Tăng cường các giải pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Vĩnh Phúc

Thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh

Thực hiện chuyên đề “Truyền thông, chính sách pháp luật về mất cân bằng giới tính khi sinh tại Vĩnh Phúc – Thực trạng và giải pháp”, Tạp chí Sức khỏe và Môi trường đã đi sâu nghiên cứu để có những đánh giá, có giải pháp mang tính cơ cơ cho bài toán giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Vĩnh Phúc.

Vĩnh Phúc đang có tỷ số mất cân bằng giới tính với tỉ lệ hơn 118 bé trai, 100 bé gái.

Vĩnh Phúc là tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, cửa ngõ của Thủ đô Hà Nội, gần sân bay Quốc tế Nội Bài, là cầu nối giữa các tỉnh phía Tây Bắc với Hà Nội và đồng bằng châu thổ sông Hồng, vì vậy tỉnh có vai trò rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế vùng và quốc gia. Vĩnh Phúc là tỉnh có dân số gần 1,2 triệu người. Tỉnh Vĩnh Phúc hiện có 41 dân tộc anh, em sinh sống trên địa bàn, trong đó chủ yếu là các dân tộc: Kinh, Sán Dìu, Nùng, Dao, Cao Lan, Mường. Vĩnh Phúc có 9 đơn vị hành chính cấp huyện: 2 thành phố (Vĩnh Yên và Phúc Yên) và 7 huyện (Tam Dương, Tam Đảo, Yên Lạc, Vĩnh Tường, Lập Thạch, Sông Lô, Bình Xuyên); 136 xã, phường, thị trấn.

Những con số trên phần nào nói lên Vĩnh Phúc là một tỉnh có nhiều thuận lợi về vị trí địa lý, về con người. Do đó, nguồn lực con người đang đóng vai trò vô cùng to lớn đối với sự phát triển hiện tại và trong tương lai của Vĩnh Phúc.

Việc mất cân bằng giới tính hiện nay đang xảy trong cả nước, với Vĩnh Phúc thực trạng đó cũng đang diễn ra đáng báo động, giai đoạn 2010-2019, nhiều năm liền, Vĩnh Phúc nằm trong top 10 địa phương có tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh (GTKS) cao nhất cả nước; năm 2019, tỷ suất GTKS trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc là 115 bé trai/100 bé gái, xếp thứ 9 toàn quốc.

Đội ngũ cán bộ lãnh đạo, và nhân viên Chi cục Dân số - KHHGĐ Vĩnh Phúc đang hàng ngày nỗ lực tuyên truyền, giảm tỷ số mất cân bằng giới tính hiện nay.

Theo báo cáo của Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh Vĩnh Phúc cho biết, năm 2020, tỷ suất GTKS của tỉnh Vĩnh Phúc đã giảm 113,4 bé trái/100 bé gái, tuy nhiên, tỷ lệ này vẫn còn ở mức cao.

Trong 6 tháng đầu năm 2022 Vĩnh Phúc có 5.698 trẻ em sinh ra, giảm 1.460 trẻ so với cùng kỳ năm 2021 (giảm 20,39%). Tỷ số giới tính khi sinh của Vĩnh Phúc ở mức số trẻ em sinh ra là nam có 3.088 trẻ, số trẻ em là nữ có 2.610 trẻ. Tỷ số giới tính khi sinh là 118,31 bé trai/100 bé gái, tăng 2,58 điểm % so với cùng kỳ 2021.

Với tỷ số giới tính của trẻ khi sinh ra hiện chênh lệch 118,31 bé trai/100 bé gái, Vĩnh Phúc đang trong top đầu cả nước về mất cân bằng giới tính khi sinh.

Như vậy, để đạt chỉ tiêu chiến lược quốc gia về bình đẳng giới cũng như chỉ số 104-106 bé trai/100 bé gái do Tổng cục Dân số đưa ra sẽ là thách thức không nhỏ cho công tác dân số Vĩnh Phúc trong thời gian tới.

Nguyên nhân và hậu quả

Mặc dù Chi cục Dân số - KHHGĐ đã tiến hành nhiều biện pháp, giải pháp đến từng địa phương, qua nhiều kênh tuyên truyền nhưng với những tồn tại, hạn chế trong nhân dân chưa thể một sớm, một chiều có thể giải quyết được.

Một trong những nguyên nhân chính dẫn tới việc tỷ số giới tính của trẻ chênh lệch nhiều nam hơn nữ vì tư tưởng “trọng nam, khinh nữ” của một bộ phận nhân dân vẫn còn tồn tại từ trước đến nay; tư tưởng “không có con trai nối dõi tông đường”; con trai cả, cháu đích tôn...

Bên cạnh đó, do sự phát triển của y học, việc siêu âm thai nhi đang diễn ra phổ biến, nhiều cơ sở khám chữa bệnh tư nhân mọc lên như nấm, việc tiết lộ giới tính thai nhi vẫn diễn ra rất phổ biến mặc dù đã bị pháp luật nghiêm cấm, dẫn tới tình trạng nhiều gia đình lựa chọn giới tính nam dẫn tới khó kiểm soát việc mất cân bằng giới tính khi sinh.

Nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, các cấp ủy chính quyền chưa thực sự quan tâm tới công tác dân số - KHHGĐ, còn thờ ơ, làm cho có, không hoặc ít có việc xử phạt vi phạm Pháp lệnh số...

Vẫn còn tình trạng cán bộ công chức nhà nước sinh con thứ 3 với mục đích sinh được con trai, điều đó đã tạo ảnh hưởng xấu tới người dân, vi phạm quy chế nêu gương của đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức.

Việt Nam là một trong những quốc gia xuất hiện sự mất cân bằng giới tính khi sinh muộn hơn các quốc gia khác, nhưng lại có xu hướng gia tăng rất nhanh và diễn biến ngày càng phức tạp. Mất cân bằng giới tính khi sinh cao nhất ở khu vực đồng bằng sông Hồng với 115,5 bé trai/100 bé gái và thấp nhất ở đồng bằng sông Cửu Long là 106,9 bé trai/100 bé gái. Sự chênh lệch mất cân bằng giới tính khi sinh giữa khu vực thành thị và nông thôn thuộc đồng bằng sông Hồng cũng cao nhất cả nước.

Với những con số này cho thấy sự quyết liệt thực hiện các chính sách nhằm xóa bỏ sự can thiệp có chủ đích trong lựa chọn giới tính khi sinh thời gian qua chưa đem lại hiệu quả, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh chưa được khắc phục.

Theo Tổng cục trưởng Dân số-Kế hoạch hóa gia đình Nguyễn Doãn Tú, việc mất cân bằng giới tính khi sinh sẽ làm thay đổi cơ cấu dân số trong tương lai, phá vỡ cấu trúc cân bằng giới trong nguồn lực lao động. Bên cạnh đó, mất cân bằng giới tính sẽ làm gia tăng tình trạng bất bình đẳng giới, ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững của đất nước, gây bất ổn về kinh tế, chính trị-xã hội.

Việc mất cân bằng giới tính khi sinh ở Vĩnh Phúc hiện đang ở mức cao, hệ lụy từ mất cân bằng giới tính khi sinh là gia tăng tình trạng bạo lực giới, tình trạng mại dâm, buôn bán phụ nữ… Không chỉ vậy, để có được con trai, nhiều phụ nữ đã phải nạo phá thai nhiều lần, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Việc nạo phá thai và cố đẻ để có con trai đều ảnh hưởng đến kinh tế gia đình do phải tăng thêm chi phí để chăm sóc sức khỏe cho người phụ nữ, giảm thu nhập của các thành viên trong gia đình.

