Cần hiểu lại về chất béo trong chế độ ăn

(SK&MT) - Những người quan tâm đến những vấn đề về sức khỏe khi mua thực phẩm thường được khuyên nên tránh mua những thực phẩm quá béo, có chứa quá nhiều đường và tinh bột đã qua chế biến, để tránh các nguy cơ bệnh tim mạch và tiểu đường. Nhưng không phải thực phẩm nào có chất béo cũng là xấu. Theo các nhà khoa học, có những chất béo cần phải được ăn nhiều hơn những chất béo khác để giúp cải thiện sức khỏe.

Thành phần chất béo bao gồm chất béo bão hòa và không bão hòa. Hai loại chất béo này theo các nhà khoa học có tác động hoàn toàn trái ngược nhau lên sức khỏe của con người.

Chất béo bão hòa có nhiều trong các sản phẩm có nguồn gốc động vật, bao gồm các sản phẩm từ sữa, phô mát, các loại thịt mỡ. Theo lý thuyết, gan dùng chất béo bão hòa để sản xuất ra cholesterol. Chế độ ăn có quá nhiều chất béo bão hòa sẽ làm tăng lượng cholesterol trong máu, đặc biệt là loại cholesterol xấu, yếu tố dẫn đến các nguy cơ bệnh về tim mạch.

Ngay từ những năm 60 của thế kỷ trước, các nhà khoa học trên thế giới đã lên tiếng cảnh báo về tác hại của loại chất béo này. Kết quả là mọi người thường được khuyên là nên chọn ăn các loại đồ ăn ít béo như sữa không béo, phô mai không béo, hay ăn margarine thay cho bơ. Thậm chí mọi người cũng được khuyên là không nên ăn nhiều trứng vì trứng cũng có lượng chất béo bão hòa cao.

Tuy nhiên, một nghiên cứu vào năm 2014 tại Mỹ lại cho một kết quả khác hẳn khi các bác sĩ tham gia nghiên cứu này nhận định chất béo bão hòa không hẳn xấu như người ta vẫn nghĩ. Nghiên cứu dựa vào 72 kết quả đã công bố về mối liên quan giữa các loại chất béo với bệnh tim ở hơn 600.000 người tham gia ở 18 nước. Các nhà khoa học nhận định chất béo bão hòa dường như không làm tăng nguy cơ bệnh tim.

Các nhà nghiên cứu ước tính việc thay thế 5% năng lượng nhập vào cơ thể từ chất béo bão hòa bằng các chất béo không bão hòa đơn và bột nguyên chất không qua chế biến, có thể làm giảm khoảng từ 9% đến 25% nguy cơ bệnh tim mạch.

Chất béo không bão hòa

Chất béo không bão hòa bao gồm loại chất béo đơn và chất béo đa. Chất béo không bão hòa đa được tìm thấy chủ yếu trong các loại dầu thực vật, dầu cá. Loại chất béo này được cho là có thể giúp hạ mức cholesterol trong máu. Tuy nhiên theo các bác sĩ, việc dùng quá nhiều loại chất béo này cũng làm giảm lượng cholesterol tốt cho cơ thể. Chất béo không bão hòa đơn có nhiều trong các loại rau, dầu thực vật như dầu olive, lạc. Loại chất béo này được cho là có tác dụng làm giảm cholesterol xấu mà không làm ảnh hưởng tới cholesterol tốt.

Một nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học thuộc trường đại học Tufts ở Mỹ kết hợp với các nhà khoa học thuộc trường đại học Cambridge, Anh, cho thấy việc ăn nhiều hơn các loại chất béo không bão hòa, đặc biệt là không bão hòa đơn còn giúp làm giảm nguy cơ hoặc giúp kiểm soát bệnh tiểu đường type 2. Nói về nghiên cứu này, bác sĩ Fumiaki Imamura, đồng tác giả của nghiên cứu thuộc trường đại học Cambridge cho biết: “Chúng tôi tiến hành hơn 100 thử nghiệm, trong đó những nhà nghiên cứu sẽ cho người tham gia nghiên cứu ăn những bữa ăn khác nhau. Dựa trên những số liệu đã có chúng tôi phân tích ảnh hưởng của các loại chất béo không bão hòa lên những chỉ số đó và chúng tôi thấy nhìn chung là các loại chất béo không bão hòa, tức là các chất béo từ cây củ, hạt và cá, có sự cải thiện khả năng điều hòa đường trong máu, khác với các loại chất béo bão hòa và tinh bột”.

Theo kết quả của nghiên cứu mới, việc ăn thay thế các loại chất béo bão hòa và tinh bột bằng những loại chất béo không bão hòa, đặc biệt là không bão hòa đơn, giúp làm cải thiện đáng kể những thông số trong xét nghiệm máu và giảm nguy cơ các bệnh tiểu đường và tim mạch.

Nói về cơ chế tác động giữa chất béo không bão hòa lên các thông số sức khỏe, bác sĩ Imamura cho biết: “Có nhiều nghiên cứu xem xét về cơ chế làm giảm đường trong máu của chất béo không bão hòa. Một lý thuyết cho rằng nó giúp kiềm chế stress do ôxi hóa trong tế bào, phản ứng với viêm nhiễm, và đồng thời làm giảm các chất độc từ các axit béo tự do trong cơ thể, cải thiện hiện tượng kháng insulin trong cơ thể. Vì các chất béo nguyên chất có sẵn trong tự nhiên nên cơ thể chúng ta được cấu tạo để có thể tiêu hóa các loại chất béo này theo nhiều cách. Chúng tôi không thể chỉ ra một đường cụ thể,nhưng dường như có nhiều cơ chế giải thích những ích lợi của những loại chất béo tự nhiên nguyên chất này.”

Chế độ ăn cân bằng giữa hai loại chất béo

Dù có hại hay không có hại, lượng các loại chất béo đưa vào cơ thể cũng được khuyến cáo cụ thể. Đối với các chất béo bão hòa, các bác sĩ thường khuyên mọi người giới hạn mức năng lượng nạp vào cơ thể từ loại chất béo này không quá 10% một ngày. Mức này cũng được áp dụng tương đương với chất béo không bão hòa đa. Với chất béo không bão hòa đơn, mức này được khuyến cáo là từ 10-15%.

Theo bác sĩ Imamura, mặc dù nghiên cứu mới cho thấy những ích lợi của việc thay thế các chất bột đã qua chế biến và đường bằng những chất béo không bão hòa, nhưng việc theo đuổi một chế độ ăn khắt khe, loại bỏ hoàn toàn các loại chất bột tinh chế, đường và chất béo bão hòa là điều không thể. Vì vậy ông chỉ khuyên mọi người nên hạn chế những loại không tốt mà thôi. Bác sĩ nói: Dựa trên nghiên cứu này chúng tôi chỉ có thể khuyên mọi người nên hạn chế các loại thực phẩm có quá nhiều tinh bột và thay thế chúng bằng đồ ăn có chất béo từ rau, củ, hạt và cá…”.

Linh Đức