Bảo vệ tài nguyên đất: Nghiên cứu và khảo sát thực tiễn tại xã Hà Bắc (Hà Trung, Thanh Hóa)

Tuy nhiên, trong thời gian qua, tại nhiều địa phương, công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên đất còn nhiều hạn chế, dẫn tới những thất thoát, thậm chí có nơi buông lỏng quản lý, chưa thực sự sát sao. Từ đó đã tạo ra những kẽ hở để doanh nghiệp, cá nhân lợi dụng, gây thất thoát tài nguyên, ảnh hưởng nghiêm trọng môi trường sống, môi sinh xã hội.

Từ thực tế đó, Tòa soạn Sức khỏe và Môi trường triển khai thực hiện Chuyên đề: "Nâng cao hiểu biết, phổ biến pháp luật trong quản lý, sử dụng tài nguyên đất".

Chuyên đề đi sâu vào nghiên cứu tìm hiểu thực trạng quản lý, sử dụng tài nguyên đất tại các địa phương. Qua đó, nắm bắt thực tiễn, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng nguồn tài nguyên này. Từ đó đưa ra được các kiến nghị tới cơ quan chức năng, nhằm nâng cao vai trò của chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, nhằm mục đích bảo vệ nguồn tài nguyên này, đảm bảo môi trường sống của người dân, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Qua quá trình thực hiện Chuyên đề nêu trên, Tạp chí Sức khỏe và Môi trường đã khảo sát tại một số địa phương để có minh chứng thực tiễn. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ đi sâu phân tích thực trạng đang diễn ra tại xã Hà Bắc, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa.

Theo người dân thôn Trạng Sơn, xã Hà Bắc (huyện Hà Trung, Thanh Hóa), từ lâu trên địa bàn đã xảy ra tình trạng khai thác đất trái phép rầm rộ. Hiện nay lại thêm việc xây dựng nhà xưởng, nhà ở trái phép trên đất nông nghiệp, gây ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân khi làm đường xá bị hư hỏng nghiêm trọng, gây ô nhiễm môi trường nhưng không bị kiểm tra, xử lý.

Cụ thể, người dân thôn Trạng Sơn, xã Hà Bắc ý kiến về việc một số cá nhân lợi dụng việc chuyển đổi diện tích đất nông nghiệp kém hiệu quả sang mô hình cá – lúa gần khu vực đồi Trạng Sơn, đã tự ý thu mua đất của người dân rồi đào sâu, khai thác tài nguyên đất trái phép với diện tích lớn, vận chuyển đất đi nơi khác để bán, không thực hiện theo đúng quy hoạch đã được phê duyệt trước đó.

Chưa dừng lại ở đó, thời gian gần đây, tại khu vực khai thác đất còn xuất hiện hoạt động đổ móng, xây dựng nhà ở, nhà xưởng trái phép trên đất nông nghiệp.

Trong quá trình xe tải cỡ lớn chở đất và vật liệu xây dựng ra vào con đường, đã khiến tuyến đường huyết mạch của người dân thôn Trạng Sơn bị hư hỏng, vỡ vụn nghiêm trọng. Mặc dù là đường bê tông nhưng nay mặt đường đã bị cày nát, đất đá lởm chởm, trát lên mặt đường là một màu vàng đặc trưng của đất đồi do quá trình vận chuyển đất đã làm vương vãi.

Hiện trường khai thác đất trái phép tại đồi Trạng Sơn, xã Hà Bắc

Để nắm rõ thực trạng trên, từ đó đưa ra những giải pháp phù hợp trong công tác bảo vệ môi trường cũng như góp phần nâng cao công tác quản lý ở địa phương, phóng viên Tạp chí Sức khỏe và Môi trường đã thực địa nhiều ngày tại khu vực gần đồi Trạng Sơn, và nhận thấy phản ánh của người dân là hoàn toàn chính xác.

Trên thực địa cho thấy, xe tải cỡ lớn chở đất có dấu hiệu quá tải từ đồi Trạng Sơn không được che bạt cẩn thận vẫn bon bon chạy trên đường, đất rơi vãi xuống đường vô cùng nguy hiểm và gây mất vệ sinh đường làng, ngõ xóm. Con đường xe đi qua bị cày vỡ nát, lún 2 bên đường, tạo thành rãnh rõ rệt.

