Có một “Lung Trời” giữa miền Tây

Túi chứa nước - rốn cá đồng miền Tây

Dù là ngày nghỉ lễ nhưng anh Lư Xuân Hội, Giám đốc Khu bảo tồn Thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng cùng gần 40 cán bộ, nhân viên luôn “trực chiến” để bảo vệ rừng trong cái nắng gay gắt. Sang tháng 5/2024, mùa mưa bắt đầu, anh Lư Xuân Hội cũng nhẹ lo hơn khi đã bảo vệ rừng an toàn đi qua mùa nắng nóng.

Từ tháp canh nhìn xuống Lung Ngọc Hoàng như lá phổi xanh của ĐBSCL.

Còn Sáu Mỹ (Nguyễn Văn Trường) rất bận rộn với hơn 30 kèo ong, gác trên thân tràm, bình bát, cà na… ở Lung Ngọc Hoàng. Chiếc vỏ lãi khẽ băng qua những đám rong trứng lao qua con kênh nhỏ uốn éo. Hai bên là rừng tràm, lau sậy và giăng giăng là dây choại quấn lấy tạo nên nét hoang dã cuốn hút.

“Mùa nắng, tràm trổ bông đó là lúc ong về làm tổ, cũng là lúc người gác ong đặt hy vọng vào mùa thu hoạch mật ong”, anh Sáu Mỹ cho biết.

Anh là một trong 50 hộ dân sống dưới tán cây rừng ở Lung Ngọc Hoàng, hợp đồng với khu bảo tồn gác kèo ong trong nhiều năm qua. Từ chỗ không có đất, gia đình anh đã về “cắm dùi” ở đây để kiếm cá đồng, cây rừng khô sống qua ngày. Lâu ngày đã trở thành “tai mắt canh lửa” ở Lung Ngọc Hoàng. Do gia đình đã có 2-3 thế hệ sống tại đây, nên anh nhận đến 6 lô rừng (mỗi lô 25 ha), để gác kèo ong và cũng là “bảo vệ cảnh giới” trên diện tích này.

Trăn Gấm một động vật xuất hiện nhiều ở Lung Trăn nằm trong khu bảo tồn.

Anh Sáu Mỹ tâm sự: “Theo hợp đồng, mỗi năm gia đình anh nộp cho khu bảo tồn 35 lít mật ong, tất nhiên phần mật ong còn lại sẽ lớn hơn. Được cái, ở khu bảo tồn cũng thuê trồng rừng, cắt dây leo… nên anh cũng đảm bảo sinh kế cho gia đình”.

Anh Sáu Bé (Trần Bé Em, Trưởng Phòng Khoa học và Bảo tồn Lung Ngọc Hoàng) chia sẻ: “Những người dân như anh Sáu Mỹ đã gắn bó với Lung Ngọc Hoàng, họ yêu những cánh rừng cánh nơi đây cũng là cách “lo nồi cơm” cho chính mình. Họ là lực lượng cảnh giới rất hiệu quả để cùng lực lượng chức năng tại đây bảo vệ rừng nghiêm ngặt”.

Với diện tích trên 2.800ha, đây là vùng đất rất đặc biệt đa dạng sinh học. Anh Lư Xuân Hội, Giám đốc Khu bảo tồn Thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng, cho biết: “Hiện Khu Bảo tồn ghi nhận được 330 loài thực vật bậc cao có mạch, đặc trưng là rừng tràm Nam bộ. Có 3 loài có khả năng sinh sống được cả ở môi trường nước mặn như: Cóc kèn thuộc họ Đậu, Quao nước thuộc họ Quao và dừa nước thuộc họ Cau dừa. Động vật rừng của Khu Bảo tồn được xác định gồm 206 loài động vật có xương sống trên cạn, phân theo các lớp ếch nhái, bò sát, lớp chim và lớp thú. Về thủy sản có: 77 loài cá được ghi nhận ở khu vực này, chiếm 77% tổng số loài đã ghi nhận được ở các khu vực nước ngọt của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)”.

Hiện khu bảo tồn đã được trang bị 5 camera (trị giá khoảng 1,3 tỷ đồng), gắn quan sát bao quát để canh giữ rừng trong mùa nắng. “Do lung lớn quá, đi mãi không hết, ban đầu dân địa phương gọi là Lung Trời. Dần dà có người cách điệu gọi Lung Ngọc Hoàng”, anh Lư Xuân Hội giải thích mộc mạc với chúng tôi về nguồn gốc tên Lung Ngọc Hoàng.

