Phú Thọ: Vùng đất hội tụ, lưu giữ và phát triển văn hóa và di sản dân tộc

Lãnh đạo tỉnh Phú Thọ luôn nhấn mạnh việc đặt bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn liền với phát triển du lịch bền vững. Các sở, ngành, địa phương được yêu cầu tăng cường công tác kiểm kê, lập hồ sơ khoa học, tu bổ, tôn tạo di tích; đồng thời huy động, xã hội hóa các nguồn lực nhằm gìn giữ và lan tỏa di sản.

Bảo tồn di sản - Gắn kết phát triển kinh tế, du lịch văn hóa bền vững

Trong dòng chảy phát triển hôm nay, tỉnh Phú Thọ đã và đang coi bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững là một trục chính sách quan trọng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội và xây dựng đời sống tinh thần phong phú cho Nhân dân. Văn hóa không còn là lĩnh vực trừu tượng mà trở thành nguồn lực phát triển, nền tảng tinh thần, sức mạnh mềm của Quốc Gia.

Trên địa bàn tỉnh hiện có 182 di tích cấp quốc gia, 792 di tích cấp tỉnh, 2.231 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 5 di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, 53 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đây là kho tàng di sản vô giá, khẳng định vị thế của Phú Thọ trong dòng chảy văn hóa dân tộc. Các hoạt động, sản phẩm văn hóa ngày càng phong phú, đa dạng, gắn liền với phát triển du lịch, góp phần quảng bá hình ảnh “Đất Tổ cội nguồn” đến với bạn bè trong và ngoài nước.

Là nơi thờ các Vua Hùng đã có công dựng nước Văn Lang - Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng - Phú Thọ luôn là tâm điểm của Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương với những hoạt động lễ - thu hút hàng triệu đồng bào tham gia đặc biệt la vào dịp lễ giỗ Tổ Hùng Vương hàng năm. Đền Hùng không chỉ là nơi “trở về” trong tâm thức dân tộc, mà còn là điểm “vươn lên” của một vùng đất đang chuyển mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số và hội nhập. Khi văn hóa không còn là lĩnh vực trừu tượng mà trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, nền tảng tinh thần, sức mạnh mềm của quốc gia, thì vai trò của mỗi người dân Đất Tổ cũng không còn dừng lại ở sự tri ân, mà phải chuyển hóa thành trách nhiệm gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa những giá trị chân - thiện - mỹ.

Trong 6 tháng đầu năm 2025, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ đã tổ chức các hội thảo tư vấn, phản biện hai nội dung quan trọng: “Điều chỉnh quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Đền Hùng đến năm 2040” và “Đánh giá thực trạng, đề xuất xây dựng các lễ hội nhằm góp phần phát triển kinh tế xã hội tỉnh Phú Thọ và xây dựng Việt Trì trở thành thành phố lễ hội về với cội nguồn dân tộc Việt Nam”.

Những hoạt động này cho thấy tỉnh đang chuyển hướng mạnh mẽ: từ bảo tồn thụ động sang bảo tồn chủ động gắn với khai thác, phát triển bền vững. Đền Hùng không chỉ là nơi “trở về” trong tâm thức dân tộc, mà còn là điểm “vươn lên” của một vùng đất đang hòa mình vào kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế.

Hát Xoan Phú Thọ - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh là biểu tượng cho sức sống trường tồn của văn hóa Đất Tổ. Di sản này được gìn giữ và phát huy thông qua hoạt động truyền dạy, thực hành trong cộng đồng, giúp các thế hệ hôm nay hiểu hơn giá trị của truyền thống, đồng thời đưa Hát Xoan hòa nhập vào đời sống xã hội hiện đại.

Các hoạt động cho việc lưu truyền văn hoá hát xoan tại Phú Thọ.

Những nỗ lực bảo tồn và lan tỏa Hát Xoan không chỉ thể hiện tinh thần trách nhiệm của tỉnh đối với di sản nhân loại, mà còn là minh chứng cho cách làm sáng tạo: bảo tồn gắn với du lịch cộng đồng, vừa gìn giữ, vừa tạo sinh kế, nâng cao đời sống người dân.

Phú Thọ là tỉnh có khoảng 32 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó có các dân tộc thiểu số tiêu biểu như Mường, Dao, Thái, Tày, Sán Dìu, Cao Lan, Mông,... Các cộng đồng này lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về nghi lễ, lễ hội, trang phục, nghề thủ công và ẩm thực truyền thống.

Truyền thống văn hoá dân tộc Mường - Tỉnh đặc biệt quan tâm đến việc phát huy văn hóa dân tộc qua du lịch cộng đồng, tổ chức các lễ hội vùng miền và thực hiện Đề án bảo tồn văn hóa Mường. Trong đó, di sản Mo Mường được chú trọng nghiên cứu, đánh giá, trình diễn và từng bước hoàn thiện hồ sơ hướng tới mục tiêu trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là hướng đi nhân văn, vừa bảo tồn bản sắc, vừa mở ra cơ hội phát triển du lịch bền vững cho các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Một số hình ảnh lễ hội đặc trưng bản sắc dân tộc Mường.

Giá trị trường tồn của di tích vật thể và văn hóa như một nguồn lực tinh thần của phát triển bền vững

Không chỉ nổi bật về di sản phi vật thể, Phú Thọ còn sở hữu nhiều công trình kiến trúc, di tích vật thể quý giá. Nằm yên bình giữa xã Thổ Tang, chùa Tùng Vân di tích văn hóa cấp quốc gia đó là minh chứng cho sự hòa quyện giữa tín ngưỡng và nghệ thuật kiến trúc cổ. Với lịch sử hơn 300 năm, ngôi chùa cổ kính vẫn giữ nguyên những giá trị văn hóa, trở thành điểm đến tâm linh hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.

Cùng trên địa bàn xã, đình Thổ Tang là một trong những ngôi đình đạt đỉnh cao về mỹ thuật điêu khắc gỗ cổ dân gian thời Hậu Lê, được đánh giá là một trong những ngôi đình cổ đẹp nhất Việt Nam. Trong nhiều năm qua, các cấp, ngành và nhân dân địa phương luôn quan tâm, thực hiện tốt công tác tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa.

Phú Thọ đang chứng minh rằng, văn hóa không còn là lĩnh vực trừu tượng, mà là nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, là nền tảng tinh thần, sức mạnh mềm của địa phương và quốc gia. Từ cội nguồn thiêng liêng, mỗi người dân Đất Tổ hôm nay không chỉ tri ân tiền nhân, mà còn mang trên vai trách nhiệm gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa những giá trị chân - thiện - mỹ.

Những thành tựu trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của Phú Thọ không chỉ khẳng định tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo tỉnh, mà còn tạo nên niềm tin, cảm hứng, động lực cho sự nghiệp phát triển bền vững - vì một Phú Thọ giàu đẹp, văn minh, đáng sống và mãi là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam.