Đề xuất cấm mua, sử dụng thuốc lá đối với người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau

Tại hội thảo cập nhật thông tin chủ đề Ngày thế giới không thuốc lá 31/5/2026 và tình hình thực hiện các chính sách phòng chống thuốc lá do Bộ Y tế tổ chức ngày 22/5, bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, cho biết, trong năm 2026, Bộ Y tế sẽ sửa và trình Chính phủ, Quốc hội Luật sửa đổi Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá.

Theo bà Hải, việc sửa Luật này không chỉ nhằm xử lý những khoảng trống hiện hành và phù hợp hơn với thực tiễn, mà còn bảo vệ thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá mà Việt Nam đã kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua.

Do vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Theo Ths Trần Thị Vân Ngọc, Phó Chánh văn phòng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế đang đề xuất 3 chính sách liên quan. Đó là cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác; cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá.

Riêng việc bổ sung chính sách "Cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá" theo đề xuất của Bộ Tư pháp trước đó, Bộ Y tế đã tiến hành đánh giá tác động kỹ lưỡng.

Kết quả cho thấy, nếu được thực thi và tuân thủ, chính sách này sẽ có hiệu quả rất cao đối với việc giảm tỷ lệ hút thuốc, giảm nhanh số người hút thuốc thụ động, bảo vệ được sức khoẻ người dân, giảm chi phí lớn cho chăm sóc sức khỏe và tổn thất do mất năng suất lao động gây ra.

Nguy cơ nghiện thuốc lá, nicotine đang trẻ hóa, len lỏi vào trường học

Nhận diện các "chiến lược tiếp thị" thuốc lá và nicotine

Theo bà Phan Thị Hải, hiện nay, ngành công nghiệp thuốc lá đang sử dụng nhiều chiến lược tiếp thị mới nhằm tạo dựng hình ảnh "hiện đại", "ít độc hại", "thời thượng" đối với các sản phẩm chứa nicotine, đặc biệt hướng tới thanh thiếu niên, phụ nữ và người trẻ tuổi.

Những hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, các hoạt động tài trợ, tiếp thị qua người nổi tiếng… đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng.

Đặc biệt, các sản phẩm thuốc lá và nicotine hiện nay không còn chỉ xuất hiện dưới hình thức thuốc lá điếu truyền thống mà chúng được thiết kế với hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt, hình ảnh "công nghệ", "hiện đại", "ít hại hơn", thậm chí được quảng bá thông qua mạng xã hội, người nổi tiếng và các kênh tiếp cận rất gần với thanh thiếu niên.

Nhưng sự thật đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn đó là nicotine – một chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên.

Nguy cơ nghiện thuốc lá, nicotine đang trẻ hóa, len lỏi vào trường học

Những con số hiện nay rất đáng suy nghĩ. Trên thế giới, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, hút thuốc lá ước tính gây ra khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, bao gồm chi phí y tế, mất năng suất lao động, tử vong sớm và cả chi phí môi trường.

Tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng nhanh. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13–17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã lên tới 8,1%. Đây không chỉ là một xu hướng tiêu dùng mới mà còn là dấu hiệu của một nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, đang len vào trường học, gia đình và đời sống của thanh thiếu niên.

Bà Hải chỉ rõ, dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe, tạo gánh nặng bệnh tật, kinh tế và xã hội. Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người sử dụng, khói thuốc còn gây hại nghiêm trọng cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Chính vì vậy, các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá trong những năm gần đây không chỉ là giải pháp y tế, mà còn là chính sách phát triển bền vững, đầu tư cho nguồn nhân lực và tương lai của đất nước.

Mỗi biện pháp kiểm soát thuốc lá hiệu quả sẽ góp phần giảm chi phí y tế, giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng cuộc sống và năng suất lao động của xã hội.

Năm 2026, Tổ chức Y tế thế giới đã lựa chọn chủ đề Ngày thế giới không thuốc lá là "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá".