, sản xuất phụ thuộc vào khả năng tiêu thụ của thị trường. “Đầu ra ổn định thì bà con mới mạnh dạn làm nhiều, còn bán chậm thì phải giảm sản lượng,” bà Cảnh cho biết.

Hiện làng nghề đã có một số sản phẩm đạt OCOP 3 sao, song phần lớn các hộ vẫn sản xuất thủ công, quy mô nhỏ lẻ. Người dân mong muốn được hỗ trợ quảng bá, kết nối thương lái, mở rộng thị trường, để giữ vững niềm tin của người tiêu dùng.

Giải pháp bảo tồn và phát triển làng nghề

Để làng nghề bánh tráng Thuận Hưng phát triển bền vững, Đảng ủy và UBND phường sẽ tạo điều kiện để các hộ dân tiếp cận vốn vay ưu đãi, mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Phường tăng cường phối hợp với trung tâm đào tạo nghề nâng cao tay nghề, cải tiến quy trình sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm bánh tráng truyền thống.

Ông Lê Đức Toàn, Bí thư Phường Thuận Hưng, cho biết chính quyền địa phương sẽ tiếp tục chỉ đạo các ban, ngành hỗ trợ các hộ sản xuất, tạo điều kiện thuận lợi trong mua bán, tiêu thụ sản phẩm, đồng thời kết nối thị trường đầu ra, triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu làng nghề. Thông qua các giải pháp đồng bộ, địa phương kỳ vọng làng nghề không chỉ được bảo tồn giá trị truyền thống mà còn phát triển chuyên nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy kinh tế địa phương.

Trải qua hơn 200 năm, những lò bánh tráng ở Thuận Hưng vẫn đang đỏ lửa mỗi ngày. Từng chiếc bánh mỏng manh, mềm dẻo, thơm ngọt không chỉ là món ăn, mà còn là biểu tượng của ký ức, tâm huyết và lòng tự hào của những người dân nơi đây. Những người đang ngày đêm giữ lửa làng nghề, viết tiếp câu chuyện để bánh tráng Thuận Hưng vươn xa, mang hương vị Cần Thơ đi khắp nơi.