Jane Goodall – Nhà linh trưởng học khơi dậy lòng trắc ẩn với môi trường

Jane Goodall và Hugo van Lawick đang quan sát một gia đình tinh tinh.

Bà đã khơi dậy sự tò mò, hy vọng và lòng trắc ẩn cho vô số người trên khắp thế giới, mở đường cho nhiều thế hệ, đặc biệt là những người trẻ tuổi, những người đã mang lại cho bà hy vọng về tương lai.

Bà đã mở ra cánh cửa cho phụ nữ trong khoa học và những khám phá của bà đã định hình lại cách nhìn nhận của chúng ta về loài tinh tinh.

Bà bắt đầu sự nghiệp nghiên cứu tinh tinh từ năm 1960, xuất phát từ một khu rừng rậm rạp của Công viên quốc gia Suối Gombe (Tanzania), khi mới 26 tuổi và những khám phá của bà đã đưa bà trở thành một huyền thoại vào năm sau đó.

Trong những ngày đầu ở Gombe, Jane Goodall đã dành nhiều giờ ngồi trên đỉnh núi cao với ống nhòm hoặc kính viễn vọng, tìm kiếm tinh tinh trong khu rừng bên dưới.

Những hạt giống khám phá đã được gieo trồng từ thuở ấu thơ, nảy nở thành tình yêu động vật sâu sắc và niềm say mê với châu Phi. Ở tuổi đôi mươi, lời mời từ một người bạn thời thơ ấu đã đưa bà đến Kenya, nơi bà làm việc cho nhà cổ nhân chủng học nổi tiếng, Tiến sĩ Louis Leakey. Leakey nhận ra ở Goodall sự can đảm và kiên nhẫn cần thiết cho công việc thực địa, và đã chọn bà nghiên cứu tinh tinh như một phần trong nghiên cứu về hành vi con người thời kỳ đầu. Vậy là Goodall bắt đầu quan sát tinh tinh hoang dã ở Gombe, cùng với mẹ bà làm người giám hộ.

Mỗi tối trong lều, nhà nghiên cứu Jane Goodall lại ghi chép dữ liệu từ sổ tay thực địa, kể lại hành vi của loài tinh tinh mà cô quan sát được trong ngày và đắm mình vào mô hình trại nghiên cứu của mình.Với chỉ một cây bút chì, ống nhòm, sổ tay và một chiếc còi phòng trường hợp gặp rắc rối, Goodall đã có những khám phá làm thay đổi hoàn toàn hiểu biết của chúng ta về loài tinh tinh. Phương pháp của bà khá độc đáo - đặt tên cho tinh tinh và ghi lại tính cách của chúng, trong khi các nhà nghiên cứu khác thường gán cho chúng số thứ tự - nhưng những nỗ lực đó đã mang lại kết quả xứng đáng.

Chân dung tinh tinh Fifi, thành viên của nhóm tinh tinh đầu tiên được Jane Goodall nghiên cứu tại Vườn Quốc gia Gombe, Tanzania.

Chuyến thám hiểm ban đầu dự định kéo dài sáu tháng đã trở thành sự nghiệp 26 năm ghi chép về loài tinh tinh hoang dã. Trong suốt quá trình nghiên cứu, Goodall đã đảo lộn hoàn toàn hiểu biết của chúng ta về tinh tinh, quan sát mọi thứ từ cách chúng xây tổ ban đêm đến việc săn mồi và ăn thịt. Bà đã mô tả chi tiết hành vi của tinh tinh, như sử dụng công cụ và gây chiến, những hành vi thách thức những quan niệm lâu đời về thế giới tự nhiên…

Năm 1986, 25 năm nghiên cứu của Goodall đạt đến đỉnh cao với việc xuất bản cuốn sách Tinh tinh ở Gombe: Các mô hình hành vi. Một hội nghị nghiên cứu tinh tinh được tổ chức để kỷ niệm cột mốc này, đã tiết lộ rằng tinh tinh đang bên bờ vực tuyệt chủng. Goodall quyết tâm bảo vệ tinh tinh, nhưng nhanh chóng nhận ra rằng tất cả các loài đều phải đối mặt với những mối đe dọa tương tự.

Jane Goodall cùng các thành viên Roots & Shoots và học sinh địa phương tại một ngôi làng gần Kigoma, Tanzania, năm 2010.

Bà chuyển sang hoạt động bảo tồn và xã hội. Mối quan hệ kéo dài hàng thập kỷ với National Geographic, cùng vô số bài báo, sách, chương trình truyền hình đặc biệt và phim tài liệu, đã giúp Goodall trở thành một tiếng nói mạnh mẽ cho động vật và hành tinh của chúng ta. Bà thành lập Viện Jane Goodall để thúc đẩy sự hiểu biết và bảo vệ loài vượn lớn, dựa trên nền tảng nhiều thập kỷ làm việc của mình. Nhận thức rằng tương lai của Trái Đất nằm trong tay thế hệ tiếp theo, bà khởi xướng sáng kiến Roots and Shoots (Rễ và Chồi) nhằm trao quyền cho giới trẻ.

Jane Goodall chuẩn bị cho một đêm thức trắng nghiên cứu tinh tinh.

Goodall vẫn tiếp tục làm việc không mệt mỏi để bảo vệ những người anh em họ vượn lớn và hành tinh mà chúng ta cùng chung sống. Mặc dù ảnh hưởng to lớn của bà đối với ngành linh trưởng học và bảo tồn ngày càng gia tăng, sự nghiệp của bà bắt đầu chỉ với niềm đam mê động vật và quyết tâm sống trọn vẹn với ước mơ. Đó là một câu chuyện về sự tiến hóa và nguồn cảm hứng cá nhân, được thể hiện qua câu trích dẫn từ cuốn sách With Love (Với tình yêu) xuất bản năm 2003 của bà: "Mỗi cá nhân đều quan trọng. Mỗi cá nhân đều có vai trò riêng. Mỗi cá nhân đều tạo nên sự khác biệt."