Hải quan Việt Nam được tín nhiệm tái cử Chủ tịch Uỷ ban Kỹ thuật Thường trực của WCO nhiệm kỳ 2025-2026

Trong bốn ngày họp của PTC, các đại biểu đã thảo luận nhằm xây dựng các phương án và định hình cách Hải quan sẽ ứng phó với những thách thức hiện nay, bao gồm biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và sự gia tăng khối lượng thương mại quốc tế, đặc biệt là thương mại điện tử. Các sáng kiến từ việc thúc đẩy Hải quan Xanh, giải quyết các vấn đề liên quan đến thương mại điện tử, đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME), góp phần hiện thực hoá cam hết của WCO vào năm 2025 về hiệu quả, an ninh và thịnh vượng.

Được thành lập từ tháng 4 năm 1953, Ủy ban Kỹ thuật Thường trực là một trong những cơ quan cốt lõi của WCO, đóng vai trò trung tâm trong việc phát triển các công cụ kỹ thuật, thúc đẩy tạo thuận lợi thương mại và hỗ trợ các cơ quan hải quan đối phó với những thách thức ngày càng gia tăng. Các phiên họp PTC được tổ chức định kỳ hai lần mỗi năm, là diễn đàn chuyên môn quan trọng, nơi cập nhật, thảo luận và thống nhất các nội dung kỹ thuật trước khi trình lên Ủy ban Chính sách và Hội đồng WCO.

Đây là kỳ họp thứ hai Hải quan Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch PTC, do bà Nguyễn Thị Vĩnh Hoài, Tham tán, Đại sứ quán Việt Nam tại Bỉ, Đại diện Hải quan Việt Nam tại WCO, điều hành.

Trong khuôn khổ chủ đề hoạt động của WCO năm 2025 – “Cơ quan Hải quan thực hiện cam kết về hiệu quả, an ninh và thịnh vượng”, Phiên họp lần thứ 247/248 của PTC tập trung thảo luận nhiều nội dung trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động hải quan toàn cầu.

Các chủ đề nổi bật bao gồm: thương mại điện tử, xây dựng và củng cố mạng lưới Hải quan toàn cầu, quy tắc xuất xứ hàng hóa, phát triển Dự án Hải quan thông minh, triển khai Kế hoạch hành động tại các khu vực biên giới dễ bị ảnh hưởng, thúc đẩy Sáng kiến Hải quan xanh, thực thi Hiệp định Tạo thuận lợi Thương mại của WTO (TFA), nghiên cứu thời gian giải phóng hàng, xây dựng cơ chế đánh giá hiệu suất hoạt động hải quan, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hải quan, quản lý khu vực tự do, và rà soát Khung tiêu chuẩn SAFE về an ninh và tạo thuận lợi thương mại toàn cầu.

Hình ảnh toàn thể phiên họp PTC 247/248 (Ảnh: Thailand Customs).

Hình ảnh toàn thể phiên họp PTC 247/248 (Ảnh: WCO).

Phát biểu khai mạc phiên họp, ông Ricardo Trevino Chapa, Phó Tổng Thư ký WCO Phát biểu tại Phiên họp, Phó Tổng Thư ký WCO đánh giá cao những kết quả nổi bật mà Ủy ban Kỹ thuật Thường trực (PTC) đã đạt được trong thời gian qua, đặc biệt là trong việc triển khai các sáng kiến tạo thuận lợi thương mại theo Kế hoạch hành động giai đoạn 2022–2025 của Tổ chức. Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết nâng cao khả năng sẵn sàng và thích ứng với các thách thức mới đối với chuỗi cung ứng và hoạt động thương mại toàn cầu hiện nay.

Phó Tổng Thư ký WCO, ông Ricardo Trevino Chapa phát biểu khai mạc tại phiên họp (Ảnh: WCO).

Trên tinh thần đó, PTC đã mở đầu cuộc họp với phiên thảo luận bàn tròn thành công về chủ đề hoạt động của WCO năm 2025 với sự tham gia của các diễn giả kinh nghiệm từ Cơ quan Hải quan Kenya, Hải quan Thái Lan, Hải quan Hoa Kỳ, Phòng Thương mại và Công nghiệp Quốc tế và Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng Lưỡi liềm đỏ Quốc tế. Phiên thảo luận tập trung vào nhấn mạnh việc Hải quan có thể tận dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động, ứng phó nhanh với khủng hoảng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, các diễn giả cũng chia sẻ chiến lược nhằm tăng cường sự tham gia của truyền thông và công chúc, nâng cao tầm nhìn của Hải quan và định hình một hướng đi mới cho các đối tác hợp tác trong tương lai.

Phiên thảo luận về chủ đề hoạt động của WCO năm 2025 (Ảnh: WCO).

Kết quả cụ thể của phiên họp

Với sự tham gia tích cực và các phiên thảo luận sôi nổi trong bốn ngày làm việc, Phiên họp lần thứ 247/248 của Ủy ban Kỹ thuật Thường trực (PTC) đã thông qua Chương trình hoạt động của Uỷ ban giai đoạn 2025-2028 và đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Tại Phiên họp, PTC đã xem xét tiến trình sửa đổi Khung tiêu chuẩn SAFE sau chu kỳ đánh giá 2021–2025 và đã thông qua dự thảo sửa đổi năm 2025. PTC cũng thảo luận dự thảo Báo cáo nghiên cứu chung WCO–WTO–ICC về tích hợp doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) vào chương trình AEO, cùng với đề xuất xây dựng hướng dẫn mở rộng AEO cho thương mại điện tử xuyên biên giới. Ngoài ra, PTC ghi nhận đề xuất của GEA liên quan đến việc sử dụng Thiết bị an ninh thông minh để xử lý việc vận chuyển các lô hàng nhỏ lẻ nhằm đảm bảo thuận lợi hoá thương mại và đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng trong môi trường thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ như hiện nay.

Các thảo luận về Hướng dẫn thực hành của WCO về các khu vực tự do tập trung vào các nội dung như xác định rủi ro, minh bạch thông tin, chia sẻ dữ liệu và áp dụng công nghệ trong giám sát hàng hoá. Các hướng dẫn này đóng vai trò tham chiếu quan trọng nhằm hỗ trợ các cơ quan hải quan tăng cường hiệu quả quản lý, kiểm soát và tạo thuận lợi thương mại, góp phần nâng cao năng lực quản lý và đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng toàn cầu tại các khu vực tự do.

Kết quả tích cực của dự án đánh giá khả thi Nghiên cứu thời gian giải phóng hàng cũng được Uỷ ban bàn thảo và ghi nhận. Theo đó, WCO đã hoàn thiện nghiên cứu khả thi quan trọng này nhằm phát riển hệ thống cơ sở dữ liệu TRS mới, với nguồn tài trợ từ Dự án chung WCO/JICA. Phương pháp tiếp cận theo từng giai đoạn nhằm giúp các Thành viên đo lường tốt hơn thời gian cần thiết để giải phóng hàng hoá và cải thiện việc tạo thuận lợi cho thương mại. Dự án này đã nêu bật các yếu tố thành công chính, bao gồm tính khả dụng của dữ liệu, sự hợp tác giữa các cơ quan và khả năng tương tác và tích hợp của hệ thống công nghệ thông tin. Bên cạnh đó, PTC cũng đã xem xét và thông qua Hướng dẫn TRS được cập nhật (phiên bản 4 năm 2025).

Bà Nguyễn Thị Vĩnh Hoài, Chủ tịch PTC điều hành phiên họp (Ảnh: Việt Hà).

Phiên họp cũng đánh giá cao các kết quả đạt được của giai đoạn tự đánh giá trong chu kỳ đầu tiên của Cơ chế đánh giá hiệu suất hoạt động (PMM) của WCO. 62 Thành viên đã tham gia PMM cho thấy việc áp dụng khai báo điện tử hiệu quả ở mức hơn 98% tạo thuận lợi cho thương mại, tuy nhiên, vẫn còn khoảng cách trong hoạt động kiểm tra giám sát dựa trên quản lý rủi ro và quản lý nguồn nhân lực.

Tiếp nối kết quả từ phiên họp trước, PTC tiếp tục thảo luận và đưa ra hướng dẫn liên quan đến Bảng tổng hợp các Thuật ngữ Hải quan quốc tế. Hiện nay, WCO đang tiến hành đánh giá toàn diện Thuật ngữ Hải quan quốc tế để đảm bảo tính liên quan và phù hợp của thuật ngữ này với hoạt động thương mại và hải quan toàn cầu đang phát triển. PTC ghi nhận các ý kiến của Thành viên về việc nên xem xét giữ lại các thuật ngữ không thuộc phạm vi hoạt động của hải quan trên cơ sở thừa nhận mối liên hệ chặt chẽ giữa lĩnh vực hải quan và thương mại.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hải quan (ICT), PTC thống nhất về việc cần thiết đánh giá lại toàn diện các nguyên tắc và hướng dẫn về ICT để đảm bảo sự phù hợp trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển và được ứng dụng sâu rộng trong hoạt động hải quan. Thực tiễn cho thấy, hiện nay nhiều Thành viên đang áp dụng các công cụ và công nghệ số từ trí tuệ nhân tạo, chuỗi khối, điện toán đám mây đến phân tích dữ liệu lớn. Để nắm bắt những đổi mới này và hỗ trợ hiệu quả cho các cơ quan Hải quan Thành viên, PTC nhấn mạnh các ưu tiên chính cần được xác định cho hướng dẫn cập nhật về ICT bao gồm tăng cường khả năng tương tác dữ liệu, tăng cường an ninh mạng, bảo mật thông tin, hỗ trợ tự động hoá quy trình hải quan và cung cấp khuôn khổ pháp lý chuẩn mực rõ ràng cho thương mại số. PTC cũng lưu ý các đánh giá sẽ tập trung vào hướng dẫn dựa trên nguyên tắc thay vì nội dung quá chuyên môn, giúp hướng dẫn có thể phù hợp và thích ứng trong nhiều môi trường quốc gia khác nhau. Ngoài ra, PTC cũng ghi nhận các đề xuất cần cập nhật các Hướng dẫn công nghệ thông tin dành cho các cấp lãnh đạo Hải quan. Kết quả thảo luận tại phiên họp này sẽ giúp định hình phạm vi và cấu trúc của các hướng dẫn về công nghệ thông tin nhằm đảm bảo các công cụ của WCO về ICT hỗ trợ hiệu quả cho quá trình hiện đại hoá Hải quan toàn cầu.

Liên quan đến kết nối mạng lưới hải quan toàn cầu, PTC thảo luận về nền tảng trao đổi dữ liệu hải quan toàn cầu (CDEP) nhằm tăng cường hoạt động hải quan quốc tế, giảm thất thu thuế và cải thiện kiểm soát rủi ro toàn cầu thông qua trao đổi dữ liệu tự động theo thời gian thực. Phiên họp đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc làm rõ phạm vi và mục đích của nền tảng trao đổi dữ liệu đồng thời cần xây dựng một khuôn khổ pháp lý toàn cầu vững chắc để hợp lý hoá việc chia sẻ dữ liệu, tránh phụ thuộc vào nhiều thoả thuận song phương. Uỷ ban cũng xem xét các khuôn khổ khu vực hiện có như EU và ASEAN để có hướng dẫn phát triển CDEP phù hợp, hiệu quả. Trong khi mô hình EU đưa ra các tiêu chuẩn pháp lý nghiêm ngặt có thể hạn chế sự tham gia, trong khi cách tiếp cận linh hoạt, phi tập trung của ASEAN khuyến khích sự tham gia rộng rãi hơn. Từ thực tế đó, PTC khuyến nghị đưa ra một giải pháp cân bằng, đảm bảo khả năng tương tác và bảo mật trên nhiều hệ thống pháp lý khác nhau, đồng thời có thể xem xét cách thức tiếp cận đa phương theo từng giai đoạn để đảm bảo hợp tác toàn cầu và trao đổi dữ liệu an toàn, hiệu quả, hỗ trợ thu thuế công bằng và thương mại hợp pháp.

