Hành trình nhân văn xây dựng "Lũy thép lòng dân" nơi biên thùy

PV: Thưa Thiếu tướng Văn Ngọc Quế, chứng kiến những hoàn cảnh trẻ em vùng biên đặc biệt khó khăn, nếu không có sự hỗ trợ kịp thời, điều này sẽ đặt ra những thách thức như thế nào đối với sự ổn định và phát triển lâu dài của khu vực biên giới?

Thiếu tướng Văn Ngọc Quế: Qua thực tế bám bản, chúng ta đều thấy hoàn cảnh của các em nhỏ vùng biên vô cùng éo le. Nếu không được hỗ trợ kịp thời, các em đối diện với nhiều nguy cơ ảnh hưởng nặng nề đến cả tinh thần lẫn thể chất: suy dinh dưỡng, không được đến trường, thiếu thốn chăm sóc y tế, dễ bị tai nạn thương tích...

Xa hơn, các em có thể bị tước đoạt nhiều quyền lợi chính đáng, bị bóc lột sức lao động, bị xâm hại, bạo lực, hoặc bị các đối tượng xấu lừa đảo, dụ dỗ bán ra nước ngoài, chịu ảnh hưởng bởi các hủ tục lạc hậu.

Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nguồn nhân lực, kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội biên giới, tạo nên vòng luẩn quẩn của đói nghèo và bất bình đẳng từ thế hệ này qua thế hệ khác. Đồng thời, nó nảy sinh các nguy cơ bất ổn về an ninh chính trị, tôn giáo, dân tộc, gia tăng tệ nạn và hành vi mất trật tự an toàn xã hội.

PV: Trong bối cảnh địa bàn biên giới còn vô vàn khó khăn vào thời điểm năm 2016, điều gì đã thôi thúc lực lượng BĐBP quyết tâm ban hành Kế hoạch 204 và thực hiện chương trình này, thưa đồng chí?

Thiếu tướng Văn Ngọc Quế: Trẻ em là lớp công dân “đặc biệt”, là nguồn lực tương lai của đất nước. Công tác chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em luôn được lực lượng BĐBP quan tâm, đồng hành cùng cấp ủy, chính quyền địa phương và ngành y tế, giáo dục từ việc xóa mù chữ cho đến chăm sóc sức khỏe.

Năm 2016, với phương châm “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” và tinh thần “Trao con chữ, truyền hy vọng”, Bộ Tư lệnh BĐBP đã phát động Chương trình “Nâng bước em tới trường”. Chúng tôi tập trung giúp đỡ các cháu từ lớp 1 đến lớp 12 có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, con gia đình chính sách, người có uy tín, dân tộc thiểu số rất ít người...

Thông qua chương trình, BĐBP muốn bày tỏ quyết tâm chung tay chăm sóc trẻ em biên giới, thể hiện tình yêu thương, tinh thần trách nhiệm và mối quan hệ tương thân tương ái gắn bó máu thịt với đồng bào.

PV: Để một chương trình lớn như vậy không dừng lại ở sự hỗ trợ bề nổi mà có thể duy trì liên tục, bảo đảm tính bền vững, toàn lực lượng đã tổ chức thực hiện như thế nào?

Thiếu tướng Văn Ngọc Quế: Ngay sau khi ban hành Kế hoạch 204, toàn lực lượng đã quán triệt sâu sắc và quyết liệt triển khai theo lộ trình cụ thể: Mỗi Đồn Biên phòng, mỗi đơn vị cấp phòng, ban… nhận đỡ đầu ít nhất 2 em học sinh, mức hỗ trợ 500.000đ/em/tháng để các em có điều kiện học hết lớp 12.

Bên cạnh đó, anh em giữ liên hệ chặt chẽ với gia đình, phối hợp với nhà trường và chính quyền địa phương để động viên các cháu. Nhiều đơn vị còn sáng tạo tổ chức các "bếp ăn tình thương" hỗ trợ ăn sáng, ăn trưa; huy động sách vở, xe đạp; cử cán bộ, chiến sĩ tới tăng gia tại các trường bán trú nhằm tăng thêm dinh dưỡng vào bữa ăn cho các cháu.

PV: Từ chương trình “Nâng bước em tới trường”, tại sao BĐBP lại đi đến quyết định nâng tầm thành mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng” vào năm 2019, thưa Thiếu tướng?

Thiếu tướng Văn Ngọc Quế: Tính đến nay, với chương trình “Nâng bước em tới trường”, toàn lực lượng đã đỡ đầu cho gần 30.000 lượt học sinh khu vực biên giới với số tiền gần 180 tỷ đồng (trong đó có trên 10.000 cháu mồ côi không nơi nương tựa và gần 200 cháu của nước bạn Lào, Campuchia).

Thành tích của các cháu nâng lên rõ rệt. Chúng ta có:

• 5 cháu đạt giải kỳ thi quốc gia.
• 52 cháu đạt giải cấp tỉnh, 67 cháu đạt giải cấp huyện.
• 45 cháu thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng.

Tuy nhiên, thực tế có nhiều cháu hoàn cảnh quá ngặt nghèo, mồ côi, không nơi nương tựa. Dù được hỗ trợ kinh phí nhưng các cháu vẫn có nguy cơ bỏ học giữa chừng vì thiếu người quản lý, bảo ban. Do đó, tháng 7/2019, Đảng ủy - Bộ Tư lệnh BĐBP đã phát động mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng” để đón các cháu về nuôi dưỡng trực tiếp tại đồn.

THÀNH QUẢ MÔ HÌNH "CON NUÔI ĐỒN BIÊN PHÒNG"

│

├─► 138 Đồn Biên phòng thuộc 30 tỉnh, thành tham gia thực hiện.

├─► 1.801 lượt cháu được đón về đồn chăm sóc, nuôi dưỡng.

│ ├─ 41 cháu mồ côi cả cha lẫn mẹ.

│ ├─ 180 cháu mồ côi cha hoặc mẹ.

│ ├─ 05 cháu là con liệt sĩ.

│ └─ 03 cháu bị tật nguyền.

└─► Gần 2 tỷ đồng được đóng góp từ các đơn vị không nhận nuôi để chung tay hỗ trợ.

PV: Việc chăm sóc một đứa trẻ chưa bao giờ là dễ dàng, trong khi nhiệm vụ biên phòng rất nặng nề. Điều này có tạo thêm áp lực cho các chiến sĩ – những người vốn quen với súng đạn hơn là tã lót, sách vở của con trẻ?

Thiếu tướng Văn Ngọc Quế: Đúng vậy, đây là một thách thức không nhỏ. Chúng tôi thường ví anh em là “những ông bố nuôi dạy con bằng thư và điện thoại”, bởi bản thân họ công tác xa nhà, việc chăm sóc con ruột đều dồn lên vai người vợ nên rất thiếu kinh nghiệm nuôi dạy trẻ.

Nhưng bù lại, anh em có lòng yêu thương con trẻ, có tinh thần trách nhiệm và niềm tin tích lũy được. Tại các đồn, các cháu được bố trí nơi ăn nghỉ, góc học tập riêng và có cán bộ kèm cặp, hướng dẫn trực tiếp với mục tiêu bồi dưỡng các cháu thành lớp người kế cận tham gia giữ gìn bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia sau này.

PV: Trong tổng thể Dự án “Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nâng bước em tới trường” của Bộ Quốc phòng, lực lượng BĐBP đã tiếp tục phát huy vai trò chủ trì như thế nào?

Thiếu tướng Văn Ngọc Quế: Được giao chủ trì, phối hợp triển khai Dự án giai đoạn 2021 - 2025, Bộ Tư lệnh BĐBP đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng ở Trung ương và Cục Tài chính (Bộ Quốc phòng) thực hiện rất đồng bộ, hiệu quả.

Qua 5 năm triển khai rộng khắp cả nước, mỗi năm dự án đã đỡ đầu gần 6.000 cháu. Kết quả rất tự hào khi 100% các em đều được lên lớp; gần 3.000 học sinh đạt danh hiệu xuất sắc và giỏi; trên 2.300 cháu đạt học sinh khá; hàng trăm em đạt giải tại các kỳ thi học sinh giỏi các cấp.

Kết quả đó khẳng định dự án không chỉ đóng góp vào các chương trình mục tiêu quốc gia mà còn mang giá trị nhân văn sâu sắc và ý nghĩa chiến lược lâu dài, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, Quân đội đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

PV: Từ thực tiễn 10 năm qua, xin Thiếu tướng cho biết những bài học kinh nghiệm và giải pháp trọng tâm nào sẽ được BĐBP tập trung triển khai để duy trì hiệu quả chương trình trong thời gian tới?

Thiếu tướng Văn Ngọc Quế: Để chương trình tiếp tục phát triển chiều sâu, lực lượng BĐBP sẽ tập trung vào 3 nội dung trọng tâm sau:

1. Tăng cường phối hợp và xây dựng nguồn cán bộ: Tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để gia đình, nhà trường, chính quyền hiểu rõ ý nghĩa chương trình. Đặc biệt, BĐBP sẽ tham mưu với địa phương có kế hoạch bồi dưỡng, đào tạo các cháu có thành tích tốt để tạo nguồn cán bộ cốt cận cho chính các bản làng biên giới sau này.
2. Sâu sát học tập và động viên kịp thời: Tiếp tục nhận nuôi, hỗ trợ các cháu khó khăn; duy trì mối liên hệ chặt chẽ với nhà trường để nắm chắc tình hình học tập, rèn luyện; kịp thời biểu dương các em có thành tích tiêu biểu hoặc có hành động đẹp trong cuộc sống.
3. Chỉnh trang cơ sở vật chất và phân công trách nhiệm: Các đồn Biên phòng tích cực chỉnh trang, cải thiện chất lượng chỗ ăn ở, sinh hoạt chu đáo, trang bị đầy đủ phương tiện học tập cho các cháu. Phân công rõ trách nhiệm cán bộ trực tiếp quản lý, kèm cặp, đồng thời tích cực phối hợp với các nhà hảo tâm để cùng chung sức nâng bước các em trên khắp mọi miền biên cương.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Thiếu tướng về cuộc trò chuyện này!