Bộ Y tế: Lấy ý kiến tham vấn Dự án Luật chuyển đổi giới tính

SK&MT - Ngày 12/5, tại nhà khách Trung ương số 8 Chu Văn An - Hà Nội, Bộ Y tế đã tổ chức lấy ý kiến tham vấn của cộng đồng đối với dự thảo báo cáo đánh giá tác động chính sách của Dự án Luật chuyển đổi giới tính.

Các vấn đề được đưa ra tại Hội thảo

Trong buổi hội thảo, ThS. Đinh Thị Thu Thủy - Chuyên viên Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) đã đưa ra 8 chính sách được thảo luận về các vấn đề liên quan đến: Xác định phạm vi điều chỉnh của Luật CĐGT; Các trường hợp CĐGT; Điều kiện đối với người CĐGT (Quy định về độ tuổi can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; Quy đinh về tình trạng hôn nhân trước khi can thiệp y học; Xác định tâm lý người CĐGT); Điều kiện đối với cơ sở khám chữa bệnh được can thiệp CĐGT; Công nhận các can thiệp y tế đã thực hiện CĐGT tính trước ngày Luật CĐGT có hiệu lực; Kinh Phí thực hiện can thiệp y tế để CĐGT.

Ông Nguyễn Huy Quang – Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, cả nước hiện có khoảng 270.000 – 300.000 người có mong muốn chuyển đổi giới tính. Theo thống kê không đầy đủ, hiện Việt Nam có khoảng 23 người đã thực hiện phẫu thuật CĐGT tại Thái Lan, Hàn Quốc và trở về Việt Nam sinh sống, những người chuyển đổi giới tính ở nước ngoài, tại các cơ sở chưa được pháp dẫn đến việc gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống cũng như hòa nhập với xã hội.

Trên thế giới hiện nay có 61 quốc gia cho phép thực hiện chuyển đổi giới tính, trong đó 38 quốc gia (62%) ở châu Âu yêu cầu người có mong muốn được công nhận CĐGT phải trải qua phẫu thuật, sau đó mới được công nhận về mặt giấy tờ nhân thân. Ở châu Á như Nhật Bản, Trung Quốc, Singapore, Phillipines… cũng đưa ra điều kiện chỉ thừa nhận giới tính mới sau khi phẫu thuật. Một số nước cho phép công nhận giới tính mới mà không phải trải qua phẫu thuật như: Hàn Quốc, Đài Loan, Nam Phi, Israel…

Phát biểu tại hội thảo, ông Quang đưa ra ba phương án để công nhận các trường hợp CĐGT: Điều trị nội khoa bằng sử dụng hoóc môn; sử dụng hoóc môn và điều trị ngoại khoa (phẫu thuật) và giải pháp ba là không can thiệp gì về mặt y tế (sử dụng hoóc môn hoặc phẫu thuật ngực, bộ phận sinh dục) mà chỉ kiểm tra tâm lý theo bảng chuẩn, nộp đơn lên cơ quan có thẩm quyền ghi rõ nguyện vọng là có mong muốn được xác nhận là người chuyển đổi giới tính thì được công nhận là người CĐGT.

Với quy định tình trạng hôn nhân trước khi can thiệp y học để được công nhận là người chuyển giới, theo ông Nguyễn Huy Quang cho rằng, sẽ có 3 giải pháp đề xuất, là người độc thân chưa từng kết hôn; người độc thân chưa từng kết hôn hoặc đã ly hôn; không quy định tình trạng hôn nhân (chấp nhận cả người đang trong tình trạng hôn nhân). Theo đó, phương án những trường hợp chưa kết hôn, đã ly hôn hoặc góa chồng/vợ thì sẽ có đủ điều kiện để chuyển đổi giới tính. Đây là một vấn đề mang tính nhân văn trong dự án luật CĐGT.

Hầu hết các ý kiến đều cho rằng giải pháp 1 là phù hợp nhất. Bởi nó có tác động tích cực không làm phát sinh các quan hệ phức tạp sau khi được công nhận CĐGT, giải pháp này phù hợp với quy định tại Khoản 2 Điều 8 Luật Hôn nhân gia đình. Còn hai giải pháp kia có thể sẽ gây sock cho chồng hoặc con và gia đình những người chuyển giới.

Ông Quang dẫn chứng, “Tôi lấy ví dụ, một người đang là mẹ của hai đứa con, bỗng một ngày họ chuyển giới thành đàn ông sẽ khiến những đứa con của mình, người chồng/vợ của mình bị shock, thậm chí cả gia đình mình và những mối quan hệ khác cũng gặp khó khăn. Vậy nên nếu chuyển đổi giới tính thì nên là người độc thân chưa từng kết hôn thì dễ dàng hơn”.

