Hạn hán gây tình hình “thực sự cấp bách” ở châu Á

Nhiệt độ cao kỷ lục và hạn hán nghiêm trọng đang gây khốn đốn cho hàng trăm triệu người ở Châu Á. Hán kéo dài tại nhiều nước Châu Á trong những tháng qua đã làm thiệt mạng hơn 300 người cũng như thiệt hại hàng chục tỷ USD tại các nước Thái Lan, Campuchia và Ấn Độ.

Theo hãng tin AFP (Pháp), El Nino hiện nay vốn khởi đầu từ năm ngoái, được cho là khắc nghiệt nhất từ trước đến nay, tạo nên tình trạng nắng nóng ngộp thở, thường lên đến 40 độ C, kéo dài hằng tháng trên một vùng rộng lớn ở châu Á.

Trong những ngày cuối tháng 4, đầu tháng 5/2016, nhiệt độ ban ngày tại Thái Lan có nơi lên tới 44,6 độ C. Đợt nắng nóng kéo dài đã giết chết 21 người Thái cùng hàng trăm người khác bị sốc nhiệt. Lào và Campuchia có mức nóng ngang nhau là 42 độ C. Trong khi đó tại Malaysia, Singapore và Ấn Độ đợt hạn hán kéo dài đã gây thiệt hại nặng nề cho Ấn Độ với 79 người chết và hàng trăm người bị sốc nắng.

Maximillaino Herrera, một nhà khí hậu học nổi tiếng, cho biết đợt nắng nóng năm nay ở Đông Nam Á đang gây khốn đốn cho hàng triệu người. Chuyên gia này nói "Tại Đông Nam Á, đợt nắng nóng này tương đương với những lần nóng kỷ lục trước đây vào những năm 1960, 1983 và 1998, nhưng xét về thời gian, cường độ và khu vực bị ảnh hưởng thì đây là đợt nắng nóng dữ dội nhất ở Thái Lan, Lào và Campuchia”.

Tại Maharsahtra, bang giàu nhất Ấn Độ, trận hạn hán dữ dội nhất trong vòng 40 năm chẳng những làm cho mùa màng bị hư hại mà còn khiến cho gia súc bị chết, hồ chứa nước bị khô cạn và ảnh hưởng tới sản lượng của các nhà máy thuỷ điện và nhiệt điện.

Tại Malaysia, hàng trăm trường học phải đóng cửa và nhiều nông dân bị khốn đốn vì rau quả bị hư hại.

Công ty IHS Global Insight dự báo thiệt hại kinh tế tại Đông Nam Á có thể lên tới 10 tỷ USD.

Thời tiết khô hạn đang ảnh hưởng tiêu cực đến nước xuất khẩu gạo số 1 thế giới - Ấn Độ, trong khi nước cung cấp số 2 thế giới - Thái Lan - đang đối mặt với năm hạn hán thứ 2 liên tiếp. Diện tích canh tác tại Việt Nam - nước xuất khẩu gạo lớn thứ 3 thế giới - cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu nước tưới tiêu do mực nước sông Mekong thấp bất thường. 3 nước trên Ấn Độ, Thái Lan và Việt cung cấp khoảng 43 triệu tấn gạo, tương đương hơn 60% thương mại gạo toàn cầu.

Sản lượng gạo toàn cầu giảm lần đầu tiên kể từ năm 2010 vì khô hạn do El Nino làm giảm sản lượng gạo của châu Á. Gần một thập kỷ sau khi giá gạo toàn cầu tăng vọt, các nước sản xuất lúa gạo hàng đầu châu Á đang phải hứng chịu đợt hạn hán nghiêm trọng, đe dọa làm giảm sản lượng và đẩy tăng giá gạo - lương thực của 1/2 dân số thế giới. James Fell, nhà kinh tế học tại Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC), cho biết, đến nay giá gạo vẫn chưa có sự phản ứng mạnh mẽ nào trước hiện tượng thời tiết khô nóng vì lượng gạo lưu kho tại Ấn Độ và Thái Lan vẫn rất cao, nhưng điều này không thể kéo dài mãi.