Bà V.T. S – một người dân sinh sống trên địa bàn thôn Trạng Sơn bức xúc cho biết, tình trạng này đã xảy ra từ lâu, những xe tải này chạy lúc thì buổi sáng, lúc thì ban đêm, có hôm cả ngày nghỉ. Đường thì bé mà xe lại to, quá tải chịu đựng của con đường nên tạo thành hiện trạng như hiện nay. Vào những ngày mưa thì đường nước đọng, bùn đất nhầy nhụa, bẩn thỉu, còn vào ngày nắng thì bụi bay mù mịt, cản trở tầm nhìn khi đi trên đường.

“Đất ở khu vực đồi Trạng Sơn trước đây được sử dụng để trồng hoa màu nhưng năng suất kém nên chính quyền đã chuyển đổi sang mô hình cá – lúa. Đất này được giao thầu cho người cao tuổi, xung quanh vành đai từ phía Tây chạy sang phía Bắc khu vực này, nhưng các cụ lại thầu lại cho 1 người. Người đó họ đứng ra bán hết đồi Trạng Sơn. Cán bộ quản lý ở đồi Trạng Sơn họ ý kiến rất nhiều lên UBND xã Hà Bắc nhưng không có cách giải quyết. Giờ vành đai đó họ bán hết tiền vào túi tư nhân, thôn cũng không thu hay nhập vào ngân sách xã gì hết.

“Về phía Bắc nhiều hơn, anh Nguyễn Hữu Hiếu mua lại diện tích đất của dân, khai thác đất, rồi san lấp hố bom, ao chuôm các kiểu, đất phía dưới chỗ này có vận chuyển mang đi nơi khác, đi bán hay đổi chác thế nào đấy. Không những vậy, mấy ngày nay anh này cũng đang cho đào móng, thi công xây dựng tại vị trí đó, chúng tôi có báo cáo lên xã nhưng cũng không có động tĩnh gì”- ông Nguyễn Hữu Lâm, Bí thư, kiêm Trưởng ban mặt trận thôn Trạng Sơn cho biết.

Trước tình trạng thai thác đất trái phép, gây thất thoát tài nguyên quốc gia, ô nhiễm môi trường, làm hỏng đường đi ảnh hưởng đến cuộc sống người dân, phá hoại tài sản của nhà nước, người dân thôn Trạng Sơn đã nhiều lần có ý kiến với lãnh đạo xã Hà Bắc nhưng chỉ nhận lại được sự hứa hẹn suông.

Ông Lâm cũng cho biết “người dân, hội đồng thôn, đã nhiều lần có ý kiến lên Đảng ủy, UBND và HĐND xã Hà Bắc tại các cuộc họp thì đồng chí chủ tịch xin khất với dân rằng, bao giờ giải phóng mặt bằng, quy hoạch đất ở Mã Bái xong xuôi thì ủy ban sẽ quay lại đổ trả đường cho dân. Nhưng vấn đề ở chỗ là không nói bao giờ dự án đấy triển khai. Hiện tại họ vẫn khai thác, vẫn chạy, đường hư hỏng nay càng vỡ nhiều, họ chỉ đổ đất với đá cấp phối lên để lấp những cái vỡ đi”.

Xe quá tải chở đất phá nát tuyến đường dân sinh, gây ô nhiễm môi trường, tiềm ẩn tai nạn giao thông

Việc các xe chở đất vận chuyển đất từ đồi Trạng Sơn ra khỏi địa bàn không chỉ làm đường hư hỏng nghiêm trọng, mà còn gây bụi bặm, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân. “Trước đó ở thôn Trạng Sơn mỗi khẩu 1 tháng đóng 8 nghìn đồng/tháng phí thu dọn rác vệ sinh môi trường. Nhưng về sau họ không đóng nữa vì bụi bặm, gió cát bẩn thỉu, ô nhiễm, có thu gom rác cũng không thấm vào đâu nên họ thôi” - ông Lâm thông tin thêm.

Liên quan đến những nội dung người dân phản ánh và ghi nhận thực tế của PV trên địa bàn, ông Nguyễn Thành Chân - Chủ tịch UBND xã Hà Bắc cho biết, khu vực khai thác đất như phản ánh chưa được cấp phép, gọi là khai thác cũng chưa đúng vì mức độ chưa nhiều, thỉnh thoảng họ chạy trộm vào ban đêm, còn chạy thường xuyên theo phản ánh cũng như bảo có quy mô hay tổ chức thì không có.