Lung Ngọc Hoàng hiện nay là vùng đất trũng - có cao độ thấp nhất miền Tây. Trong Lung Ngọc Hoàng, có rất nhiều lung như: Lung Sen, Lung Cỏ Chỉ, Lung Mười Tám, Lung Ba Đìa… Trong đó, Lung Ba Đìa (gồm ba cái đìa châu vào nhau) được xem là nơi trũng thấp, là cái rốn chứa các loài cá đồng về sinh sống trong mùa khô. Đây cũng là nơi mà cư dân ĐBSCL đổ xô về khai thác cá đồng để làm mắm khi còn hoang sơ chưa thành lập Khu bảo tồn.

Vũng đất ngập nước chứa nhiều tài sản quý của miền Tây

Cùng với anh Sáu Bé, chiếc vỏ lãi đưa chúng tôi đi vào Lung Sen. Đó là một vạt nước cạn pha trộn rong rêu và những vệ cỏ đặc quệt chen nhau trên mặt nước. Nếu bạn có dịp đặt chân đến vùng U Minh Thượng thì sẽ bắt gặp hình ảnh tương tự tại Lung Ngọc Hoàng. Chiếc vỏ máy lách chậm, bườn qua những vệ cỏ, thi thoảng chim cò vụt bay trước mắt khiến bạn giựt mình.

Lực lượng kiểm lâm thả các động vật quí hiếm về Lung Ngọc Hoàng,

Hậu Giang được tách ra từ tỉnh Cần Thơ năm 2004. Đến năm 2019, Hậu Giang mới tính chuyện khai thác du lịch ở Lung Ngọc Hoàng. Các chuyên gia du lịch đã đến khám phá để tư vấn cho tỉnh Hậu Giang.

Ông Phan Đình Huê, chuyên gia tư vấn phát triển du lịch ĐBSCL cho rằng: “Tài nguyên của Lung Ngọc Hoàng còn nguyên vẹn, gây ngạc nhiên lớn cho các hãng lữ hành chuyên về du khách nước ngoài - bởi họ không biết ngay trung tâm ĐBSCL có khu bảo tồn như thế”.

Còn ông Stiermann Marrin, Giám đốc Khu nghỉ dưỡng Ricefield Logge ở xã Trường Long, huyện Phong Điền (TP Cần Thơ), sau khi đặt chân đến đây đã thốt lên: “Tuyệt vời. Tôi nghĩ Lung Ngọc Hoàng đẹp hàng đầu Việt Nam. Tôi đã đi nhiều nơi ở Việt Nam nhưng chưa nơi nào tôi thấy có cảnh quang tuyệt vời như thế này!”.

Trong một dịp làm việc với tỉnh Hậu Giang, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đi khảo sát Lung Ngọc Hoàng và đề nghị tỉnh tìm nhà đầu tư có tiềm lực, kinh nghiệm để phát huy, khai thác các yếu tố tự nhiên của Khu bảo tồn nhằm phát triển du lịch sinh thái.

“Chính quyền các cấp vận động nhân dân tham gia làm tốt công tác bảo tồn hệ sinh thái, bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Việc phát triển du lịch và các hoạt động kinh tế - xã hội theo hướng xanh, bền vững, bảo vệ nghiêm ngặt, bảo tồn nguyên vẹn vùng lõi theo đúng quy định, giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực của con người tới thiên nhiên và hệ sinh thái nơi đây” - Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh.

Người dân sống thu hoạch bông súng đồng ở Lung Ngọc Hoàng.

Chiều buông, chúng tôi rời Lung Sen. Những cây sen vươn mình khỏi lớp rong trứng phủ dày mặt nước, nhiều đàn cá ròng ròng chen chúc tìm thức ăn. Tiếng chim bìm bịp vang vọng như báo hiệu con nước lớn - ròng hoán đổi theo chế độ bán nhật triều của miền Tây.

Tôi chợt nhớ bài hát “Về lại Lung Ngọc Hoàng” của nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Phúc (nguyên Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hậu Giang): “Chim bìm bịp kêu theo con nước lớn, con nước ròng. Nghe tiếng rừng nỉ non, nôn nao ray rứt trong lòng… Bồng bềnh sương bay, trời mây chập chùng. Dước lung cá ục, tiếng chim rúc trên đầu, ếch gọi bầy rền vang. Bước chân hoang đàn thú, gió lay rừng vi vu…”.