Lượng gạo lưu kho tại 3 nước xuất khẩu hàng đầu dự báo sẽ giảm 1/3 vào cuối năm nay xuống còn 19 triệu tấn, ghi nhận mức giảm lớn nhất kể từ năm 2003, theo tính toán của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA). IGC dự đoán sản lượng gạo toàn cầu năm 2016 đạt 473 triệu tấn, giảm so với 479 triệu tấn năm 2015, giảm lần đầu tiên trong 6 năm qua.

Sản lượng vụ lúa chính năm ngoái của Thái Lan chỉ bằng 1/2 so với sản lượng kỷ lục vài năm trước và USDA dự báo sản lượng sẽ giảm thêm hơn 1/5 xuống 15,8 triệu tấn trong năm nay.

Thế giới đã chứng kiến hàng loạt cuộc khủng hoảng lương thực trong thập kỷ qua, chủ yếu do thời tiết bất lợi. Năm 2008, sản lượng gạo của châu Á giảm do El Nino đã buộc Ấn Độ phải ban bố lệnh cấm xuất khẩu, khiến giá gạo toàn cầu tăng vọt và gây ra khủng hoảng lương thực tại Haiti và các biện pháp khẩn cấp tại các nước nhập khẩu lớn như Philippines.

Tuy giá gạo hiện nay còn kém xa mức giá năm 2008, song đầu tháng 4 giá gạo đã lên đến 389,5 USD/tấn, cao nhất kể từ tháng 7/2015 và tăng 13% so với mức thấp nhất là 344 USD/tấn hồi tháng 9/2015.

Đợt nắng nóng tại châu Á dự báo sẽ chấm dứt vào giữa năm nay, nhưng La Nina có sức mạnh tương đương sẽ tiếp nối El Nino, gây ra mưa to và tàn phá thêm ngành nông nghiệp trong khu vực.

Theo Phó Tổng thư ký Liên hợp quốc phụ trách các vấn đề về nhân đạo Stephen O'Brien, tình hình tại châu Á sẽ trở nên tồi tệ hơn nếu hiện tượng La Nina, thường xuất hiện sau El Nino, hoành hành cho đến cuối năm nay. Ông O'Brien cho biết, El Nino đã khiến 60 triệu người trên thế giới cần "cứu trợ khẩn cấp", nhất là ở châu Phi. Trong khi đó, nhà vận động về nông nghiệp của Tổ chức Hòa bình Xanh, Wilhemina Pelegrina cảnh báo La Nina có thể "quét ngang" châu Á bằng các trận lũ lụt, lở đất, gây phương hại tới sản xuất lương thực.

Trước nguy cơ trên, kinh tế trưởng về châu Á-Thái Bình Dương thuộc IHS Global Insight, ông Rajiv Biswas, cho rằng các nước trong khu vực cần đầu tư hơn nữa vào hạ tầng cơ sở nông nghiệp, hệ thống tưới tiêu, trữ nước, công nghệ khử mặn và chi trả bảo hiểm cho người nông dân.

Bên cạnh đó, theo ông O'Brien, các nước chịu tác động cần tiến tới sự hợp tác toàn cầu để đương đầu với hiện tượng thời tiết cực đoan. Theo ông, ngoài việc phải ứng phó nhanh đối với các nhu cầu nguy cấp trước mắt, các nước còn phải giúp người dân tự chủ hơn và thiết lập khả năng đối phó với những "cú sốc" trong tương lai cho các cá nhân và cộng đồng.

Tuy nhiên, nguồn lực tài chính để thực hiện các mục tiêu này vẫn là thách thức nếu không có sự hỗ trợ của các nguồn tài chính quốc tế. Ông O'Brien gọi tình trạng thế giới hiện này là “thực sự cấp bách”, đánh dấu nhu cầu hợp tác toàn diện để đối phó với thời tiết khắc nghiệt.

Linh Đức