Trả lời về việc đoạn đường bị hư hỏng nghiêm trọng do xe tải cỡ lớn chở đất từ đồi Trạng Sơn gây ra thì ông Chân cho rằng, đoạn đường đó hư hỏng là do nền yếu, sau khi xã xây dựng tuyến đường khác, đường đó trở thành tuyến đường chính, vận tải lớn chạy qua sẽ bị lún.

“Trước đó, đất khu vực trên thuộc một hộ gia đình nhà anh Sinh làm nơi nuôi bò, gia đình đó có kinh doanh nhỏ là vật liệu xây dựng, chở bán cho người dân, mà phương tiện chở cũng lớn nên ảnh hưởng đến tuyến đường. Tuy nhiên khi xã phát hiện, có yêu cầu, hộ dân này làm lại. Trong đó cũng có 1 phần vận chuyển đất, lợi dụng vào đêm muộn, về sáng, hoặc ban ngày thì khi cơ quan nhà nước nghỉ, không làm việc để chạy chứ nguyên nhân hoàn toàn không phải do xe tải chở đất từ đồi Trạng Sơn” - Chủ tịch UBND xã Hà Bắc cho hay.

Khai thác đất, xây dựng công trình trái phép trên đất nông nghiệp đang diễn ra tại thôn Trạng Sơn, xã Hà Bắc

Khi được hỏi về việc tại nhiều cuộc họp, người dân ý kiến về đường đi, ông đã hứa là sẽ đổ trả lại đường cho dân sau khi giải phóng mặt bằng, san lấp xong chỗ Mã Bái, thì ông Chân phân trần đang chờ dự án làm xong thì mới làm đường trả dân, nhưng khi hỏi thời gian cụ thể thì ông Chân lại “lảng tránh”. Vị Chủ tịch còn cho biết thêm, chính quyền xã có nắm bắt được việc khai thác đất trái phép, cũng như quy trình hoạt động, và thừa nhận việc này là sai, xã đã nhiều lần lập biên bản. Kể cả việc xây dựng trái phép nhà xưởng, nhà ở, tập kết vật liệu xây dựng trên đất nông nghiệp cũng biết, đã yêu cầu họ dừng và lập biên bản. Tuy nhiên khi PV cần được cung cấp các biên bản ghi nhận sự việc, thì ông Chân lại không thể cung cấp và hứa rằng sẽ xử lý, từ nay đến hết tháng 6 sẽ trả lại tuyến đường.

Khi PV tiếp tục hỏi đã lập biên bản ghi nhận vậy có xử phạt hành chính không, thì ông Chân cho biết xã chỉ ghi nhận, không đủ thẩm quyền xử phạt hành chính, cũng không có báo cáo lên huyện vì cho rằng nó quá nhỏ!

Việc khai thác đất, xây dựng công trình trên đất nông nghiệp tại thôn Trạng Sơn rõ ràng là trái phép, vi phạm phát luật đã diễn ra trong thời gian dài, người dân đã nhiều lần phản ánh, lãnh đạo địa phương cũng nắm được nhưng vẫn không xử lý, giải quyết dứt điểm, gây bức xúc trong dư luận. Liệu có dấu hiệu làm ngơ, bao che cho sai phạm của cá nhân, tổ chức hay chính quyền xã thiếu trách nhiệm, buông lỏng trong công tác quản lý trên địa bàn?

Thiết nghĩ, các cơ quan, ban ngành chức năng liên quan của tỉnh Thanh Hóa và UBND huyện Hà Trung cần nhanh chóng vào cuộc kiểm tra, làm rõ và xử lý các sai phạm trong việc khai thác đất, xây dựng công trình trái phép trên đất nông nghiệp đang diễn ra tại thôn Trạng Sơn, xã Hà Bắc. Đồng thời làm rõ trách nhiệm của các cá nhân, tập thể đã làm ngơ, buông lỏng quản lý, để mặc cho cá nhân, tổ chức móc ruột tài nguyên, gây thất thoát tài sản Nhà nước.

QUỐC TRƯỜNG