Với đà chênh lệch giới tính khi sinh cao như hiện nay sẽ làm biến đổi cơ cấu dân số, làm nảy sinh vấn đề về an sinh xã hội, gia tăng mâu thuẫn trong việc tìm kiếm bạn đời và vấn đề hôn nhân, làm mất cân bằng trong đời sống tâm sinh lý giới tính. Ẩn họa lớn hơn là phá vỡ sự phát triển bền vững của toàn xã hội.

Vai trò, vị thế của trẻ em gái...

“Nâng cao vai trò, vị thế của trẻ em gái góp phần giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh” đó là chủ đề của ngày Quốc tế trẻ em gái 11/10/2022.

Căn cứ vào nhiệm vụ và giải pháp của Đề án Kiểm soát MCBGTKS và Kế hoạch của UBND tỉnh về thực hiện Quyết định 468 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2016-2025 trên địa bàn Vĩnh Phúc. Việc tuyên truyền nâng cao vai trò vị thế của trẻ em gái, góp phần giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh cần được đẩy mạnh tuyên truyền ở các cấp chính quyền địa phương.

Mọi người dân cần hiểu rõ về Luật bình đẳng giới; Luật phòng, chống bạo lực gia đình; Luật hôn nhân và gia đình nhằm thúc đẩy cộng đồng thực hiện các chính sách hỗ trợ nâng cao vai trò, vị thế của trẻ em gái nói riêng và phụ nữ nói chung, đặc biệt là trẻ em gái ở các gia đình sinh con một bề là gái.

Các cơ quan truyền thông, bộ phận truyền thanh xã đặc biệt tăng cường tuyên truyền, giáo dục về thực trạng, nguyên nhân và hệ lụy của tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Từng bước làm thay đổi nhận thức và tư tưởng lạc hậu về sinh con trai, con gái; Tuyên truyền về các quy định của pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi...

Qua đó giáo dục ý thức, trách nhiệm của các gia đình trong việc tôn trọng vai trò, vị thế của trẻ em gái, của phụ nữ trong thời đại ngày nay.

Chú trọng đẩy mạnh, nâng cao nhận thức về bình đẳng giới

Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) đã khẳng định quan điểm chỉ đạo của Đảng: “Chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Công tác dân số phải chú trọng toàn diện các mặt quy mô, cơ cấu, phân bố, đặc biệt là chất lượng dân số, bảo đảm phát triển nhanh và bền vững”. Theo đó, Công tác Dân số-KHHGĐ luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Tổng cục Dân số-KHHGĐ, Sở Y tế Vĩnh Phúc và các cấp ủy Đảng, chính quyền, các ban, ngành đoàn thể ở địa phương.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Chi cục Trưởng Chi cục Dân số - KHHGĐ Vĩnh Phúc trực tiếp truyền thông Chuyên đề mất cân bằng giới tính khi sinh cho các đại biểu.

Trên cơ sở đó, Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh Vĩnh Phúc đã chủ động rà soát các nội dung để xây dựng Kế hoạch và triển khai có hiệu quả các hoạt động của Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh năm 2022 trình Sở Y tế thẩm định phê duyệt; Ban hành Kế hoạch số 16/KH-CCDS ngày 30/6/2022 Kế hoạch triển khai Đề án can thiệp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh năm 2022.

Song song với đó, công tác tuyên truyền, thay đổi nhận thức các tầng lớp nhân dân được Chi cục Dân số - KHHGĐ Vĩnh Phúc triển khai rộng khắp, đồng bộ: Chi cục Dân số đã chủ động ban hành các văn bản tuyên truyền về việc hướng dẫn thực hiện công tác truyền thông dân số năm 2022; xây dựng và triển khai tuyên truyền mạnh trên Trang thông tin điện tử Chi cục Dân số -KHHGĐ Vĩnh Phúc;

