Kinh tế xanh, “chìa khóa” để Việt Nam giảm mê-tan và phát triển bền vững

Các nhà máy điện năng lượng mặt trời giúp Việt Nam vừa có năng lượng sạch vừa giảm phát thải khí mê-tan. Nguồn ảnh: Green In Việt Nam

Khi tăng trưởng không còn phải đi cùng phát thải

Nhắc đến kinh tế xanh, nhiều người thường nghĩ đến những điều khá lớn lao như năng lượng tái tạo, công nghệ sạch hay các nhà máy hiện đại. Nhưng thực tế, kinh tế xanh có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: một người nông dân tưới ít nước hơn cho ruộng lúa, một trang trại tận dụng chất thải để tạo khí biogas hay một nhà máy biến rác thành điện. Điểm chung của những cách làm này là sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm lượng chất thải và hạn chế phát thải khí nhà kính, trong khi hoạt động sản xuất vẫn tạo ra giá trị kinh tế.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với Việt Nam khi đất nước đang phải đồng thời giải quyết hai bài toán: tiếp tục phát triển kinh tế và giảm tác động đến môi trường, khí hậu. Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc (COP26), Việt Nam cam kết giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020 và đưa phát thải ròng khí nhà kính về “0” vào năm 2050.

Mê-tan được xem là một trong những loại khí nhà kính cần ưu tiên cắt giảm bởi dù tồn tại trong khí quyển ngắn hơn CO₂, khả năng giữ nhiệt của nó lại mạnh hơn nhiều lần trong ngắn hạn. Vì vậy, giảm mê-tan được ví như một trong những giải pháp có thể tạo ra tác động nhanh hơn trong nỗ lực làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu. Với Việt Nam, một phần đáng kể lượng mê-tan đến từ nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa và chăn nuôi. Đây cũng chính là nơi kinh tế xanh có thể tạo ra những thay đổi rõ ràng nhất.

Trong sản xuất lúa, thay vì giữ nước liên tục trên ruộng, nông dân có thể áp dụng phương pháp tưới ngập khô xen kẽ (AWD). Khi ruộng có những khoảng thời gian không bị ngập nước, môi trường hình thành mê-tan được hạn chế. Đồng thời, người trồng lúa có thể giảm lượng nước sử dụng và chi phí bơm tưới. Câu chuyện tương tự cũng diễn ra trong chăn nuôi. Phân và nước thải nếu được xử lý không đúng cách có thể trở thành nguồn phát sinh mê-tan. Nhưng khi được đưa vào hệ thống biogas, lượng chất thải này lại có thể tạo ra khí đốt phục vụ sinh hoạt hoặc sản xuất điện. Một nguồn gây ô nhiễm vì thế được biến thành nguồn năng lượng có ích.

Thay đổi phương pháp canh tác lúa nước cũng giúp giảm đáng kể lượng khí mê-tan phát thải ra môi trường. Nguồn ảnh: Xuân Nông

Từ rác, năng lượng đến những cơ hội tăng trưởng mới

Nông nghiệp chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh kinh tế xanh. Một lĩnh vực khác có tiềm năng lớn là quản lý chất thải. Mỗi ngày, Việt Nam phát sinh một lượng rác rất lớn, trong đó có nhiều chất hữu cơ dễ phân hủy. Nếu bị chôn lấp trong điều kiện thiếu ôxy, rác hữu cơ có thể tạo ra mê-tan. Vì vậy, giảm chôn lấp, tăng phân loại và xử lý rác theo hướng tái chế, compost hoặc thu hồi năng lượng không chỉ giúp giải quyết bài toán rác thải mà còn góp phần giảm phát thải.

Trong lĩnh vực năng lượng, chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang các nguồn tái tạo như điện gió, điện mặt trời cũng là một hướng đi quan trọng. Không chỉ giúp giảm phát thải CO₂, quá trình chuyển đổi này còn góp phần hạn chế những nguồn phát thải mê-tan liên quan đến khai thác và sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Nhà máy điện rác Sóc Sơn ở Hà Nội là một ví dụ đáng chú ý. Công trình có công suất xử lý 5 nghìn tấn rác mỗi ngày đêm và công suất phát điện lên tới khoảng 75 MW. Thay vì để toàn bộ rác tiếp tục nằm trong các bãi chôn lấp, một phần nguồn rác được chuyển thành năng lượng và đây là cách tiếp cận phù hợp với kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải của quá trình này có thể trở thành đầu vào cho một quá trình khác.

Khi các thị trường quốc tế ngày càng quan tâm đến dấu chân các-bon của sản phẩm, một nền sản xuất ít phát thải sẽ giúp hàng hóa Việt Nam có thêm lợi thế cạnh tranh. Gạo được sản xuất theo quy trình phát thải thấp, sản phẩm nông nghiệp tận dụng phụ phẩm hay điện từ nguồn năng lượng tái tạo đều có thể tạo ra những giá trị mới.

Đặc biệt, kinh tế xanh còn mở ra một thị trường việc làm mới trong nhiều lĩnh vực như năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường, xử lý chất thải, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn. Vì thế, câu chuyện kinh tế xanh không nên chỉ được nhìn từ góc độ “phải giảm bao nhiêu tấn khí nhà kính”. Điều quan trọng hơn là làm sao để mỗi đồng vốn đầu tư, mỗi nguồn tài nguyên và mỗi phụ phẩm đều được sử dụng hiệu quả hơn.

Đối với Việt Nam, mục tiêu giảm ít nhất 30% phát thải mê-tan vào năm 2030 và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 chắc chắn là hành trình dài. Nhưng nếu quá trình giảm phát thải được gắn với lợi ích kinh tế, với việc tiết kiệm chi phí, tạo thêm việc làm và nâng cao giá trị sản phẩm, quá trình chuyển đổi sẽ trở nên gần gũi và khả thi hơn. Đó còn có thể là cách Việt Nam xây dựng một mô hình tăng trưởng mới - nơi phát triển kinh tế và bảo vệ khí hậu không còn là hai mục tiêu đối lập, mà cùng hỗ trợ cho nhau trên con đường phát triển bền vững.