Liên quan đến độ tuổi can thiệp y học để CĐGT, đây là điều rất quan trọng vì quyết định này sẽ ảnh hướng đến suốt cuộc đời còn lại của họ. Nhiều ý kiến cho rằng nên quy định người đủ từ 18 tuổi trở lên vì ở độ tuổi này đã có đủ nhận thức để tự quyết về quyền nhân thân, tự chịu trách nhiệm về năng lực hành vi dân sự, phù hợp với Luật Dân sự hiện nay.

Đối với cơ sở khám chữa bệnh được can thiệp CĐGT, Vụ Pháp chế cho biết, vấn đề bất cập hiện nay mới chỉ có ba cơ sở được xem xét về giới tính (Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện nhi đồng 1, Bệnh viện nhi TW) nhưng chưa có cơ sở nào được phép thực hiện phẫu thuật CĐGT. Việc cho phép cơ sở nào được thực hiện CĐGT cần có quy định để tránh lạm dụng, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người chuyển đổi giới tính. Do đó, việc công nhận các can thiệp y tế đã thực hiện CĐGT trước ngày Luật CĐGT có hiệu lực cũng cần được xem xét kỹ lưỡng. La Lam - một trường hợp chuyển giới từ nam sang nữ ở Hà Nội - chia sẻ, việc này sẽ giúp những người có mong muốn chuyển giới dễ dàng tìm kiếm và tiếp cận với dịch vụ hơn.

Ngoài ra, BHYT không chi trả cho việc chuyển giới vì người muốn chuyển giới không phải là người bệnh.

Cộng đồng chuyển đổi giới tính phát biểu, ý kiến góp ý vào dự thảo luật CĐGT

Cộng đồng CĐGT nói gì

Có rất nhiều ý kiến của cộng đồng người chuyển giới đưa ra về vấn đề CĐGT có liên quan như kinh phí, cơ sở khám chữa bệnh đáp ứng yêu cầu CĐGT,… Thực hiện CĐGT là vấn đề khá tốn kém, do đó, nhiều người chuyển giới bày tỏ mong muốn rằng họ sẽ được bảo hiểm y tế chi trả một phần cho dịch vụ kỹ thuật CĐGT.

Bạn Ánh Phong, chuyển giới nữ chia sẻ, việc CĐGT ảnh hưởng đến cả cuộc đời, do đó phải đảm bảo sức khỏe của bản thân là trên hết, quá trình đi tìm lại bản thân cần tìm cơ sở hợp pháp, đủ điều kiện để thực hiện tránh những tai nạn đáng tiếc xảy ra. Việc công nhận các can thiệp y tế đã thực hiện CĐGT cần bắt buộc phải được kiểm tra lại và công nhận tất cả các trường hợp đã thực hiện phẫu thuật CĐGT trước khi Luật CĐGT có hiệu lực.

Susu (chuyển giới nữ) cho rằng, việc thay đổi một con người về cơ thể sinh học, giấy tờ hộ tịch.. là một sự thay đổi lớn. Do đó, bắt buộc phải kiểm tra tư vấn tâm lý của người có mong muốn CĐGT trước khi được công nhận là người CĐGT giúp họ xác định rõ mình là ai? Có thật sự mong muốn CĐGT? Thử nghiệm vai trò làm người mới thế nào?... Trên thực tế, có người sau khi CĐGT do chưa có sự chuẩn bị trước về tâm lý nên cảm thấy bị cô lập, bế tắc, trầm cảm dẫn đến tự tử…

Đây là buổi hội thảo thứ hai lấy ý kiến cho dự thảo Luật và sẽ Bộ Y tế sẽ còn tiếp tục lắng nghe những ý kiến đóng góp về tám nội dung chính sách ở nhiều cuộc hội thảo khác, ở trên các diễn đàn về vấn đề chuyển đổi giới tính để hoàn chỉnh dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét – TS Nguyễn Huy Quang chia sẻ.

Dự án Luật Chuyển đổi giới tính được Bộ Y tế xây dựng từ năm 2016 và hiện đang xin Quốc hội cho vào chương trình Luật. Nếu sớm được đưa vào chương trình của Quốc hội, lộ trình cuối năm 2019 đầu năm 2020, Luật sẽ được Quốc hội xem xét thông qua.

Nguyễn Thúy