Tập trung tuyên truyền vào các ngày kỷ niệm, ngày dân số thế giới... Chi cục Dân số - KHHGĐ đã treo 80 băng rôn tuyên truyền tại các tuyến đường trục chính nơi đông người qua lại trên địa bàn huyện Bình Xuyên, Tam Đảo, Tam Dương; xây dựng 01 pa nô cỡ lớn treo trước cổng Chi cục Dân số-KHHGĐ; Tổ chức tuyên truyền lưu động tại 09 huyện, thành phố trong tỉnh; tuyên truyền về hậu quả của việc mất cân bằng giới tính khi sinh thông qua các hoạt động thi vẽ tranh cổ động; thi gia đình hạnh phức, gắn kết yêu thương… các hoạt động được tổ chức sâu rộng trong các cấp hội phụ nữ, đoàn thanh niên các cấp cơ sở trong toàn tỉnh Vĩnh Phúc

Phối hợp với các cơ quan Sở Thông tin và Truyền thông, Báo Vĩnh Phúc, Đài phát thanh - Truyền hình tỉnh, Tỉnh Đoàn, Sở Giáo dục - Đào tạo Vĩnh Phúc phát động cuộc thi: “Thử thách làm tuyên truyền viên dân số” trên nền tảng công nghệ TikTok. Trong đó thu hút nhiều phần thi có nội dung tuyên truyền, phổ biến về thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh và những hệ lụy, tạo sức lan tỏa rộng trong nhân dân; Công tác tập huấn nâng cao kiến thức, kỹ năng truyền thông dân số cho 850 cộng tác viên dân số trong toàn tỉnh tham dự, nhiều nội dung mất cân bằng giới tính khi sinh được truyền đạt, nhiều câu hỏi được đặt ra liên quan tới việc xử lý tình huống khi gia đình chỉ có 2 con là con gái mà muốn sinh thêm con trai; gia đình không thể không có con đầu cháu trưởng.... thông qua đó, nhiều kiến thức, kỹ năng xử lý tình huống, giải đáp thắc mắc đã được đưa ra hiệu quả.

Tuyên truyền qua sách, báo, bản tin dân số được Chi cục chú trọng, từ đầu năm 2022, Chi cục đã In 1.154 cuốn các văn bản chỉ đạo công tác Dân số và phát triển; xuất bản 2.300 cuốn bản tin Dân số và Phát triển nhân dịp kỷ niệm 60 năm truyền thống ngành Dân số Việt Nam, tất cả được cấp cho Lãnh đạo các ban, ngành, đoàn thể; lãnh đạo Sở Y tế; CCDS; TTYT các huyện, thành phố, Trạm Y tế và CTV Dân số các xã, phường, thị trấn làm tài liệu tuyên truyền bổ ích, hiệu quả thực tiễn cao.

Đặc biệt, Chi cục Dân số-KHHGĐ luôn tập trung triển khai Đề án can thiệp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Làm mới 06 pa nô 01 mặt ngoài trời tuyên truyền về mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Yên Lạc, Vĩnh Tường. Phối hợp với với Đài Phát thanh Truyền hình tỉnh Vĩnh Phúc; Hội Nông dân tỉnh Vĩnh Phúc triển khai hoạt động tuyên truyền thực hiện Đề án can thiệp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Tổ chức sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Quốc tế trẻ em gái 11/10 năm 2021. Tổ chức tuyên truyền lưu động trên các tuyến đường chính tại các huyện, thành phố và các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh…

Với mục tiêu đến năm 2025, tỉ số giới tính khi sinh không quá 103-106 bé trai/100 bé gái, đạt và duy trì mức sinh thay thế, thời gian tới Chi cục Dân số - KHHGĐ Vĩnh Phúc tiếp tục chú trọng đẩy mạnh, nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, đẩy mạnh truyền thông giáo dục chuyển đổi hành vi nhằm giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh; cảnh báo những hệ lụy lâu dài của vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh đối với hạnh phúc của mỗi gia đình và sự phát triển của cộng đồng xã hội. Tham mưu tới cấp có thẩm quyền, tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở, nêu cao vai trò tiên phong gương mẫu và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trong việc thực hiện các giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh./.

THÁI NGUYỄN