Trong nỗ lực xây dựng các chuẩn mực đối với quy tắc xuất xứ của WCO, phiên họp sau đó bàn thảo và thông qua kết qủa Nghiên cứu khả thi về Khung kết nối cho Giấy chứng nhận xuất xứ. Đây là một phần trong nỗ lực tăng cường hợp tác và số hoá Hải quan theo Kế hoạch Chiến lược 2022-2025 và sáng kiến này do Uỷ ban Kỹ thuật về Quy tắc Xuất xứ (TCRO) triển khai nhằm mục đích cải thiện việc trao đổi dữ liệu liên quan đến xuất xứ trong thương mại quốc tế. Với sự thông qua của TCRO và PTC, báo cáo nghiên cứu này sẽ tiếp tục được hoàn thiện và dự kiến công bố vào giữa năm 2025. Bên cạnh đó, PTC ghi nhận những cập nhật hướng dẫn của WCO liên quan đến việc xử lý các hành vi bất thường về xuất xứ (trừ gian lận) nhằm hỗ trợ Thành viên phát hiện và ngăn ngừa tốt hơn các bất thường liên quan đến xuất xứ đặc biệt liên quan đến các tiêu chí của xuất xứ thuần tuý và tự chứng nhận xuất xứ.

Các kết quả triển khai Dự án Hải quan thông minh được PTC và Thành viên đánh giá cao tại phiên họp. Đây là dự án hỗ trợ việc thu hẹp khoảng cách số giữa các Thành viên và tận dụng công nghệ đột pháp trong quản lý chuỗi cung ứng toàn cầu. Cho đến nay, dự án đã đạt được một số kết quả quan trọng như xây dựng và cập nhật thường xuyên báo cáo nghiên cứu về công nghệ đột phá của WCO, công bố nghiên cứu chuyên sâu về các thách thức triển khai, ra mắt cổng thông tin Cộng đồng Hải quan Thông minh. Bên cạnh đó, dự án cũng phát triển một kho dữ liệu có cấu trúc để lưu trữ và cập nhật liên tục các điển hình thực tiễn từ các quốc gia thành viên, giúp tăng cường học hỏi lẫn nhau và triển khai giải pháp theo nhu cầu cụ thể. Có thể nói, Dự án Hải quan thông minh là một bước tiến quan trọng trong việc thực hiện hoá tầm nhìn về một hệ thống Hải quan thông minh- chủ động, số hoá và linh hoạt, bền vững hơn- sẵn sàng đối mặt với các thách thức thương mại toàn cầu hiện đại.

Các nội dung trong chương trình Mercator thuộc khuôn khổ triển khai Hiệp định Tạo thuận lợi Thương mại của WTO cũng được cập nhật. Đây là chương trình nhằm hỗ trợ các chính phủ toàn cầu trong việc triển khai hiệu quả các biện pháp tạo thuận lợi thương mai thông qua việc tận dụng tối đa lợi ích của các công cụ WCO và ứng dụng phương pháp tiếp cận chiến lược nhằm đảm bảo xây dựng năng lực bền vững cho các thành viên.

Với mục đích tăng cường tính bền vững trong quản lý hải quan toàn cầu, PTC tiếp tục thảo luận và đưa ra các hướng dẫn mới để thực hiện các nội dung trong Kế hoạch hành động Hải quan Xanh trên cơ sở nhấn mạnh hơn vai trò của cơ quan Hải quan toàn cầu trong việc giải quyết các thách thức về môi trường. Đây là một mục tiêu trọng tâm trong Kế hoạch chiến lược 2022-2025 đã và đang được WCO triển khai mạnh mẽ. Kế hoạch hành động này nhằm hỗ trợ chương trình nghị sự xanh toàn cầu. Các sáng kiến bổ sung cũng đang được thực hiện, bao gồm việc phát triển Công cụ tự đánh giá Hải quan xanh và danh mục các thông lệ tốt nhất do Chương trình tạo thuận lợi thương mại toàn cầu SECO-WCO hỗ trợ. Có thể thấy, với sự ủng hộ mạnh mẽ và đồng hành của các Thành viên và đối tác liên quan, Hải quan xanh vẫn là một trong những ưu tiến chính trong chiến lược hành động của WCO nhằm giúp định hình một tương lai bền vững hơn đối với thương mại và môi trường.

Uỷ ban cũng đã ghi nhận và đưa ra các hướng dẫn mới để thực hiện các hoạt động trong Kế hoạch hành động đối với biên giới dễ bị ảnh hưởng. Kế hoạch này tiếp tục là một phần quan trọng trong cam kết của WCO đối với việc duy trì chuỗi cung ứng toàn cầu và an ninh biên giới trong những hoàn cảnh thách thức nhất.

Đặc biệt, tại phiên họp này, PTC đã tổ chức một phiên thảo luận chuyên sâu về thương mại điện tử, được coi là một ưu tiên chiến lược trong hoạt động xây dựng chính sách của WCO. Phiên thảo luận đã giúp đại biểu trao đổi sau về các vấn đề trọng tâm như xử lý lượng hàng hoá giá trị thấp, tăng cường hợp tác với các đối tác liên quan và ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao hiệu quả, đảm bảo hài hoà giữa tạo thuận lợi thương mại và tuân thủ quy định.

Tại Phiên họp lần thứ 247/248 của PTC, Việt Nam tiếp tục được các thành viên WCO tín nhiệm tái cử giữ cương vị Chủ tịch Uỷ ban Kỹ thuật Thường trực WCO nhiệm kỳ 2025-2026. Việc tiếp tục giữ vai trò này thể hiện sự ghi nhận của Uỷ ban cũng như thành viên WCO đối với vai trò chủ động, trách nhiệm và hiệu quả của Việt Nam trong nhiệm kỳ Chủ tịch PTC 2024-2025.

Bà Nguyễn Thị Vĩnh Hoài, phát biểu sau khi tái cử Chủ tịch PTC nhiệm kỳ 2025-2026.

Phát biểu bế mạc phiên họp, bà Nguyễn Thị Vĩnh Hoài, Tham tán, Đại diện Hải quan Việt Nam tại WCO, tiếp tục điều hành phiên họp trên cương vị Chủ tịch PTC- đã bày tỏ cảm ơn chân thành tới các đại biểu vì những đóng góp tích cực, hiệu quả góp phần vào thành công chung của phiên họp cũng như các hoạt động của Uỷ ban. Bà cũng lưu ý việc cơ quan Hải quan toàn cầu đang phải ứng phó với một giai đoạn đầy chuyển biến- từ số hoá, phát triển bền vững, thương mại điện tử cho đến thách thức tại biên giới dễ tổn thương, do đó nhấn mạnh tầm quan trọng của tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy đổi mới và ứng dụng công nghệ, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng và phát triển bền vững trong tiến trình thúc đẩy thuận lợi hoá thương mại và đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bà Nguyễn Thị Vĩnh Hoài sẽ tiếp tục điều hành các Phiên họp PTC tới trong vai trò Chủ tịch PTC nhiệm kỳ 2025-2026./.